Wydawnictwa

Po zbiorze "Didko spod kamiennego mostu" autor oddaje drugi tomik opowieści, w których jak sam określił odkrywa przed czytelnikiem „tajemniczy trzeci świat”, świat wierzeń, legend i mitów. Ale także i historii. Stąd obok opowiadań o diabłach i duchach, tomik dostarcza wielu ciekawych relacji o wydarzeniach dotyczących historii, tej najbliższej.

Jest tu także opowiadanie humorystyczne o dwóch wędrowcach, którzy spotkali się na mostku i nawzajem wzięli za diabła i śmierć. To opowiadanie być może ukazuje mechanizm, w jaki sposób mogły powstać przynajmniej niektóre z opowieści o niesamowitych zdarzeniach, przeżywane jako autentyczne i z czasem obrastające w fantastyczne szczegóły.

Tomik dostarcza wielu ciekawych relacji o wydarzeniach prawdziwych, które na długo zachowały się w zbiorowej pamięci. Są to opowiadania dotyczące powstania styczniowego czy drugiej wojny światowej. Znalazła się tu też historia o policjancie Jaroszu zamordowanym przez działającą w okresie międzywojennym bandę Panicza i Panka.

„Powstańcze ścieżki” - opowiadają o udziale w powstaniu styczniowym ludzi zza kordonu czyli zaboru austriackiego w oddziale gen Antoniego Jeziorańskiego, formowanym w lasach koło Żołyni. O udzielaniu pomocy rannym czy uciekającym przed carskimi represjami. O wsparciu wracających z Sybiru zesłańców. Są to stosunkowo mało znane karty z historii regionu. Świadkami tych czasów pozostały kapliczki i krzyże, służące powstańcom jako punkty kontaktowe.

W opowiadaniu „Stamtąd było bliżej do nieba” opisany został dramat pacyfikacji podłańcuckich wsi Wydrza, Brzózy Królewskiej, Kątów Rakszawskich. Ukazany przez tragiczną śmierć dwóch chłopców ukrytych w koronie drzewa i zastrzelonych przez niemieckich żołnierzy. O wydarzeniu tym autor pisze w konwencji dawnych podań: „A chyba i tak jest, że w miejscu tym czasem zabłąkanemu zbieraczowi jagód czy grzybów, wydaje się, że tam wysoko pośród konarów i igliwia wisi coś niczym wiotki tiul, pajęczyna poruszana podmuchami wiatru. Może to tkwią jeszcze dusze obu chłopców?” – nawiązując – świadomie czy nie, do dawnych wierzeń o ludzkich duszach zaklętych w drzewach.

Jest tu również historia Kosiny ukazana poprzez dzieje dębu, który był świadkiem dramatycznych wydarzeń: najazdów Tatarów, kiedy w płonącym kościółku zginęli mieszkańcy wsi, zarazy, która w 1737 roku wyludniła okolicę, zniesienia pańszczyzny i tragicznej egzekucji Żydów w czasie ostatniej wojny.

Podobnie jak w poprzednim zbiorze, tak i w tym odnajdujemy wiele elementów magicznego widzenia świata: zapadnięty kościół w Świętym Jeziorze, drzewo samobójców, krzyż chroniący przed gradobiciem, złe przybierające postać cielaka czy kury i mamiące ludzi, parobek pracujący po śmierci u gospodarza – to motywy często pojawiające się w wierzeniach i opowiadaniach, które można było usłyszeć na wsiach.

„Zadumanie przy Świętym Jeziorze” to legenda z Rogóżna o zapadniętym kościele, znana w naszym regionie w kilkudziesięciu miejscowościach i w kilku wariantach. Jest jedną z najpopularniejszych w Polsce tak jak i legendy o głazach, którym przypisywano diabelskie najczęściej pochodzenie. W opowiadaniu o głazie ze Smolarzyn, zwanym Różaniec mamy inny motyw: gromadzenia się przy kamieniach na modlitwę. I być może był to relikt dawnej pogańskiej tradycji. Jako uświęcony religijnymi praktykami kamień został użyty na fundament nowo wznoszonego kościoła w Żołyni.

W opowieściach napotykamy liczne elementy mitycznej topografii wsi. Są to najczęściej miejsca opanowane przez złe moce jak: Cygański Dół, Cielec czy Zły Duch. Nie tylko straszyło tu ludzi, ale doświadczali też nieszczęść. Broniono się przed nimi stawiając w niebezpiecznych miejscach krzyże. Jedno z opowiadań, o miejscu zwanym „Krzyżyk” w Handzlówce, zawiera ciekawy motyw wierzeniowy o tym, że źle traktowana figura czy krzyż mogą sprowadzić nieszczęście, dobrze – bronić ludzi. Tu rzeźba Ukrzyżowanego, ze zmurszałego krzyża, leżąca na drodze, wyciągnięta z błota i przewieziona do innej wsi broni przed „błądem i latawcami”, a także przed burzami i gradem.

Oprócz podań i opowieści nie tylko opisujących historyczne wydarzenia i ukazujących wiele elementów wierzeniowych, w zbiorze znalazły się dwa opracowania mające charakter małych monografii.

„Kościółek Świętej Pokutnicy” to historia kościółka św. Marii Magdaleny w Malawie. Miejsce to owiane legendami, według badacza regionu Franciszka Kotuli było ośrodkiem kultu przedchrześcijańskiego. Tu, na skrzyżowaniu dawnych dróg odbywają się odpusty, na które ściągano z odległych wiosek, a kiermasze przy tej okazji urządzane dorównywały dorocznym jarmarkom w Rzeszowie.

Opowiadanie „A to wodny młyn” to historia licznych niegdyś młynów, które praktycznie znikły z krajobrazu współczesnej wsi. Dawniej towarzyszyła im rozbudowana tradycja. Młynarze zaliczani byli do najbogatszych ludzi we wsi, choć przypisywano im konszachty z siłami nieczystymi. Zaś młyny były miejscami, gdzie spotykali się ludzie z całej okolicy. Tu wymieniano najnowsze plotki i wiadomości, nawiązywano kontakty. Dzisiaj tylko nieliczne, zamknięte, a nawet w ruinie przypominają o dawnych czasach.
Autor jest świadom tego, że utrwala rzeczy ulotne, o których pamięć mija, a które trzeba utrwalić i przekazać. Jest to zamierzenie ze wszech miar pożyteczne i zasługujące na uznanie. Dlatego tomik ten, podobnie jak i poprzedni spełnia pożyteczną rolę. Zapoznaje z historią „małej ojczyzny”, tą najczęściej niedocenianą i zapominaną.