Strona główna Ochrona i konserwacja zabytków Aktualności X Konferencja Muzealnictwa Morskiego i Rzecznego "Trzymajmy się morza" - Kołobrzeg, Muzeum Oręża Polskiego 12-15 V 2010 
Aktualności
X Konferencja Muzealnictwa Morskiego i Rzecznego "Trzymajmy się morza" - Kołobrzeg, Muzeum Oręża Polskiego 12-15 V 2010
dodano: 2010-05-21
dodano: 2010-05-21
Jubileuszowa X konferencja naukowa środowisk związanych z ochroną dziedzictwa kulturowego i tradycji morskiej i rzecznej tytułem „Trzymajmy się morza” nawiązywała do 92. rocznicy utworzenia Ligi Morskiej i Kolonialnej. Odbyła się pod honorowym patronatem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, jej organizatorami byli: Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu i Centralne Muzeum Morskie w Gdańsku. Na konferencję zapraszali: Witold Jabłoński – Wicemarszałek Województwa Zachodniopomorskiego, Artur Mackiewicz – Starosta Kołobrzeski, Janusz Gromek – Prezydent Miasta Kołobrzeg, Paweł Pawłowski – Dyrektor Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu, dr inż. Jerzy Litwin – Dyrektor Centralnego Muzeum Morskiego w Gdańsku – kierownik naukowy konferencji.
Spośród członków Komitetu Honorowego konferencji trzy osoby były nieobecne – w tragicznej katastrofie prezydenckiego samolotu pod Smoleńskiem zginęli: Sebastian Karpiniuk – Poseł na Sejm RP, wiceadmirał Andrzej Karweta – dowódca Marynarki Wojennej RP oraz Bp. gen. dyw. prof. dr hab. Tadeusz Płoski – Biskup Polowy WP. Obrady otworzyła minuta ciszy, którą zebrani uczcili pamięć o tragicznie zmarłych.
Program konferencji obejmował dwudniową sesję naukową oraz dwudniową podróż studyjną szlakiem dobrych praktyk w muzeach i galeriach historycznych Pomorza Zachodniego. Konferencji towarzyszyły: wystawa retrospektywna Jerzego Ściesińskiego pt. „Na styku lądu i morza” oraz recital Jerzego Porębskiego „Z rybakami w świat – morskie opowieści z szantą w tle”.
W konferencji uczestniczyli przedstawiciele muzeów morskich i rzecznych, a także instytucji i stowarzyszeń zainteresowanych muzealnictwem i dziedzictwem morskim i rzecznym, również przedstawiciele organizacji turystycznych i osoby zajmujące się tworzeniem oraz promocją produktów turystycznych.
Obrady toczyły się wokół tematów związanych z: edukacją morską i rzeczną, pracami naukowymi i badawczymi nadwodnego dziedzictwa kulturowego, tworzeniem produktów turystycznych w oparciu o to dziedzictwo. Referenci prezentowali stan aktualny i plany rozwojowe muzeów morskich i rzecznych, projekty i realizacje ekspozycji muzealnych oraz takie działania, jak strategie promocji i marketingu, zmierzające do ulepszenia komunikacji muzeów z odbiorcą i zacieśnienia więzów z społecznością lokalną. Referenci w 20 minutowych wystąpieniach poruszyli m.in. następujące tematy:
W sesji I pt. Wprowadzenie do tematyki konferencji
Spośród członków Komitetu Honorowego konferencji trzy osoby były nieobecne – w tragicznej katastrofie prezydenckiego samolotu pod Smoleńskiem zginęli: Sebastian Karpiniuk – Poseł na Sejm RP, wiceadmirał Andrzej Karweta – dowódca Marynarki Wojennej RP oraz Bp. gen. dyw. prof. dr hab. Tadeusz Płoski – Biskup Polowy WP. Obrady otworzyła minuta ciszy, którą zebrani uczcili pamięć o tragicznie zmarłych.
