Zabytki ruchome

Podstawą dla podjęcia działań związanych z ochroną zabytków jest rozpoznanie przez właściciela posiadanego zasobu. Nie dotyczy to kolekcjonerów, którzy z pełną świadomością gromadzą i powiększają swoje zbiory. Natomiast samorządy oraz właściciele obiektów sakralnych, gdzie na stanowisku zarządcy często zachodzą zmiany, niejednokrotnie nie posiadają pełnej wiedzy w tym zakresie. W rozpoznaniu zasobu dla samorządu pomocna jest gminna ewidencja obejmująca obiekty architektury, zaś w rozpoznaniu zabytkowego wyposażenia świątyń - karty ewidencji zabytków ruchomych, które powinny znaleźć się w archiwum kościelnym.

Zarządca świątyni świadomy posiadanego zasobu zabytkowego powinien przekazując stanowisko swojemu następcy sporządzić protokół zdawczy dla cennych obiektów, które znajdą się pod opieką kolejnego rządcy. W związku z powyższym cenną inicjatywą byłaby realizacja zaleceń dokumentu uchwalonego przez Konferencję Episkopatu Polski dotyczącego Norm postępowania w sprawach sztuki kościelnej, obowiązującego od 1 kwietnia 1971 roku w następującej części: Rządca parafii lub kościoła odchodząc z zajmowanego stanowiska, przekazuje swemu następcy wszystkie obiekty sztuki i zabytkowe przedmioty wraz z ich inwentarzem, a z aktu tego sporządza specjalny protokół”. Protokolarne przekazywanie obiektów zabytkowych spowodowałoby konieczność zapoznania się nowego zarządcy z przejmowanym zasobem.

Ta sama Instrukcja Episkopatu jednocześnie zaleca podjęcie odpowiednich działań przez zarządcę w razie kradzieży zabytku: „rządca parafii ma obowiązek powiadomienia odpowiednich organów tj. Policji, Kurii Diecezjalnej oraz Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Takie same wytyczne co do postępowania w przypadku kradzieży podaje również Kodeks postępowania karnego.

Jedną z najważniejszych zasad ochrony zabytków ruchomych jest zabezpieczenie i utrzymanie zabytku w jak najlepszym stanie (Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami art. 5 pkt. 3). Dotyczy to zarówno zabezpieczenia przed kradzieżą jak i stosowania zabezpieczeń przeciw pożarowych. Ponadto obiektom zabytkowym należy stworzyć odpowiednie warunki przechowywania, bez względu na stan użytkowania. Wszystkie obiekty zabytkowe powinny znajdować się w pomieszczeniach o zapewnionych stabilnych parametrach temperatury i wilgotności. Złe warunki przechowywania sprzyjają niszczeniu obiektów, grożą pojawieniem się w strukturze zabytku owadów i grzybów, spękaniem podłoża, itp… Tymczasem procesy destrukcyjne często są nieodwracalne.

W przypadku zniszczonego obiektu, który wymaga konserwacji, niezbędne jest skontaktowanie się Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków, nie podejmowanie w tym zakresie działań na własną rękę. Niefachowo wykonane konserwacje potrafią bardziej szkodzić zabytkom, niż pomagać.