Zasoby archiwalne w centrali w Warszawie

W Dziale Ewidencji i Rejestru Zabytków znajdują się:
 

Gromadzona od lat 50. XX w. do chwili obecnej ww. dokumentacja dotyczy budowli sakralnych i świeckich oraz użyteczności publicznej, budownictwa wiejskiego, zabytków związanych z przemysłem, komunikacją i obronnością oraz założeń przestrzennych, zarówno krajobrazowych, czyli parków, ogrodów, cmentarzy, jak i urbanistycznych, tzn. układów przestrzennych miejscowości (miast i osiedli), które mają lub miały prawa miejskie.

Karty adresowe, opracowane dla potrzeb weryfikacji i aktualizacji ewidencji zabytków nieruchomych, zawierają podstawowe informacje o obiekcie oraz fotografie. Ewidencje obejmują wszystkie rodzaje obiektów architektury i budownictwa oraz założeń przestrzennych, zawierają szczegółowy opis konserwatorski i plan obiektu, jego historię często opartą na źródłach archiwalnych, materiały kartograficzne, historyczne, ikonograficzne i bibliograficzne. Uzupełnieniem ewidencji są dokumentacje zabytkowych parków i ogrodów, opisujące historię i przekształcenia tych układów kompozycyjnych, analizujące stan istniejący i prezentujące wnioski ochrony konserwatorskiej, a także teczki i studia urbanistyczne o charakterze monograficznym, zawierające pogłębione archiwa i materiały związane z historyczną genezą i ewolucją przestrzenną miast polskich, wraz z wytycznymi konserwatorskimi odnośnie do stanu ich zagospodarowania i elementami strefowania konserwatorskiego. Opisane wyżej zbiory obejmują łącznie 1131,5 mb i liczą ok. 865 550 j.a.
 

Gromadzona od lat 50. XX w. do chwili obecnej ww. dokumentacja dotyczy zabytków sztuki i rzemiosła artystycznego znajdujących się na terenie Polski poza muzeami i w kolekcjach prywatnych. Obejmuje ona wszystkie rodzaje zabytków malarstwa, rzeźby, złotnictwa, włókiennictwa, instrumentów muzycznych, mebli, kowalstwa, introligatorstwa, ceramiki i szkła, architektonicznych elementów dekoracyjnych wnętrz itp. czyli wszelkiego wyposażenia świątyń i architektury świeckiej, a także nagrobki na cmentarzach, niekubaturowe kapliczki i krzyże przydrożne. Ewidencja zawiera opis przedmiotu, materiał i technikę wykonania, wymiary, miejsce przechowywania, stan zachowania i zdjęcie oraz niekiedy dane historyczne o zabytku i bibliografię. Powstała w latach 1963-2001 ewidencja muzeów w Polsce zawiera dane adresowe muzeum, imię i nazwisko oraz zawód dyrektora, historię muzeum, podstawowe dane o budynkach, zbiorach, wystawach stałych, a także wydawnictwach. Opisane wyżej zbiory obejmują łącznie 267,8 mb i liczą ok. 363 960 j.a.

W Dziale Analiz Konserwatorskich zgromadzone są opinie autorskie o charakterze eksperckim, dotyczące zabytków architektury i urbanistyki, krajobrazu kulturowego i zabytkowego oraz zabytków ruchomych. Opinie te opracowywane są przez pracowników Działu Analiz Konserwatorskich oraz przez specjalistów z różnych dziedzin, głównie przez rzeczoznawców Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wykonywane są na potrzeby Departamentu Ochrony Zabytków tegoż ministerstwa, wojewódzkich i miejskich urzędów ochrony zabytków oraz ich delegatur w toku postępowań administracyjnych i prawno-administracyjnych. Zbiór opinii z lat 1989-2009 obejmuje 4 mb i liczy ok. 2900 j.a. Ponadto w dziale tym znajdują się: ewidencja analityczna opracowań dla potrzeb rewaloryzacji miast w Polsce i spis dokumentacji historyczno-urbanistycznych dla zespołów miejskich w Polsce. Materiały te pochodzą z lat 80. XX w. ze zlikwidowanego w 1993 roku Zespołu Ekspertów Międzyresortowej Komisji ds. Rewaloryzacji Miast i Zespołów Staromiejskich.