Program konferencji obejmował dwudniową sesję naukową oraz dwudniową podróż studyjną szlakiem dobrych praktyk w muzeach i galeriach historycznych Pomorza Zachodniego. Konferencji towarzyszyły: wystawa retrospektywna Jerzego Ściesińskiego pt. „Na styku lądu i morza” oraz recital Jerzego Porębskiego „Z rybakami w świat – morskie opowieści z szantą w tle”.
W konferencji uczestniczyli przedstawiciele muzeów morskich i rzecznych, a także instytucji i stowarzyszeń zainteresowanych muzealnictwem i dziedzictwem morskim i rzecznym, również przedstawiciele organizacji turystycznych i osoby zajmujące się tworzeniem oraz promocją produktów turystycznych.
Obrady toczyły się wokół tematów związanych z: edukacją morską i rzeczną, pracami naukowymi i badawczymi nadwodnego dziedzictwa kulturowego, tworzeniem produktów turystycznych w oparciu o to dziedzictwo. Referenci prezentowali stan aktualny i plany rozwojowe muzeów morskich i rzecznych, projekty i realizacje ekspozycji muzealnych oraz takie działania, jak strategie promocji i marketingu, zmierzające do ulepszenia komunikacji muzeów z odbiorcą i zacieśnienia więzów z społecznością lokalną. Referenci w 20 minutowych wystąpieniach poruszyli m.in. następujące tematy:
W sesji I pt. Wprowadzenie do tematyki konferencji
- Dyrektor Muzeum Oręża w Kołobrzegu, Paweł Pawłowski przedstawił projekty i założenia powstającego Kołobrzeskiego Skansenu Morskiego – na uboczu, w miejscu oddalonym od Partu w Kołobrzegu, w miejscu d. Twierdzy Kołobrzeg powstaje skansen, w którym eksponowane będą okręty, jak: ORP „Fala”, kuter rakietowy ORP „Władysławowo”, kontrtorpedowiec ORP „Burza” oraz docelowo okręt podwodny typu COBEN. Ekspozycja okrętów udostępnionych do zwiedzania połączona będzie z lekcjami muzealnymi i działalnością rozrywkową.
- dr Hieronim Kroczyński, były wieloletni dyrektor Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu omawiając najstarsze polskie tradycje morskie podkreślił, że historycznie Polska miała zawsze dostęp do morza – państwo Mieszka I było państwem morskim, które przyjęło chrzest i w Kołobrzegu wrzucanie w 1000 r. namaszczonych kamieni do morza było tego chrztu symbolem.
- prof. dr hab. Antoni Komorowski omówił pruską politykę morską XIX wieku, w wyniku której, chociażby przez fakt wznoszenia latarni morskich w portach, zostało zwiększone bezpieczeństwo żeglugi w rejonie Bałtyku Południowego.
- prof. dr Stanisław Januszewski zaprezentował zabytki Wrocławskiego Węzła Wodnego omawiając ich aktualny stan zachowania, możliwości ratowania przed zniszczeniem oraz pokazując prace konserwatorskie wrocławskich studentów zmierzające do uratowania tych unikatowych zabytków techniki stanowiących dziedzictwo historycznej Odrzańskiej Drogi Wodnej.
W sesji II pt. Programy konserwatorskie i badania naukowe
- dr Robert Domżał omówił stan i perspektywy ochrony historycznych jednostek pływających w Polsce. Wśród armatorów tych pływających zabytków wymienił: armatorów prywatnych – 11 obiektów, muzea – 9 obiektów i stowarzyszenia – 4 obiekty, z czego na wodzie znajduje się 18 z nich, pozostałe 6 przechowywane są na lądzie. 9 jednostek jest chronionych prawem, 15 niestety pozostaje poza ochroną prawną. Referent podkreślił konieczność opracowania i wydania drukiem katalogu historycznych jednostek pływających w Polsce dając za przykład takie wydawnictwa ze Szwecji, Danii i Finlandii.
- Rafał Zahorski, właściciel prywatnego przedsiębiorstwa i zabytkowego statku „Bembrigde” zaprezentował interesującą historię tej jednostki, drogę którą przeszła od momentu powstania w angielskiej stoczni w 1938 r., jej losy wojenne, powojenne oraz – po zakupie w 2006 r. za pośrednictwem Internetu, przez Polaka – jej podróż do Polski do portów: najpierw w Świnoujściu, a potem w Szczecinie. Referent omówił system budowania marki statku zabytkowego, na którym, po zakończeniu kapitalnego remontu będzie się znajdować siedziba firmy oraz prywatne muzeum.
