Aktualności

Komitetowi w składzie Australia, Bahrajn, Barbados, Brazylia, Chiny, Egipt, Hiszpania, Izrael, Jordania, Kanada, Kenia, Korea Południowa, Kuba, Madagaskar, Maroko, Mauritius, Nigeria, Peru, Stany Zjednoczone Ameryki Północnej, Szwecja, Tunezja przewodniczyła dr Christina Cameron (Kanada). W sesji uczestniczyła sześcioosobowa delegacja polska pod przewodnictwem ambasador Marii Wodzyńskiej-Walickiej, Stałego Przedstawiciela RP przy UNESCO. Delegacja miała status obserwatora jako delegacja państwa-sygnatariusza Konwencji Światowego Dziedzictwa UNESCO z 1972 r.

Sesja Komitetu Światowego Dziedzictwa była podzielona na trzy główne części. Pierwsza z nich dotyczyła stanu utrzymania miejsc wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa oraz ogólnych zasad dotyczących realizacji Konwencji Światowego Dziedzictwa UNESCO. W drugiej części rozpatrywano propozycje wpisów na Listę. Sesję zakończyły sprawy związane m.in. z Funduszem Światowego Dziedzictwa, sprawozdawczością okresową oraz sprawy dotyczące pracy Komitetu i Centrum Światowego Dziedzictwa.

Przeważająca liczba decyzji podjętych przez Komitet Światowego Dziedzictwa w trakcie 32 sesji dotyczyła stanu utrzymania miejsc Światowego Dziedzictwa. Na sesję przygotowano 158 raportów, w tym 30 dotyczących miejsc wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa w Zagrożeniu. Z tej grupy jedynie część obiektów była dyskutowana przez Komitet na forum publicznym, m.in. te miejsca, co do których istnieje uzasadniona obawa, że wyjątkowa uniwersalna wartość (Outstanding Universal Value) miejsca jest lub może być zagrożona. Narzędzia, jakimi dysponuje Komitet, służące kontrolowaniu stanu utrzymania miejsc Światowego Dziedzictwa, to: zalecenie sporządzenia raportu dotyczącego stanu utrzymania miejsca, zorganizowanie misji eksperckiej, wprowadzenie mechanizmu dodatkowego monitorowania (reinforced monitoring) oraz wpis na Listę Światowego Dziedzictwa w Zagrożeniu. Narzędzia te wraz z raportem okresowym sporządzanym raz na 6 lat są jednocześnie instrumentami kontrolowania przez Komitet wywiązywania się danego państwa z obowiązków wynikających z ratyfikacji Konwencji Światowego Dziedzictwa. Służą też mobilizacji środowiska międzynarodowego w celu podjęcia działań zaradczych. Od ubiegłego roku na Liście Światowego Dziedzictwa w Zagrożeniu znajduje się 30 miejsc. Komitet nie dokonał żadnych zmian. Zdecydował natomiast o utrzymaniu monitoringu wprowadzonego w 2007 r. w przypadku 7 miejsc i zastosował ten mechanizm w przypadku 4 kolejnych, m.in. Portu Księżycowego w Bordeaux (Francja), wpisanego na Listę Światowego Dziedzictwa w 2007 r. W przypadku Bordeaux Komitet jednocześnie zagroził skreśleniem z Listy, jeżeli państwo nie zdoła wykazać, że zburzenie historycznego mostu Pertuis i budowa nowego nie mają negatywnego wpływu na wartości reprezentowane przez miejsce. Zagrożona skreśleniem w 2009 r. jest również dolina Łaby w rejonie Drezna jeżeli nie zostanie wstrzymana budowa mostu Waldschlösschen a teren zrekultywowany.

Na posiedzeniu Komitetu Światowego Dziedzictwa zapadło kilka decyzji dotyczących obiektów z terenu Polski. Miejscem dyskutowanym od kilku lat na forum Komitetu jest Auschwitz-Birkenau, niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940-1945) a także stan jego otoczenia. Tym razem dyskusji nie było, natomiast Rząd RP został poproszony o przesłanie informacji na temat postępów w przygotowaniu i realizacji planu zarządzania dla miejsca i jego otoczenia. Został też wyjaśniony i uściślony przebieg granic wpisu na Listę historycznego centrum Krakowa i Warszawy, średniowiecznego miasta Torunia, Starego Miasta w Zamościu oraz zamku krzyżackiego w Malborku. W przypadku Puszczy Białowieskiej Komitet zobowiązał stronę polską i białoruską do zorganizowania misji eksperckiej w celu wyjaśnienia granic i zasad ochrony miejsca.