W Dziale Archeologii znajdują się: Krajowa Ewidencja Zabytków Archeologicznych, na którą składają się równorzędne oryginały i odpisy decyzji o wpisie do rejestru zabytków archeologicznych (C) oraz karty ewidencyjne stanowisk archeologicznych czyli dokumentacja badań powierzchniowych Archeologicznego Zdjęcia Polski; ponadto zgromadzone są materiały z badań weryfikacyjnych średniowiecznych i nowożytnych hut szkła w Polsce oraz opracowania archeologicznych badań rozpoznawczych, (powierzchniowo-sondażowych) i wykopaliskowych przeprowadzanych w związku z budową dróg krajowych i autostrad w Polsce.

Gromadzone od 1929 roku do chwili obecnej decyzje o wpisie do rejestru zabytków archeologicznych obejmują 7523 teczki, zawierające ponadto wypisy i wyrysy z rejestru gruntów, szkice sytuacyjne itd. Prowadzone od 1978 roku do chwili obecnej Archeologiczne Zdjęcie Polski liczy 430 000 stanowisk archeologicznych, zewidencjonowanych w teczkach. Teczka zawiera: mapę obszaru AZP w skali 1:25 000, sprawozdanie z badań, zestawienie stanowisk, materiał ilustracyjny, karty ewidencji stanowisk archeologicznych. Każda karta ewidencyjna stanowiska archeologicznego zawiera zaś nazwę miejscowości, nazwę stanowiska, numer stanowiska, numer miejscowości i na obszarze, numer obszaru AZP, funkcję i chronologię stanowiska, rodzaj gleby, położenie i lokalizację stanowiska oraz informacje o jego losach, mapę w skali 1:10 000 i bibliografię.

Z lat 1982-1998 pochodzą 63 teczki obejmujące badania weryfikacyjne średniowiecznych i nowożytnych hut szkła w Polsce, prowadzone na terenach dawnych województw: bydgoskiego, wrocławskiego, kaliskiego, jeleniogórskiego, gdańskiego, poznańskiego, słupskiego, koszalińskiego, konińskiego, zielonogórskiego, toruńskiego, włocławskiego, kieleckiego, piotrkowskiego, bielsko-bialskiego. Każda teczka zawiera sprawozdanie z badań, mapy, karty inwentaryzacyjne i analizy specjalistyczne (fizykochemiczne). Gromadzone od 1999 roku do chwili obecnej opracowania badań archeologicznych, związanych z budową dróg krajowych i autostrad, liczą 2052 tomy. Standardowe, jedno- lub kilkutomowe opracowanie składa się z tekstu, rycin, tablic, fotografii, map i planów. Opisane wyżej zbiory Działu Archeologii obejmują łącznie 176,3 mb.


W dyspozycji Zespołu ds. Archiwaliów znajdują się materiały archiwalne własne (głównie sukcesja po ODZ i OOZK) i użyczone. Archiwalia własne to głównie spuścizny zw. tekami i zbiory prywatne, określane od nazwisk ich twórców oraz fototeka. Są to teki: Gerarda Ciołka, Jana Glinki, Dariusza Kaczmarzyka, Wojciecha Kalinowskiego, Janusza Kubiaka, Euzebiusza Łopacińskiego, Bohdana Marconiego, Romana i Julii Mękickich, Franciszka Piaścika, Kazimierza Saskiego, Ignacego Felicjana Tłoczka; Notaty ks. Władysława Knapińskiego; Zbiór rysunków Czesława Thullie'a, Zestaw pozytywów ze zbioru Jana Sas-Zubrzyckiego, Zbiór negatywów Romana Aftanazego, Zbiór ilustrowanych kart pocztowych. Zbiory te i spuścizny rękopiśmienne oraz materiały warsztatowe (tekstowe, planistyczne, rysunkowe, fotograficzne) po architektach i konserwatorach zabytków, historykach, historykach sztuki i archiwistach, pochodzą z lat 1890-1990. Dotyczą one dziejów kultury i sztuki polskiej w szerokim zakresie rzeczowym, przede wszystkim zaś sztuki ogrodowej, urbanistyki, ruralistyki, ochrony i konserwacji zabytków architektury i malarstwa.

