Zabytki Archeologiczne

Zabytkiem archeologicznym jest każdy ślad działalności człowieka znajdujący się w ziemi lub pod wodą, którego zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Można wyróżnić dwa typy zabytków archeologicznych: ruchome i nieruchome. Zabytki ruchome to przedmioty związane z działalnością człowieka w przeszłości. Z perspektywy nauki i dziedzictwa znacznie ważniejsze są jednak archeologiczne zabytki nieruchome – stanowiska archeologiczne, czyli zespoły obiektów o charakterze kultowym, grobowym, mieszkalnym lub gospodarczym, otaczający je układ warstw glebowych oraz znajdujące się w nich zabytki ruchome (Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, art. 3 pkt. 1 i 4). Europejska konwencja o ochronie dziedzictwa archeologicznego, podpisana w La Valetta w dniu 16 stycznia 1992 roku traktuje dziedzictwo archeologiczne jako źródło wspólnej europejskiej pamięci, którego elementami są wszystkie pozostałości i obiekty oraz wszelkie inne ślady ludzkości z innych epok, których zachowanie i badanie przyczynia się do odtworzenia historii ludzkości i jej powiązań ze środowiskiem naturalnym i w wypadku których wykopaliska, odkrycia oraz inne metody badań nad dziejami ludzkości i nad jej środowiskiem stanowią główne źródło informacji.

a) pozostałościami terenowymi pradziejowego i historycznego osadnictwa,
b) cmentarzyskami,
c) kurhanami,
d) reliktami działalności gospodarczej, religijnej i artystycznej.

W rejestrze zabytków znajdują się 7523 stanowiska archeologiczne (stan na dzień 30 czerwca 2009 r.). Decyzje w sprawie wpisu stanowisk archeologicznych do rejestru zabytków wydawane są w Polsce od 1933 roku; najstarszy wpis, z dnia 16.03.1933 r., dotyczy grodziska w Woli Piekarskiej, gm. Dobra, woj. wielkopolskie. Obecnie zabytki archeologiczne wpisywane są do księgi „C” rejestru przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Kultury z dnia 14 maja 2004 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem. Decyzje o wpisie przechowywane są we właściwych terenowo Wojewódzkich Urzędach Ochrony Zabytków. Odpisy decyzji z terenu całego kraju gromadzone są w siedzibie Działu Archeologii NID przy ul. Szeroki Dunaj 5 w Warszawie.