Nysa – zespół kościoła farnego pod wezwaniem św. Jakuba Starszego Apostoła i św. Agnieszki Dziewicy i Męczennicy

Nysa – zespół kościoła farnego pod wezwaniem św. Jakuba Starszego Apostoła i św. Agnieszki Dziewicy i Męczennicy uznany został za pomnik historii rozporządzeniem Prezydenta RP z dn. 28 lutego 2011 r. (Dz.U. 2011 nr 54 poz. 279).

Do pobrania: rozporządzenie.pdf


Nysa należała do najważniejszych ośrodków kulturalnych i politycznych Śląska. Jej znaczenie wiązało się z pełnieniem funkcji stolicy Księstwa Nyskiego ustanowionego w XIII w. przez Henryka Probusa. Kościół farny Nysy pod wezwaniem św. Jakuba Starszego Apostoła i św. Agnieszki Dziewicy i Męczennicy cieszył się szczególną pieczą biskupów wrocławskich - suwerenów księstwa oraz miejscowych rodów mieszczańskich. Jego imponująca bryła, wspaniałe wyposażenie i wysokiej klasy rzeźba sepulkralna jednoznacznie manifestowały wyjątkową pozycję tych grup społecznych.

Kościół św. Jakuba Starszego Apostoła i św. Agnieszki Dziewicy i Męczennicy w Nysie jest jednym z najwybitniejszych późnogotyckich kościołów halowych Europy Środkowej. Rozwiązania architektoniczno-konstrukcyjne zastosowane w bryle kościoła mają swoje analogie w słynnych realizacjach budowlanej strzechy Parlerów sytuowanych na terenie Czech i Niemiec Południowych. Wyjątkowa ranga artystyczna fary nyskiej przejawia się także w jej ocalałym wyposażeniu. Jako największa po katedrze wrocławskiej nekropolia biskupów wrocławskich, fara nyska jest skarbnicą rzeźby sepulkralnej mieszczącą nagrobki i epitafia wyższego duchowieństwa, a także elit mieszczańskich.

Fara w Nysie powstawała w kilku etapach. Swój ostateczny kształt zawdzięcza mistrzowi Piotrowi z Ząbkowic działającemu w Nysie w latach 1424-1430. Nadał on kościołowi imponujących rozmiarów, wprowadził ambit, nakrył nawę główną sklepieniem sieciowym, a ambit - sklepieniem przerzutowym. Na zewnątrz otoczył korpus budowli szeregiem wysokich szkarp z kaplicami usytuowanymi pomiędzy nimi. W 1474 r. obok świątyni rozpoczęto budowę dzwonnicy.

Pod koniec XIX w. kościół przeszedł niekorzystną regotycyzację, w ramach której zmieniono rysunek sklepień, ściany pokryto neogotycką polichromią, wybudowano kruchtę z bogatą dekoracją w kamieniu.
Zniszczenia II wojny światowej dotknęły także farę nyską. Na skutek ostrzału artyleryjskiego spłonął dach budowli i zawalił się fragment szczytu zachodniego. W latach 50. XX w. rozpoczęto gruntowną odbudowę fary. W wyniku działań ostatniej wojny i okresu powojennego okaleczony został także kontekst urbanistyczny kościoła. Pierwotnie, fara była ściśle otoczona przez zwarte pierzeje kamienic. Historyczną tkankę miejską unicestwiono w 80%, a powstałe w tym miejscu w latach 60. XX w. bloki mieszkalne tworzą bezstylowy krajobraz. Mimo wszystko, niepowtarzalna sylweta kościoła, tak, jak w przeszłości, bardzo wyraźnie dominuje w panoramie Nysy.


Link:
www.prezydent.pl