Aktualności

Narodowy Instytut Dziedzictwa zakończył prace nad wnioskiem w sprawie wpisania zespołu cerkwi z polskiego i ukraińskiego regionu Karpat na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO. Idea zgłoszenia obiektów na Listę UNESCO zrodziła się w 2009 r., w Krajowym Ośrodku Badań i Dokumentacji Zabytków (obecnie Narodowy Instytut Dziedzictwa).



Wniosek jest wynikiem kilkuletniej współpracy Narodowego Instytutu Dziedzictwa z przedstawicielami strony ukraińskiej: Państwowym Historyczno-Architektonicznym Rezerwatem w Żółkwi oraz Naukowo- Badawczym Instytutem badania Zabytków w Kijowie. Zgodnie z procedurą, wniosek nominacyjny po zatwierdzeniu przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, został przekazany władzom Ukrainy, które złożą dokument w Centrum Światowego Dziedzictwa w Paryżu.

Prace związane z przygotowaniem wniosku były finansowane niemal w całości ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Wniosek dotyczy 16 obiektów:

Polska:
1. Radruż, Cerkiew św. Paraskiewy
Polska, woj. podkarpackie, gmina Horyniec Zdrój
(obecnie filia Muzeum Kresów w Lubaczowie)
2. Chotyniec, Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy
Polska / woj. Podkarpackie, gmina Radymno
(obecnie filialna cerkiew greckokatolicka)
3. Smolnik, Cerkiew św. Michała Archanioła
Polska, województwo podkarpackie, gmina Lutowiska
(obecnie kościół filialny rzymskokatolicki)
4. Powroźnik, Cerkiew św. Jakuba Młodszego Apostoła
Polska, woj. Małopolskie, gmina Muszyna
(obecnie kościół parafialny rzymskokatolicki pw. św. Jakuba Młodszego Apostoła)
5. Owczary (do 1949 r. Rychwałd), Cerkiew Opieki Bogurodzicy
Polska, woj. Małopolskie, gmina Sękowa
(obecnie kościół filialny rzymskokatolicki)
6. Kwiatoń, Cerkiew św. Paraskiewy
Polska, woj. Małopolskie, gmina Uście Gorlickie
(obecnie kościół filialny rzymskokatolicki)
7. Brunary Wyżne, Cerkiew św. Michała Archanioła
Polska, województwo małopolskie, gmina Uście Gorlickie
(obecnie kościół parafialny rzymskokatolicki pw. NMP Wniebowziętej)
8. Turzańsk, Cerkiew św. Michała Archanioła
Polska, woj. Podkarpackie, gmina Komańcza
(obecnie filialna cerkiew prawosławna)

Ukraina:
9. Potylicz, Cerkiew Zesłania Ducha Świętego
Ukraina, obwód lwowski, rejon zółkiewski
(obecnie parafia greckokatolicka)
10. Rohatyn, Cerkiew św. Ducha
Ukraina, obwód iwanofrankowski, rejon rohatyński
(obecnie oddział Iwanofrankowskiego Muzeum Sztuki)
11. Drohobycz, Cerkiew św. Jerzego
Ukraina, obwód lwowski, miasto Drohobycz
(obecnie część Regionalnego Muzeum Tradycji Ludowych w Drohobyczu)
12. Żółkiew, Cerkiew św. Trójcy
Ukraina, obwód lwowski, rejon żółkiewski
(obecnie parafia greckokatolicka)
13. Werbiąż Niżny, Cerkiew Narodzenia Theotokos
Ukraina, obwód iwanofrankowski, rejon kołomyjski
(obecnie parafia prawosławna Patriarchatu Kijowskiego)
14. Jasina, Cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego
Ukraina, obwód zakarpacki, rejon rachowski
(obecnie wspólnie użytkowana przez parafię Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego i Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego)
15. Użok, Cerkiew św. Michała Archanioła
Ukraina, obwód zakarpacki, rejon wielkoberezneński
(obecnie parafia prawosławna Patriarchatu Moskiewskiego)
16. Matków, Cerkiew św. Dymitra
Ukraina, obwód lwowski, rejon turkowski
(obecnie parafia greckokatolicka)


