Śladami Sztolni Dziedzicznej

GDZIE: Zabrze, woj. śląskie
CO: Śladami Sztolni Dziedzicznej

Od ponad dwóch lat uczniowie Zespołu Szkół nr 3 w Zabrzu zaznajamiają mieszkańców z historią tajemniczych podziemi ciągnących się pod miastem. Ich przygoda rozpoczęła się od realizacji projektu edukacyjnego „Sztolnia Dziedziczna - unikat na skalę europejską w Zabrzu”. Kolejne roczniki młodzieży „łapią bakcyla” i dołączają się do poszukiwań.


Do jakich wiadomości uda się dotrzeć następnej grupie uczniów? Jeszcze kilka lat temu przeciętny zabrzanin nie miał pojęcia o czternastokilometrowych podziemiach, przez które można częściowo przepłynąć łodzią. Czemu służyły? Kiedy powstały? Dlaczego do niedawna prawie nikt o nich nie wiedział? Czy zostaną na nowo odkryte?



Główna Kluczowa Sztolnia Dziedziczna została wydrążona w latach 1799-1864. Jej zadaniem było odwadnianie okolicznych kopalń. Miała również służyć jako środek transportu urobku z ko- palni „Królowa Luiza” poprzez Kanał Kłodnicki do Królewskiej Odlewni Żeliwa w Gliwicach.











Poszukiwanie informacji na temat zabytku było ogromnym wyzwaniem. Młodzież wytrwale pra-cowała, starając się trafić na trop – informacje o jego historii i dziejach po zasypaniu. Aby odnaleźć ślady udała się do Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu. Przeprowadziła wywiad ze starszym kustoszem Adamem Frużyńskim.










Pracownik muzeum tłumaczył, w jaki sposób wykuwano sztolnię oraz jak wydobywano gruz na powierzchnię.














Uczniowie mieli okazję zobaczyć ponad dwustuletnie ryciny przedstawiające postęp robót przy drążeniu czternastokilometrowego korytarza.













Po zapoznaniu się z historią niezwykłych podziemi odwiedzili Bibliotekę Śląską w Katowicach. Tutaj poszukiwano jakichkolwiek wiadomości, sprzed dwóch wieków, na temat powstawania sztolni. Skorzystali z zasobów Czytelni Mikrofilmów oraz Czytelni Zbiorów Śląskich.











Zbieranie informacji polegało na przejrzeniu setek gazet z lat 1780-1920. Większość z nich była w języku niemieckim ( pisana gotykiem,) co znacznie utrudniało czytanie, a także zrozumienie tekstu.

Zetknięcie się z mikrofilmami było niezwykle ciekawym sposobem na pozyskiwanie informacji. Młodzież dotychczas nigdy nie miała okazji czytać czasopism w ten sposób.







Kolejnym etapem było poszukiwanie w katalogach Silesiana zbiorów o tematyce górniczej, mających związek z historią sztolni.











Młodzi badacze, karta po karcie, wertowali katalog w poszukiwaniu śladu interesującego ich tematu. W ten sposób trafiono na niezwykle ciekawy wolumin z roku 1854.


















Dwa lata temu w Zabrzu powstało Międzynarodowe Centrum Dokumentacji i Badań nad Dziedzictwem Przemysłowym dla Turystyki. Tam też udali się uczniowie, aby zdobyć informacje na temat zamiarów zabrzańskich władz, co do przyszłości Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej. W wywiadzie kierownik Centrum - Dariusz Walerjański wyjaśnił politykę miasta dotyczącą industrialnych zabytków.

Jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, pierwsi turyści zjadą do sztolni w 2012 roku. Zwiedzający poza spływem podziemnym kanałem, będzie mógł przejechać od portu do szybu kolejką oraz przejść pieszo do czynnych już od kilkunastu lat podziemi Skansenu Królowa Luiza.








Po kilkutygodniowych trudach ekipa badawcza zebrała olbrzymie ilości materiałów. W zaciszu Internetowego Centrum Informacji Multimedialnej można było zacząć redagować tekst reportażu oraz przygotować prezentację o Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej.








ŹRÓDŁA:
- Wywiad z kierownikiem Międzynarodowego Centrum Dokumentacji i Badań nad Dziedzictwem Przemysłowym dla Turystyki w Zabrzu - Dariuszem Walerjańskim
- Wywiad ze starszym kustoszem Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu – Adamem Frużyńskim
- Wywiad z kierownikiem „Skansenu Luiza” – Janem Gustawem Jurkiewiczem
- Strony internetowe wykorzystane do zdobycia informacji

MATERIAŁY:
- ryciny udostępnione przez Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu
- oryginalne zdjęcia z eksploracji Sztolni Dziedzicznej (EXTREME)
- dane faktograficzne autorstwa kierownika Skansenu „Luiza” J.G.Jurkiewicza

BIBLIOGRAFIA:
1. Carnall R.: Das Denkmal des Staats-Ministers Grafen von Reden bei der Kőnigshütte in Oberschleißen, Berlin 1854
2. ,,Przemysł Górniczy na Górnym Śląsku w okresie ostatnich dziesięciu lat (1897-1906)”, Warszawa: druk Towarzystwa Akcyjnego S. Orgelbranda i s-ów, 1908
3. Zbigniew Kapała (red):Friedrich Wilhelm von Reden i jego czasy, Chorzów: Muzeum w Chorzowie, 2002

WSPÓŁPRACA PRZY POWSTANIU REPORTAŻU Z:
Extreme - zdjęcia z eksploracji sztolni (Michał Maksalon, Łukasz Zawada)
Międzynarodowym Centrum Dokumentacji i Badań nad Dziedzictwem Przemysłowym dla Turystyki w Zabrzu – współpraca (kierownik Dariusz Walerjański)
Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu – współpraca, udostępnienie map, rycin i zdjęć
(starszy kustosz Adam Frużyński)
Stowarzyszeniem „PRO FUTURO” - zdjęcia eksploracji sztolni (Tomasz Bugaj)
Skansenem Luiza - współpraca, zgoda na publikację tekstów (kierownik Jan Gustaw Jurkiewicz)

KTO: uczniowie Zespołu Szkół nr 3 im. rtm. W. Pileckiego w Zabrzu
Dziennikarka: Kesja Jaśkiewicz
Informatyk: Sebastian Gołąb (grafika)
Fotograf: Tomasz Czernik
Historyk: Krzysztof Śmieja
Opiekun: mgr Bożena Hajduga