Aktualności

Konwencja o ochronie dziedzictwa niematerialnego to rezultat długich poszukiwań dla wyrażenia i ochrony tego co do tej pory wydawało się nie do uchwycenia w ramy programowe. Została przygotowana przez Organizację Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury (UNESCO), będącą wyspecjalizowaną organizacją ONZ, i przyjęta przez jej Konferencję Generalną w Paryżu w dniu 17 października 2003 r. Weszła w życie w dniu 20 kwietnia 2006 r. Dotychczas została ratyfikowana przez 116 państw. Termin ratyfikacji konwencji przez Polskę jest przewidywany na czerwiec 2010 roku.

Dokument ten składa się ze wstępu i 40 artykułów ujętych w 9 rozdziałach. W przedmowie powołano się min. na Konwencję UNESCO z 1972 roku i podkreślono „głęboko osadzoną współzależność między niematerialnym dziedzictwem kulturowym a materialnym dziedzictwem kulturowym i naturalnym”. Zwracając uwagę na to, iż dotychczas nie było wielostronnego instrumentu o charakterze prawnie wiążącym, który przewidywałby ochronę dziedzictwa niematerialnego, uznano, iż istnieje potrzeba wzmocnienia efektywności dotychczasowych dokumentów poprzez przyjęcie uregulowań prawnomiędzynarodowych.

Pierwszy rozdział Konwencji zawiera określenie celów, którymi są: „ochrona niematerialnego dziedzictwa kulturowego, zapewnienie poszanowania dziedzictwa wspólnot, grup i jednostek, podniesienie świadomości znaczenia tego dziedzictwa na płaszczyźnie lokalnej, krajowej i międzynarodowej oraz zapewnienie międzynarodowej współpracy i pomocy”. Decydujące znaczenie zarówno dla wykładni postanowień Konwencji, jak też w przyszłym czasie – dla procesu jej wdrażania, miało ustalenie desygnatów terminu „niematerialne dziedzictwo kulturowe”. W myśl konwencyjnej definicji oznacza ono praktyki, wyobrażenia, przekazy, wiedzę i umiejętności - jak też instrumenty, przedmioty, wytwory człowieka i związaną z nimi przestrzeń kulturową - które wspólnoty, grupy, a w niektórych wypadkach także jednostki, uznają za część swojego dziedzictwa. W uzupełnieniu tego wyjaśnienia podkreślono, iż dziedzictwo niematerialne jest przekazywane z pokolenia na pokolenie, stale odtwarzane przez wspólnoty i grupy, wyposaża je w poczucie tożsamości i ciągłości. Wyszczególniono następujące dziedziny, w których najbardziej przejawia się dziedzictwo niematerialne: tradycje i przekazy ustne, w tym język, który jest nośnikiem tego dziedzictwa, sztuki widowiskowe, zwyczaje, rytuały i obrzędy świąteczne, wiedza i praktyki dotyczące przyrody i wszechświata oraz rzemiosło tradycyjne. Zdefiniowano pojęcie ochrony tego dziedzictwa, przez które należy rozumieć środki zapewniające jego przetrwanie, obejmujące identyfikowanie, dokumentowanie, badania naukowe, zachowanie, zabezpieczanie, promowanie, wzmacnianie i przekazywanie, szczególnie poprzez formalne i nieformalne nauczanie, jak też rewitalizowanie różnych aspektów tego dziedzictwa.

W celu zagwarantowania sprawnego działania systemu ochrony wprowadzono rozwiązania instytucjonalne, zakładające ustanowienie Zgromadzenia Ogólnego Państw-Stron, które jest najwyższym organem niniejszej Konwencji oraz Międzyrządowego Komitetu Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, złożonego z przedstawicieli 24 Państw-Stron. Trzecim organem uczestniczącym w strukturze instytucjonalnej Konwencji jest Sekretariat UNESCO. Ma on za zadanie przygotowywanie dokumentacji dla Komitetu i Zgromadzenia oraz ich obrad, a także czuwanie nad wykonywaniem podejmowanych przez nie uchwał.

Ochrona dziedzictwa niematerialnego powinna być realizowana na dwóch płaszczyznach: krajowej i międzynarodowej. W zakresie ochrony krajowej Państwa-Strony będą zobowiązane do podejmowania koniecznych środków zapewniających ochronę kulturowego dziedzictwa niematerialnego występującego na ich terytoriach, a w szczególności do rozpoznania i określenia jego różnych elementów. W związku z tym na państwach ciąży obowiązek prowadzenia i aktualizowania inwentarzy dziedzictwa niematerialnego i przekazywania informacji na ten temat Komitetowi. Ponadto każde z Państw-Stron powinno dążyć do prowadzenia odpowiedniej polityki wspierającej funkcjonowanie dziedzictwa niematerialnego i włączania jego ochrony do różnych programów, wyznaczenia organów odpowiedzialnych za sprawy ochrony tego dziedzictwa na ich terytoriach, sprzyjanie studiom naukowym, technicznym, artystycznym i metodologicznym dotyczącym dziedzictwa niematerialnego, zwłaszcza dziedzictwa zagrożonego, podejmowanie odpowiednich przedsięwzięć o charakterze prawnym, technicznym, administracyjnym i finansowym w celu wzmocnienia instytucji uczestniczących w szkoleniu osób zaangażowanych w sprawy ochrony, ułatwianie dostępu do tego dziedzictwa, tworzenie ośrodków dokumentacyjnych.

Ochrona na poziomie międzynarodowym przyjmuje różne formy działań. Jedną z nich, jest ustanowienie, utrzymywanie i upowszechnianie dwóch list: Reprezentatywnej listy niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości oraz Listy niematerialnego dziedzictwa kulturowego wymagającego pilnej ochrony. Propozycje wpisu na obie listy będą zgłaszały zainteresowane Państwa-Strony. Propozycje te będą oceniane, zgodnie z kryteriami ustalonymi przez Komitet, a zatwierdzonymi przez Zgromadzenie. Decyzję o dokonaniu wpisu będzie podejmował Komitet. Inną formą działań protekcjonistycznych na poziomie międzynarodowym miała by być pomoc w przygotowaniu rejestrów oraz wspieranie programów regionalnych i krajowych, projektów i inicjatyw dotyczących ochrony dziedzictwa niematerialnego. Wnioski o udzielenie takiej pomocy, będą rozpatrywane przez Komitet, który zadecyduje o jej przyznaniu.

W postanowieniach końcowych uregulowano też sprawy wprowadzania poprawek do Konwencji. Ustalono, iż językami autentycznymi jest sześć języków: angielski, arabski, chiński, francuski, hiszpański i rosyjski, przy czym teksty we wszystkich tych językach mają jednakową moc.

Treść konwencji mozna znaleźć tutaj.