Zabytki archeologiczne

Dziedzictwo archeologiczne jest nieodnawialne, nie jest możliwe odtworzenie uszkodzonego układu warstw stanowiska archeologicznego. Wszelkie ingerencje w strukturę nieruchomego zabytku archeologicznego są nieodwracalne, każde działanie polegające na pracach ziemnych w jego obrębie powoduje trwałe uszkodzenia. Dotyczy to również archeologicznych badań wykopaliskowych, które są eksperymentem jednorazowym, ponieważ w efekcie prowadzą do zniszczenia zabytku.

Podstawowa i nadrzędna reguła, która określa zasady działań konserwatorskich jest zasada zrównoważonego rozwoju, która w odniesieniu do ochrony środowiska i dziedzictwa narodowego zyskała w Polsce rangę konstytucyjną. Zrównoważony rozwój to rozwój, który zaspokaja potrzeby obecne, nie zagrażając możliwościom zaspokojenia tych samych potrzeb przyszłych pokoleń.

Kolejną zasadą ochrony konserwatorskiej zabytków archeologicznych jest reguła ochrony „in situ”, czyli dążenie do jak najlepszego zabezpieczenia śladów przeszłości człowieka w miejscu ich pierwotnego występowania.

Zastosowanie tych zasad w praktyce oznacza podjęcie prób zachowania jak niewiększej ilości stanowisk archeologicznych w stanie możliwie nienaruszonym, dla przyszłych pokoleń. Szybki rozwój cywilizacyjny zagraża nieuchronnym zniszczeniem coraz większej liczbie nieruchomych zabytków archeologicznych. Inwestycje budowlane, postępujący rozwój terenów miejskich, rozbudowa sieci dróg i autostrad spowodowały w ostatnich latach niespotykany wcześniej wzrost liczby wyprzedzających, ratowniczych badań archeologicznych. Jednocześnie, ogromny przyrost materiału zabytkowego i dokumentacji wykopaliskowej wymagających opracowania, interpretacji i upowszechnienia wygenerował powstanie trudnych do odrobienia zaległości w zakresie badań gabinetowych. Nieuchronne powiększanie się tej puli staje się jednym z podstawowych wyzwań krajowej archeologii, zarówno w aspekcie naukowym jak i logistycznym.

Zgodnie z obowiązującą doktryną konserwatorską, badania archeologiczne stanowisk zagrożonych zniszczeniem powinny zrealizować wszystkie nasze aktualne potrzeby w zakresie zdobywania wiedzy o przeszłości, wzbogacania kolekcji muzealnych i udostępniania ich społeczeństwu. Badania wykopaliskowe zabytków archeologicznych, które nie są zagrożone, w świetle przytoczonych argumentów powinny być dopuszczalne jedynie w sytuacjach wyjątkowych. Nie bez znaczenia dla jest ciągły rozwój technik wykopaliskowych i metod badawczych nie powodujących zniszczenia zabytku, tzw. metod nieinwazyjnych. Postęp techniczny w tej dziedzinie pozwoli w przyszłości na pozyskanie większej ilości informacji na podstawie tego samego materiału bazowego, przy mniejszych zniszczeniach materii zabytkowej.

Podsumowując, główną zasadą ochrony konserwatorskiej w zakresie archeologii jest „nie niszczyć bez potrzeby”, a podstawowym priorytetem jest zachowanie jak największej liczby stanowisk archeologicznych w stanie nienaruszonym, w miejscu ich pierwotnego występowania, tak aby przyszłe pokolenia, używając doskonalszych i mniej inwazyjnych metod badawczych również miały szanse poznawać swoje dziedzictwo i obcować z autentycznym, nienaruszonym zabytkiem przeszłości.