Tablica ogłoszeń

Patronat honorowy nad konferencją objęli: Marek Woźniak, Marszałek Województwa Wielkopolskiego, Jego Ekscelencja Ksiądz Arcybiskup Henryk Muszyński oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Do grona patronów medialnych należeli: TVP Poznań, „Głos Wielkopolski”, Radio Merkury, „Muzealnictwo”, „Spotkania z Zabytkami”, „Gnieźnieński Tydzień” i informacje lokalne.pl. Obrady odbywały się w nowoczesnym budynku Kolegium Europejskiego, sąsiadującym z Muzeum Początków Państwa Polskiego.

Konferencja zgromadziła specjalistów z najbardziej znaczących ośrodków w Polsce, należących do awangardy przemian w polskich muzeach oraz przedstawicieli różnych dziedzin humanistyki, związanych swą działalnością z muzealnictwem, którzy zaprezentowali opinie dotyczące zmian zachodzących w szeroko rozumianej teorii i praktyce działania współczesnego muzeum. Referaty oraz dyskusja podzielone zostały na kilka zasadniczych zagadnień, a mianowicie:

I. Wokół pytania o tożsamość
II. Wobec zadań
III. Pola i sposoby działań
IV. Edukacja muzealna
V. Doświadczenia
VI. Projekty
VII. Wobec wyzwań

Panele II. i III. w pierwszym dniu obrad oraz IV. i V w drugim dniu obrad odbywały się równolegle, gromadząc w odrębnych zespołach zainteresowanych daną tematyką uczestników konferencji.

Pierwszy dzień obrad otworzył panel skoncentrowany wokół pytania o zmieniającą się rolę i znaczenie dzisiejszego muzeum. Wystąpienia wprowadzające: prof. W. Suchockiego (Muzeum Narodowe w Poznaniu) pt. „Elegia na odejście?”, prof. K. J. Jakubowskiego (Muzeum Ziemi PAN w Warszawie) pt. „Muzea wobec dylematów rozwojowych społeczeństwa wiedzy”, J. Byszewskiego (Centrum Sztuki Współczesnej w Warszawie) pt. „Muzeum jako >rzeźba społeczna<”, Reginy Dmowskiej (Zamek Królewski w Warszawie) pt. „Utrata tożsamości dla nowoczesności – uwagi muzealnego gościa i pracownika na temat wypełniania podstawowych zadań muzeów” oraz Kamila Zeidlera (Uniwersytet w Gdańsku) pt. „O roli i znaczeniu etyki muzealnej” były refleksją nad procesem, który odsuwa punkt ciężkości z wyobcowanego, celebrowanego obiektu muzealnego zbliżając go do aktywnego widza, chcącego wejść w sieć interakcji, a także zastanowieniem się nad potencjałem kulturotwórczym nowoczesnej instytucji muzealnej. Prelegenci i dyskutanci szukali odpowiedzi na pytania, czy na przełomie XX i XXI w., w czasie niezwykle szybkich i wielokierunkowych przemian społeczno-kulturowych współczesne muzea biorą czynny udział w owych przemianach, czy odpowiadają na zapotrzebowanie społeczne, a jeśli tak, to jak to robią i czy przypadkiem nadal słowo „muzealny” nie jest synonimem wszystkiego co niegdysiejsze, nieaktualne i nienowoczesne, mimo że cenne!