- Radosław Paternoga omówił dzieje powstania, funkcjonowania, zaginięcia i odnalezienia wyprodukowanego w 1937 r. w Warszawie jachtu „Kumka IV” – pierwszej polskiej, całkowicie spawanej jednostki pływającej, która po burzliwej historii trafiła o Muzeum Wisły w Tczewie, gdzie odrestaurowana siłami muzeum cieszy oko zwiedzających.
- dr Waldemar Ossowski omówił rezultaty projektu badawczego finansowanego przez Komitet Badań Naukowych pt. „Przemiany w szkutnictwie rzecznym w Polsce”, a w szczególności przemiany w sposobie uszczelniania łodzi i statków na przestrzeni wieków. Ta wiedza i stworzona typologia okazuje się bardzo przydatna przy datowaniu przypadkowo znalezionych wraków (np. wrak z Czerska w pow. piaseczyńskim – ogromny wrak statku rzecznego z przełomu XV i XVI w., wrak z Sandomierza z 1570 r., czy wrak z Krosna Odrzańskiego z 1774 r.).
- dr Waldemar Kopczyński podzielił się z zebranymi refleksją nad badaniami przestrzeni kulturowej nadodrzańskiej bazy rybackiej w szczecińskiej dzielnicy Stołczyn. Baza powstała w latach 60. XX w., do dzisiaj pozostała z niej jedynie zamknięte przestrzenie sieciarni, wędzarni i smażalni. Dawniej prężnie działająca baza to obecnie wyizolowana, zapomniana, zanikająca, nostalgiczna przestrzeń, ginące drzewa, zanikające nadbrzeże, zdewastowany sprzęt. Rybacy, którzy pozostali to ostatni strażnicy wartości kulturowych tego miejsca, gdyż kultura rybacka to kultura zanikająca, wymagająca badań i zabiegów o zachowanie jej reliktów. W Szwecji, Norwegii i Danii prowadzone są na szerszą skalę badania przestrzeni kulturowych portów i baz rybackich nad Bałtykiem, będących częścią miejskich i małomiasteczkowych przestrzeni.
- Mirosław Kuklik scharakteryzował typy niewodów, czyli długich, grubych i mocnych sieci rybackich stosowanych na kaszubskim wybrzeżu Bałtyku, takich jak np. laskorn – niewód łososiowy , wôta – węgorzowy, growc – na przynętę, tônuk – podlodowy, czy ceza – ręczny. Opisał w jaki sposób rybacy pracowali używając poszczególnych typów niewodów, podkreślił konieczność gromadzenia i opracowywania tych – zanikających już – rodzajów sprzętu i technik połowowych.
W sesji III pt. Działalność muzeów morskich i rzecznych
- Wiktor Kowalczyk zaprezentował założenia programowe strony internetowej www.moja-rzeka.pl, której jest twórcą, a także administratorem, a która ma stanowić forum wymiany informacji, wiedzy i osobistych refleksji osób, które profesjonalnie, emocjonalnie, życiowo i hobbystycznie czują się związane z problematyką rzeczną. Referent wszystkich zainteresowanych zaprosił do współpracy i kontaktu za pomocą adresu e-mail: redakcja@moja-rzeka.pl.
- Barbara Adamczewska opowiedziała historię portu i miasta Świnoujścia, dzieje rybołówstwa w tym miejscu oraz zaprezentowała działalność Muzeum Rybołówstwa Morskiego znajdującego się na pl. Rybaka 1 w Świnoujściu.
- Łukasz Gładysiak przedstawił referat obrazujący – na przykładzie Warty i Poznania – rolę rzeki w kształtowaniu infrastruktury obronnej miast . Podkreślił, że Warta historycznie miała dla Poznania ogromne znaczenie, gdyż dawała wodę, pracę i warunki do życia. Pełniła także funkcje obronne, które zostały bezpowrotnie stracone po 1945 r., po wysadzeniu Fortu Winiary.