W trakcie sesji Komitet Światowego Dziedzictwa dokonał 27 nowych wpisów, w tym 19 kulturowych i 8 przyrodniczych. 12 z nowych miejsc Światowego Dziedzictwa jest położonych w regionie UNESCO Europa i Ameryka Północna. Oprócz określenia wartości, integralności i/lub autentyczności oraz stanu utrzymania obiektu przy ocenie brana jest pod uwagę sytuacja gospodarcza danego państwa. Oznacza to, że kraje wysoko rozwinięte muszą sprostać wyższym wymaganiom co do ochrony i konserwacji miejsca oraz jakości dokumentacji przygotowywanej do wniosku o wpis na Listę. Dodatkowo w ramach realizacji strategii globalnej (Global Strategy) i równoważenia Listy Światowego Dziedzictwa kraje położone w regionach uboższych w miejsca Światowego Dziedzictwa oraz te, które nie posiadają jeszcze na swoim terytorium obiektów z Listy mogą liczyć na pomoc międzynarodową.

Choć nie zawsze konsekwentnie, w trakcie dyskusji nad miejscami proponowanymi do wpisu lub już posiadającymi status Światowego Dziedzictwa, Komitet starał się prezentować postawę pełną zaufania i wspierającą państwa w działaniach na rzecz ochrony i konserwacji dziedzictwa. Z tego powodu obradom dotyczącym niektórych obiektów towarzyszyły burzliwe debaty.
Wywiązała się również dyskusja nt. prób porządkowania i aktualizacji zasad stosowanych w przypadku miejsc Światowego Dziedzictwa. Trwają obecnie prace nad zmianami w „Wytycznych operacyjnych do realizacji Konwencji Światowego Dziedzictwa UNESCO” dotyczącymi miejsc i stref buforowych. Kontynuowane są także prace nad przygotowaniem rekomendacji UNESCO w sprawie historycznego krajobrazu zurbanizowanego oraz podjęto działania by doprecyzować zasady obowiązujące przy wpisach seryjnych transgranicznych.

Ustanowiona w ramach Konwencji Lista Światowego Dziedzictwa cieszy się od 30 lat dużą popularnością ponieważ służy promocji dorobku kulturowego kraju na arenie międzynarodowej. Obecnie państwa wykorzystują do tego zarówno listę obiektów wpisanych jak i listy informacyjne (tentative list). Innym sposobem podkreślenia i promowania kulturotwórczej roli danego państwa jest organizacja i finansowanie różnorodnych przedsięwzięć takich jak konferencje, studia i publikacje tematyczne, akcje promocyjne oraz pomoc fachowa i finansowa konkretnym miejscom.

Komitet Światowego Dziedzictwa zwrócił uwagę na konieczność dyskusji na temat filozofii Światowego Dziedzictwa i jednocześnie rozpoczął po raz kolejny proces weryfikacji i określenia kierunku, w jakim powinna zmierzać realizacja Konwencji Światowego Dziedzictwa. Podniesione problemy odzwierciedlają te poruszane na innych forach, jak konieczność wzmocnienia ochrony dziedzictwa i dostosowania jej zasad do dynamiki i różnorodności zachodzących zmian w otaczającym świecie, problemy oceny jakości przyjmowanych rozwiązań i efektywności prowadzonych działań. Do tego dochodzą trudności organizacyjne i proceduralne wynikające z faktu poruszania się w ramach wielostronnej umowy międzynarodowej, jaką jest Konwencja Światowego Dziedzictwa. Ciągle brakuje wyczerpujących wytycznych co do postępowania zarówno dla państw-stron Konwencji, organizacji doradczych, Centrum Światowego Dziedzictwa jak i Komitetu.

Z ratyfikacji Konwencji Światowego Dziedzictwa UNESCO wynikają konkretne zobowiązania polegające na identyfikacji, ochronie, konserwacji, udostępnieniu oraz przekazaniu przyszłym pokoleniom dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego, które reprezentuje wyjątkową wartość. Zapewnienie efektywnej ochrony poszczególnym obiektom Światowego Dziedzictwa z terenu Polski jest ważną i pilną sprawą. Konieczne jest nadanie odpowiedniego statusu prawnego miejscom Światowego Dziedzictwa. Równolegle powinno się opracować i rozpocząć promocję zasad właściwej ochrony i konserwacji tych najbardziej prestiżowych w skali globalnej obiektów. Powyższe działania wymagają nadania priorytetu oraz dalszego usprawniania organizacji spraw związanych ze Światowym Dziedzictwem włącznie z przenaczeniem odpowiednich środków finansowych na ten cel.