W panelu pt. „Pola i sposoby działań” omówione zostały przykłady instytucji polskich i zagranicznych, które podjęły wyzwanie współczesności realizując nowatorskie rozwiązania przestrzenne, wystawiennicze i organizacyjne. Zaprezentowano m.in.: Muzeum Libeskinda (Żydowskie) w Berlinie – frapujący przykład surowej architektury i interaktywnej ekspozycji, Muzeum Quai Branly Jeana Nouvela w Paryżu, „Fabrykę Oskara Schindlera w Krakowie” oraz „Szlak tożsamości europejskiej Krakowa – Rynek Podziemny”, Muzeum Historyczne m.st. Warszawy pokazane w kontekście zmieniającej się roli muzeum miasta, a także projekt innowacyjnego kompleksu muzealnego w Żorach – Muzeum Yatenga, w którym po otwarciu planowanym na 2013 r. nastąpi „Spotkanie Kultur Świata”. Mówiono o: Muzeum Sztuki w Łodzi, Królewskim Wilanowie, muzeach narodowych w Krakowie i Poznaniu, Muzeum Uniwersyteckim w Toruniu, Muzeum Miejskim „Sztygarka” w Dąbrowie Górniczej, Galerii Rogalińskich w Gołuchowie, a także będącym w trakcie realizacji projekcie Ośrodka Kultury Morskiej – Muzeum XXI wieku w Gdańsku i o rewitalizacji Wyspy Młyńskiej dla potrzeb Muzeum Okręgowego w Bydgoszczy. Gospodarze zaprezentowali historię i współczesność, goszczącego konferencję, Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie. I znów zastanawiano się nad rolą nowoczesnej, awangardowej architektury budynków muzealnych, która sama w sobie staje się dziełem – obiektem muzealnym przyciągającym widza. Dyskutowano konieczność stosowania nowoczesnych technik multimedialnych i informatycznych w kreowaniu dzisiejszych ekspozycji, podkreślano nowe wyzwania i oczekiwania wobec muzeów, które nie mogą funkcjonować w tradycyjnym kształcie, ale powinny przemieniać się w centra naukowo-wystawienniczo-informacyjno-edukacyjne, gdyż tego oczekuje od nich współczesny widz.

W drugim dniu obrad tematykę wystąpień i dyskusji zdominował problem edukacji muzealnej. Edukacja jest obszarem działalności muzeów, który zyskuje dziś coraz większe znaczenie, stając się zgodnie ze zmienionym paradygmatem, podstawą funkcjonowania nowoczesnej instytucji kultury. Referenci przybliżyli różne koncepcje popularyzacji kultury, omówili rozmaite jej realizacje, wskazali kierunki rozwoju, przedstawili możliwości zastosowania nowoczesnych technik multimedialnych w muzealnictwie. Szerzej zaprezentowana została działalność Forum Edukatorów Muzealnych, skupiającego muzealników, dla których priorytetem jest promocja edukacji muzealnej i upowszechnienie działań Forum wśród wszystkich, polskich muzealników. Jednym z najważniejszych zadań Forum w najbliższych dwu latach jest stworzenie Raportu o stanie edukacji muzealnej w Polsce. Pomóc ma w tym m.in. strona internetowa www.edukacjamuzealna.pl, która jest miejscem zamieszczania informacji o aktualnych działaniach edukatorów muzealnych, a także adres e-mail: kontakt@edukacjamuzealna.pl, który stanowi płaszczyznę wymiany myśli i doświadczeń osób zajmujących się tą aktywnością muzealną. W toku burzliwej dyskusji na temat wielu problemów, niedostatków i wyzwań dotyczących tej sfery działalności muzeów w Polsce uczestnicy konferencji sformułowali wniosek o konieczności zorganizowania w przyszłym roku oddzielnej konferencji poświęconej tylko sprawom nowoczesnej, stojącej na wysokim poziomie merytorycznym edukacji muzealnej prowadzonej przez polskie muzea.