- Jerzy Litwin w rozważaniach zatytułowanych „Czy poemat może być scenariuszem muzealnej ekspozycji?” zaprezentował koncepcję stałej wystawy w Muzeum Wisły w Tczewie, której scenariusz nawiązywać będzie do poematu obyczajowo-krajoznawczego autorstwa Sebastiana Fabiana Klonowica pt. „Flis, to jest spuszczanie statków Wisłą i inszymi rzekami do niej przypadającymi” –opublikowanego w Krakowie w 1595. Klonowic dostrzegł w pracy flisaków piękno, a nobilitacja tego zawodu w literaturze wpisała się w zainteresowania barokowych twórców nowymi tematami, dotychczas niepodejmowanymi. Fragmenty poematu stanowić będą słowny komentarz do planowanej wystawy.
poświęcona była krótkim wystąpieniom omawiającym:
- rolę twórczości K. O. Borchardta w edukacji morskiej społeczeństwa i 50-leciu pierwszego wydania jego książki pt. „Znaczy Kapitan”, którą zaprezentowała Anna Ciemińska.
- zawiłe dzieje kolejnych siedzib i pozyskiwania zbiorów oraz dzień dzisiejszy i najbliższe perspektywy Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni, które przedstawił dyrektor placówki kmdr por. dr Sławomir Kudela.
- projekt „Fala za Falą”, jako przykład wykorzystania zabytkowych negatywów w działalności wystawienniczej przedstawiony przez Lecha Trawickiego.
- działania edukacyjne w Muzeum Zalewu Wiślanego w Kątach Rybackich, które opisał Andrzej Truszkowski.
Obrady pierwszego dnia sesji zakończyła dyskusja i formułowanie wniosków.
W drugim dniu obrad kontynuowano omawianie tematyki morskie i rzecznej w ramach następujących bloków tematycznych:
W sesji V pt. Z dziejów żeglugi śródlądowej
- dr Wiesław Skrobot przedstawił niektóre wartości kulturowe Kanału Elbląskiego i ich niewykorzystany potencjał edukacyjno-turystyczny. W 2 poł. XIX w. gdy Kanał Elbląski został uruchomiony była to bardzo ważna dla gospodarki tych terenów, czyli Oberlandu (dziś Mazury Zachodnie) „żywa woda”, która połączyła Elbląg z Ostródą. Obecnie dziedzictwo związane z kanałem jest mało dostrzegane, znikają ostatnie jego relikty, a mieszkańcy tych terenów nie czują się emocjonalnie związani z tą ziemią, nasączoną tradycją i zabytkami.
- Andrzej Kobalczyk zaprezentował Skansen Rzeki Pilicy w Tomaszowie Mazowieckim i opisał sposoby oraz metody pozyskiwania do skansenu zabytków budownictwa nadwodnego. Zebrani poznali dramatyczne historie pozyskania do skansenu – często tuż przed całkowitym zniszczeniem – młyna wodnego z Kuźnicy Żerechowskiej, budynku poczekalni kolejowej z przystanku Czarnocin (d. Wolbórka), budynku spichlerza z Ośrodka Hodowli Żubrów w Smardzewicach, czy drewnianej toalety z dawnej rezydencji rosyjskich carów w Spale.
- inż. Zbigniew Zbroja zaprezentował nowe możliwości uprawiania aktywnej turystyki wodnej po otwarciu granicy między Polską a Niemcami w grudniu 2007 roku (wejście Polski do strefy Schengen). Szlak wodny Berlin – Szczecin – Bałtyk jest to najkrótsza droga z Berlina do Bałtyku. Z bazy w Berlinie wyruszają jachty, które Odrą przez Szczecin przemieszczają się w kierunku wysp: Uznam, Wolin i Rugii. Rozwija się „turystyka weekendowa”, promowana przez grupę partnerską działającą pod hasłem „woda, przyroda, przestrzeń” częściowo na obszarze Polski, częściowo Niemiec. Jachty mają możliwość zawinięcia do ok. 120 portów wokół regionu POMERANIA.