W Europie budownictwo sakralne rozwijało się na różnych zasadach i w różnych formach. O wyjątkowości sakralnej architektury drewnianej z terenu polskich i ukraińskich Karpat świadczy m.in. różnorodność stylistyki i formy, stanowiąca jednocześnie powiązaną ze sobą spójną całość. Wyjątkowe uniwersalne wartości wytypowanych grup obiektów spełniają warunek autentyczności i integralności. Cerkwie są zachowane w historycznej postaci, dzięki czemu stanowią zabytki o szczególnym znaczeniu. Ich walory prezentują cechy charakterystyczne dla regionu, a jednocześnie wyróżniają budowle w skali ponadregionalnej. Stanowią doskonały przykład integracji walorów kulturowych i przyrodniczych lokalnego krajobrazu. To właśnie drewniane budownictwo sakralne stało się wyznacznikiem odmienności kulturowej polskich i ukraińskich Karpat. Jak w żadnym do tego przyczyną obok słowiańskiej tradycji budowlanej była niezwykła obfitość doskonałej jakości drewnianego budulca, jakiego dostarczały olbrzymie połacie leśne. Wznoszone tu budowle sakralne niemal wyłącznie budowano w typowej dla ludów słowiańskich technice zrębowej, głównie z drewna iglastego, na kamiennym podmurowaniu, a ich dachy kryto drewnianymi gontami. Tradycyjne rozwiązania ciesielskie i konstrukcyjne dostosowywano do potrzeb wyznaczonych przez liturgię i tradycję Kościoła, tworząc dzieła awangardowe i niepowtarzalne w żadnym innym miejscu naszego globu.

Najstarsze zachowane drewniane cerkwie w obszarze polskich i ukraińskich Karpat pochodzą z przełomu XV i XVI wieku. Świątynie te stanowią najdoskonalsze osiągnięcia drewnianej architektury cerkiewnej swych czasów, po dziś dzień zdumiewając skomplikowanymi rozwiązaniami konstrukcyjnymi.

Niedoceniana dotychczas wartość architektury drewnianej, od kilku lat jest na nowo odkrywana, stanowiąc tym samym obiekt szczególnego zainteresowania społeczności międzynarodowej. Potwierdzeniem tej tezy są kolejne wpisy na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. W roku 2001 na Listę UNESCO wpisano kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy, natomiast w 2003 r., kościoły drewniane południowej Małopolski: Binarowa, Blizne, Dębno, Sękowa, Haczów, Lipnica Murowana.

Zespół proponowanych do wpisu drewnianych cerkwi w polskim i ukraińskim regionie Karpat, będąc unikatową spuścizną kulturową, ma wypełnić nader istotną lukę w reprezentacji tradycyjnych drewnianych budowli sakralnych Europy, obecnych na Liście UNESCO.

W ramach akcji informacyjnej o inicjatywie wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, Narodowy Instytut Dziedzictwa opracował wystawę prezentującą obiekty nominowane do wpisu. Wystawa była prezentowana we wrześniu i październiku 2011 r., na zamku w Krasiczynie podczas konferencji poświęconej sprawie wpisu oraz w listopadzie 2011 r. w Kancelarii Prezydenta w Kijowie.
 

******

Narodowy Instytut Dziedzictwa realizuje część zadań Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, wynikających z przystąpienia Polski do Konwencji Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO z 1972 r. NID zapewnia standardy ochrony, konserwacji i prezentacji miejsc Światowego Dziedzictwa. Monitoruje i ocenia stan miejsc Światowego Dziedzictwa, koordynuje prace nad przygotowaniem planów zarządzania dla poszczególnych miejsc oraz czuwa nad ich realizacją. Instytut koordynuje także prace nad raportami okresowymi dotyczących polityki państwa w zakresie realizacji Konwencji Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Więcej informacji na temat Światowego Dziedzictwa UNESCO oraz nowe polskie propozycje wpisów na Listę, znajdują się w zakładce „Zabytki w Polsce”.