Drugi dzień obrad zamknęło otwarte zebranie plenarne Polskiego Komitetu Narodowego ICOM, na które Przewodniczący prof. A. Tomaszewski zaprosił wszystkich uczestników konferencji i które zostało w całości poświęcone dyskusji nad programem działań na najbliższe lata, a także przeglądowi sytuacji polskiego muzealnictwa w perspektywie międzynarodowej. Niestety stwierdzono z niepokojem, że polskie muzealnictwo, mimo znacznego w ostatnich latach rozwoju, trapione jest wieloma problemami, nie tylko natury finansowej. Środowisko muzealników nie jest skonsolidowane w działaniach, nie ma odpowiedniej reprezentacji we władzach, zarówno centralnych, jak i samorządowych różnego szczebla, przez co jego problemy i oczekiwania nie znajdują zrozumienia i poparcia w działaniach rządu i samorządów. Nie ma rozwiązań systemowych i standardów, które pomagałyby w szybkim przekształcaniu się polskich muzeów w nowoczesne instytucje kultury mogące sprostać wymaganiom współczesnego społeczeństwa. Zebrani jednogłośnie podjęli postulat konieczności częstszego, cyklicznego organizowania spotkań muzealników polskich na konferencjach tematycznych – palącą koniecznością staje się zorganizowanie konferencji poświęconej standardom digitalizacji muzealiów w Polsce, gdyż z powodu ogromnych zaniedbań i opóźnień w tej dziedzinie w stosunku do rozwiniętych krajów, Polska nie może być równorzędnym partnerem w programach dążących do rozszerzania dostępu do zamieszczanych w Internecie cyfrowych inwentarzy światowego dziedzictwa kulturowego.
Na zebraniu PKN ICOM został także zaprezentowany, opracowany przez zespół pod kierunkiem prof. S. Waltosia, pakiet ustaw pod roboczym tytułem „Prawo muzealne”, o który, po odbyciu środowiskowej dyskusji, powinna zostać wzbogacona ustawa o muzeach, wymagająca obecnie pilnej, ponownej nowelizacji.

Kolejny raz wspomniano także o konieczności powołania w Polsce Instytutu Muzeologii, który miałby być narodową instytucją kultury i pełnić rolę wyspecjalizowanego operatora w zakresie muzealnictwa i muzeologii. Jego zadaniem byłoby działanie non profit na rzecz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, organizatorów muzeów oraz samych muzeów.

Konferencję zakończyły: przegląd poświęcony zastosowaniu architektury poprzemysłowej w służbie instytucji sztuki współczesnej na świecie, w której to dziedzinie Polska ma bardzo interesujące rozwiązania (Muzeum Powstania Warszawskiego, Muzeum Sztuki ms² w Łodzi, Muzeum Śląskie w Katowicach), prezentacja projektu dMuseion, powstałego w Muzeum Narodowym w Warszawie, który jest propozycją przejścia od bazy danych do muzeum cyfrowego, a także teoretyczne rozważania na temat muzeologii neuronalnej.

Burzliwa dyskusja kończąca, postulaty konieczności cyklicznego spotykania się przedstawicieli polskich muzeów na konferencjach tematycznych, a także wystosowane przez dyrektorów niektórych muzeów już konkretne zaproszenia (MN Kraków, MNRiPRS Szreniawa, Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej) na kolejne konferencje potwierdziły potrzebę i celowość ich organizowania, jako forum wymiany myśli, doświadczeń i ustalenia wspólnego stanowiska dotyczącego ważnych problemów polskich muzeów. Nadszedł czas, w którym opracowanie jasnej strategii, wspólnej dla całego polskiego muzealnictwa, podejmującej wyzwania przemian socjologicznych i kulturowych XXI w. stało się palącą koniecznością.

Jako przesłanie konferencji, pobrzmiewające w wielu wystąpieniach można by wygłosić zdanie, zbudowane z cytatów z wystąpień wielu referentów, a mianowicie:
Muzeum to miejsce, które „podtrzymuje rzeczy świata”, to jedna z wielu przestrzeni WOLNOŚCI i DIALOGU, w której spotykają się ludzie, którzy razem „rzeźbią świat”, to miejsce kształcenia społeczeństwa kulturalnego i obywatelskiego, które nie powinno być poddane naciskom polityków. W obsesyjnym wręcz dążeniu do NOWOCZESNOŚCI, która jest pojęciem niejednoznacznym, w pogoni za „kicz-nowoczesnością” muzea muszą pamiętać, aby nie zatracić dostojeństwa, godności i dobrej marki.

Wszystkie konferencyjne wystąpienia ukażą się drukiem w osobnej, pokonferencyjnej publikacji.

Z ramienia KOBiDZ w konferencji brała udział Maria Sołtysiak z Zespołu ds. Promocji Dziedzictwa, sekretarz redakcji rocznika „Muzealnictwo”.