Sesje: VI i VII nie miały tytułów, gdyż zaprezentowane referaty dotyczyły bardzo zróżnicowanej tematyki dotyczącej spraw morskich, rzecznych i innych, a mianowicie:
- Zbigniew Gonczaruk omawiając różne rodzaje współczesnej turystyki i wymieniając m.in. agroturystykę (dawniej ładniej określana jako „wczasy pod gruszą”) czy pielgrzymowanie do znanych, uświęconych miejsc, wyróżnił „turystykę nostalgiczną”, a więc podróżowanie ludzi do miejsc z ich przeszłości, które wywołują miłe i tęskne wspomnienia i uczucia. Zachęcał do tego typu nostalgicznych podróży, które bardziej niż „turystyka sentymentalna” skłaniają podróżujących do głębokiego przeżywania i aktywnego spędzania wolnego czasu.
- Małgorzata Gąsior zaprezentowała Galerię Morską w Darłowie – zespół 13 kamiennych płyt umieszczonych na wschodnim falochronie w darłowskim porcie, które upamiętniają osoby i instytucje zasłużone dla miasta Darłowo i morskiego Powiatu Sławieńskiego.
- dr Andrzej Chludziński przedstawił historię i problemy etymologiczne nazwy rzeki Parsęta, o której – w tym właśnie brzmieniu hydronimu – pierwsze zapisy pojawiły się już w 1159 roku.
- Tomasz Bednarz opowiedział o międzynarodowym projekcie SeaSide w ramach którego Polska, Niemcy, Szwecja i Litwa na wystawie pt. „1 morze – 4 opowieści” promować będą Bałtyk, jako region atrakcyjny turystycznie.
- Wojciech Ronowski zaprezentował historię rozwoju ośrodka latarnictwa morskiego w Rozewiu i pierwsze zdjęcia latarni morskiej z 1809 r. podkreślając, że od tego czasu ta XIX-wieczna wieża latarni była już udostępniana do zwiedzania. W planach jest utworzenie w pobliżu latarni BLIZARIUM, czyli parku tematycznego poświęconego wielu latarniom morskich, w którym będą eksponowane także inne budynki historycznie związane bezpośrednio z rozewską latarnią, jak maszynownia, piekarnia i wędzarnia.
- Hubert Jando opowiedział pasjonującą historię o 7 konwojach ORP „Orzeł” – patrolach bojowych, które wykonał polski okręt podczas służby w II Flotylli okrętów podwodnych w Rosyth w Anglii. Podczas 5. konwoju zatopił niemiecki okręt „Rio de Janeiro” transportujący oddziały szturmowe, które miały zaatakować Norwegię, podczas 7. konwoju w maju 1940 r. zaginął w niewyjaśnionych okolicznościach. Wrak okrętu nie został dotąd odnaleziony.
- Jacek Bożek przedstawił projekt Stowarzyszenia Ekologiczno-Kulturalnego Klub Gaja pt. „Zaadoptuj rzekę”, polegający na skupieniu różnych działań społecznych, które uczą dzieci, ale także dorosłych, jak szanować rzeki, jak stać się ich strażnikiem, opiekunem i przyjacielem. Różnego rodzaju spotkania, happeningi czy animacje namawiają ludzi do szanowania wody i ekonomicznego nią gospodarowania. Referent przypomniał, że 15 lipca, w ramach międzynarodowego projektu „big jump” ludzie na całym świecie wchodzą do rzek, żeby zamanifestować swój dla nich szacunek i dbałość o naturalne środowisko.
- Ewa Otremba prezentując Salę Tradycji Akademii Morskiej w Gdyni opowiedziała, jak cenne dokumenty są gromadzone w Sali Tradycji, jak ważną rolę spełnia ten rodzaj ekspozycji w dokumentowaniu historii polskiego szkolnictwa morskiego i jak bardzo ta dokumentacja i wiedza ważne są dla młodych pokoleń uczących się w akademii.