Ponadto w dziale zgromadzone są wypisy, odpisy i notaty archiwalne dotyczące zabytków architektury polskiej, pochodzące z kwerend z lat 1945-1959, a także materiały ikonograficzne pozyskane w wyniku kwerend z lat 1967-1971, przeprowadzonych w zbiorach polskich archiwów, muzeów i bibliotek, stanowiące bazę źródłową do opracowania i wydania 12 tomów katalogów rysunków architektonicznych, dekoracyjnych, planów i widoków z XVIII-XXw. (BMiOZ seria A, Warszawa 1967-1993).

Na fototekę składają się zbiory dokumentacji fotograficznej oraz mikrofilmy i negatywy z materiałów własnych zespołu i ze zbiorów obcych. Dokumentacja fotograficzna z terenu Polski obejmuje różnorodne zabytki architektury i budownictwa, sztuki i rzemiosła artystycznego, zabytkowe układy i zespoły urbanistyczne oraz architektoniczne miast, wsi i osiedli, a także inne struktury przestrzenne krajobrazu kulturowego objęte ochroną konserwatorską, zespoły pałacowo-ogrodowe, parki itp. Dokumentacja fotograficzna z większości krajów europejskich, w tym Ukrainy, oraz Sri Lanki, Izraela i USA zawiera ujęcia parków, ogrodów, zabytków architektury i innych elementów krajobrazu kulturowego. Zbiory własne dokumentacji aktowej obejmują ok. 50 mb i liczą ok. 19 500 j.a., fototeka własna zaś obejmuje: pozytywy z lat 1920-1975 ok. 1000 segregatorów, negatywy z lat 1945-2002 ok. 164 000 j.a., negatywy i diapozytywy lotnicze z lat 1966-2000 ok. 20 000 j.a. oraz negatywy i diapozytywy dotyczące różnorodnych elementów zabytkowego krajobrazu z lat 1980-2002 ok. 68 000 j.a., a także negatywy w spuściznach autorskich ponad 10 000 j.a. (dwa ostatnie zespoły częściowo tylko rozpoznane) i mikrofilmy 639 j.a.

Archiwalia użyczone to materiały dokumentacyjne wytworzone i zgromadzone przez warszawskie jednostki organizacyjne Przedsiębiorstwa Państwowego Pracownie Konserwacji Zabytków, które uległo komercjalizacji 28 sierpnia 2001 roku. Były to niżej wymienione oddziały, pracownie oraz komórki specjalistyczne:
 

Materiały archiwalne przejęte z ww. jednostek organizacyjnych PP PKZ i spółek pochodzą z lat 1948-1998. Obejmują one tereny Warszawy i dawnych województw: warszawskiego, ciechanowskiego, ostrołęckiego, częstochowskiego, siedleckiego, sieradzkiego, a także województw sprzed 1975 roku, tj. gdańskiego, białostockiego, bydgoskiego, katowickiego, kieleckiego, koszalińskiego, krakowskiego, lubelskiego, łódzkiego, olsztyńskiego, opolskiego, poznańskiego, rzeszowskiego, szczecińskiego, wrocławskiego, zielonogórskiego i poszczególnych obiektów z zagranicy. W skład przedmiotu użyczenia wchodzą głównie następujące grupy i rodzaje materiałów: dokumentacje historyczno-architektoniczne, historyczno-urbanistyczne, badań archeologicznych, architektonicznych, etnograficznych; dokumentacje konserwatorskie różnorodnych zabytków i zakresów merytorycznych; dokumentacje i ekspertyzy mykologiczne, statyczne, zawilgoceń i inne; studia i opracowania badawcze, laboratoryjne, metod konserwatorskich, wyników badań środków i surowców; dokumentacje projektowe rewaloryzacji zespołów urbanistycznych i zespołów zabytkowych oraz dokumentacje projektowe techniczne różnych branż, a także matryce dokumentacji projektowych; ponadto także dokumentacje fotogrametryczna i fotograficzna rozmaitych zabytków i prac konserwatorskich oraz materiały archiwalne sesji, konferencji i wystaw PP PKZ, wydawnictwa własne i o PP PKZ, varia dokumentacyjne i akta administracyjne. Ogółem archiwalia użyczone obejmują ok. 750 mb zawierających ok. 31 000 j.a. oraz fototekę ok. 250 000 j.a. (negatywów) i 1881 pudełek płyt fotogrametrii.