Górnicza eksploatacja złóż soli kamiennej w Wieliczce rozpoczęta w 2. połowie XIII w. trwa do dziś, co jest ewenementem w historii światowego górnictwa.
Zachowane w kopalni ślady przeszłości odzwierciedlają historyczne etapy rozwoju techniki górniczej, a kolekcje urządzeń i narzędzi dokumentują dawne systemy eksploatacji złóż, odwodnienia, oświetlenia i wentylacji kopalni. Wartości historyczne, przyrodnicze, naukowe i artystyczne sprawiają, że kopalnia w Wieliczce jest miejscem unikatowym w skali światowej.
W ciągu stuleci wydrążono ok. 300 km chodników i ponad 2000 komór. Znajdują się one na dziewięciu poziomach eksploatacyjnych na głębokości od 57 do 327 m. W podziemnych korytarzach występują malownicze jeziora, nacieki i kryształy solne. Wysokość niektórych komór sięga kilkudziesięciu metrów. Przed zawałem chronią je drewniane konstrukcje. Szczególne wrażenie robią kaplice w wyeksploatowanych komorach z wyposażeniem wykutym w bryłach solnych. Najstarsza z nich jest kaplica św. Antoniego z końca XVII wieku.
Od XV wieku Wieliczka przyciągała zwiedzających. Jednym z pierwszych był astronom Mikołaj Kopernik. W połowie XVIII wieku wykuto schody ułatwiające poruszanie się po kopalni, a od XIX wieku znamienici goście – uczeni, artyści, dyplomaci, dostojnicy świeccy i duchowni – oglądali solny świat podróżując kolejką, korzystali także z promowych przepraw przez podziemne jeziora.
Obecnie większość wyrobisk udostępniona jest turystom. W kilkunastu komorach, na stałej wystawie Muzeum Żup Krakowskich, mogą oglądać dawne narzędzia i urządzenia górnicze, imponujące wielkością kieraty konne służące niegdyś do pionowego transportu w kopalni, a także zabytki sztuki i wyroby rzemiosła artystycznego. Od 1964 roku kilka komór jest wykorzystywanych do celów leczniczych w przypadkach chorób dróg oddechowych.
Wpis na podstawie kryterium IV.
Więcej informacji:
Polskie miejsca na Liście Światowego Dziedzictwa
Kryteria wpisania na Listę Światowego Dziedzictwa
Kopalnia soli w Wieliczce na liście pomników historii
Strona internetowa UNESCO