- Marek Słaby przedstawił pierwszą w Polsce Morską Bibliotekę Cyfrową, która zajmuje się archiwizacją druków najstarszych, prowadzi prace badawcze, a także prezentuje dorobek polskiej myśli z tej dziedziny. Włączając się w europejski projekt EUROPEANA dążący do udostępniania całego dziedzictwa kulturowego w Europie MBC jest źródłem wiedzy o najcenniejszych wydawnictwach w Polsce związanych z szeroko pojętą tematyką morską i rzeczną.
- Józef Wąsiewski, dyrektor Urzędu Morskiego w Gdyni, prezes Ligi Morskiej w Polsce, autor Wirtualnego Muzeum Ligii Morskiej www.ocalicodzapomnienia.edu pokazał odznaki i symbole stosowane przez ligi morskie na świecie.
Drugi dzień obrad zakończyło wystąpienie Jadwigi Klim podsumowujące 10 dotychczas zorganizowanych Konferencji Muzealnictwa Morskiego i Rzecznego oraz dyskusja i sformułowanie wniosków końcowych.
Trzeciego dnia uczestnicy konferencji pojechali w objazd studyjny szlakiem dobrych praktyk w muzeach i galeriach historycznych Pomorza Zachodniego. Była to podróż tematyczna wzdłuż wybrzeża Bałtyku, podczas której zapoznano się ze stanem placówek muzealnych gmin województwa zachodniopomorskiego. Zobaczono most segmentowy Bayley’a z okresu II wojny światowej w Dźwirzynie i bazę lotnictwa morskiego w Rogowie – obecnie siedzibę Muzeum i Fundacji Fort Rogowo – miejsce tworzonego Muzeum Lotnictwa i Obrony Powietrznej. W Niechorzu zwiedzono Muzeum Rybołówstwa Morskiego oraz Latarnię Morską z 1866 r. i opaskę zabezpieczającą brzeg klifowy wzniesioną w latach 1914-1915. W ramach Wirtualnego Muzeum Historii Trzęsacza na 15 Południku zobaczono ruiny kościoła na klifie w Trzęsaczu. Następnie uczestnicy konferencji przejechali do Świnoujścia i tam, po zwiedzeniu Muzeum Rybołówstwa Morskiego odbył się rejs po Porcie Wojennym kutrami Marynarki Wojennej, które przycumowały do Fortu Gerharda. Tam obejrzano Muzeum Obrony Wybrzeża w Świnoujściu – Fort Gerharda, gdzie zebrani aktywnie uczestniczyli w rekonstrukcji historycznej na temat szkolenia pruskich żołnierzy oraz w „Biesiadzie artyleryjskiej”.
Ostatniego dnia konferencji, w ramach podróży szlakiem militarnej historii miasta „Twierdza Kołobrzeg” uczestnicy zwiedzili dwa oddziały Muzeum Oręża Polskiego : Historii Miasta i Dzieje Oręża Polskiego, w Porcie Rybackim zobaczyli Kołobrzeski Skansen Morski i obejrzeli Punkt Bazowania Marynarki Wojennej – Baterię Artylerii Stałej BAS 19.
X Konferencja Muzealnictwa Morskiego i Rzecznego w Kołobrzegu osiągnęła wysoki poziom naukowy. Była spotkaniem wybitnych profesjonalistów, ale także społeczników i miłośników zabytków, którzy gromadzą, prowadzą badania naukowe i eksponują obiekty nadwodnego dziedzictwa kulturowego. Przedstawione w założeniach konferencji cele zostały osiągnięte: liczne i na wysokim poziomie merytorycznym wystąpienia potwierdziły wagę i znaczenie ochrony i upowszechniania dziedzictwa morskiego i rzecznego dla podkreślania znaczenia Bałtyku w polskiej kulturze i tradycji
Z ramienia KOBiDZ w konferencji uczestniczyła i notę przygotowała Maria Sołtysiak z Zespołu ds. Promocji Dziedzictwa.
Narodowy Instytut Dziedzictwa
00-464 Warszawa, ul. Szwoleżerów 9tel. (0-22) 629-37-91, 628-48-41
fax: (0-22) 622-65-95
