Program "Ochrony zabytkowych parków i ogrodów"
Działania na rzecz ochrony zabytkowych parków i ogrodów oraz inicjowanie szczegółowych prac badawczych w tych obiektach prowadzone z ramienia Narodowego Instytutu Dziedzictwa mają wieloletnią tradycję. Sięga ona początku lat 80-tych, kiedy to Zarząd Ochrony i Konserwacji Zespołów Pałacowo-Ogrodowych, później Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, rozpoczął szeroko zakrojone prace nad ochroną zapomnianych i zagrożonych dewastacją i zniszczeniem założeń parkowych i ogrodowych w Polsce oraz na terenie dawnych wschodnich ziem polskich oraz wypracował metodykę badań, analiz i opracowań projektowych. Ten wieloletni dorobek Ośrodka Ochrony Zabytkowego Krajobrazu, ceniony w kraju i za granicą, jest kontynuowany w NID przez zespół architektów krajobrazu.
Do zadań NID w zakresie ochrony zabytkowych parków i ogrodów realizowanych w Dziale Analiz Konserwatorskich należy:
1. wprowadzanie i upowszechnianie nowych standardów metodologicznych w zakresie badań, dokumentacji i konserwacji zabytków:
- sporządzanie dokumentacji niezbędnej przy wpisach do rejestru zabytków: zabytkowych parków, ogrodów i innych form zaprojektowanej zieleni. Opracowania takie powstały dla parku w Ursynowie w Warszawie i parku w Choroszczy;
- wykonywanie wzorcowych opracowań studialnych, zakończonych wytycznymi konserwatorskimi dla zabytkowych parków, ogrodów i innych form zaprojektowanej zieleni. Powstały dokumentacje dla ogrodu klasztornego w Jarosławiu, ogrodu pałacowego w Wilanowie, ogrodu pałacowego w Białymstoku, parku Skaryszewskiego im. I.J. Paderewskiego w Warszawie, ogrodu Izabeli Czartoryskiej w Puławach, parku zamkowego w Dąbrówce Starzeńskiej, parku w Dąbroszynie, parku w Morawie, parku w Mysłakowicach, parku w Waplewie Wielkim, parku zamkowego w Łańcucie, parku w Białowieży;
- opracowywanie wytycznych do studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego z zakresu krajobrazu kulturowego, zabytkowych parków, ogrodów i innych form zaprojektowanej zieleni;
2. realizacja programów szkoleniowych i informacyjnych na rzecz służb konserwatorskich i środowisk związanych z opieką nad zabytkami.
W czerwcu 2009 roku seminarium "Parki zabytkowe - ochrona i konserwacja" rozpoczęto cykl spotkań szkoleniowych pracowników WUOZ i delegatur, odpowiedzialnych za szeroko pojętą zieleń zabytkową, osób odpowiedzialnych za utrzymanie zieleni w obiektach zabytkowych oraz właścicieli takich obiektów;
3. popularyzacja wiedzy o dziedzictwie kulturowym oraz prowadzenie edukacji związanej z ochroną zabytkowych parków, ogrodów i innych form projektowanych: udział w konferencjach naukowych i szkoleniowych oraz warsztatach roboczych z dziedziny ochrony dziedzictwa kulturowego, współpraca ze szkołami średnimi i wyższymi w edukacji związanej z ochroną dziedzictwa kulturowego;
4. wydawanie opinii i ekspertyz na rzecz Generalnego Konserwatora Zabytków i Wojewódzkich Urzędów Ochrony Zabytków oraz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. 2 września 2009 powołana została w Narodowym Instytucie Dziedzictwa (dawny KOBiDZ) Komisja do spraw merytorycznej oceny prac projektowych i realizacyjnych w zabytkowych parkach i ogrodach. Na wnioski i wedle zapotrzebowania GKZ, WUOZ i NFOŚiGW opiniuje ona dokumentacje dotyczące zabytkowych parków, ogrodów i innych form zaprojektowanej zieleni, prowadzi konsultacje z dziedziny ochrony i rewaloryzacji krajobrazu kulturowego, zabytkowych parków, ogrodów i innych form zaprojektowanej zieleni oraz planów zagospodarowania przestrzennego w zakresie krajobrazu kulturowego, zabytkowych parków, ogrodów i innych form zaprojektowanej zieleni;
5. opracowanie strategii ochrony zabytkowych parków i ogrodów.
Do tej grupy zadań należy między innymi:
- opracowanie zunifikowanej procedury wpisu obiektu zieleni historycznej do rejestru zabytków
- opracowanie kryteriów oceny zabytkowych parków i ogrodów i innych form projektowanej zieleni i na ich podstawie opracowanie listy najcenniejszych zabytkowych założeń ogrodowych w Polsce
- opracowanie standardu wykonywania dokumentacji w procesie rewaloryzacji założenia dworsko/pałacowo/zamkowo – parkowego.