Karty adresowe zabytków

Pomysłodawcą kart adresowych, tzw. fiszek, był profesor Wojciech Kalinowski w latach 80-tych XX w. Był to spis adresowy architektury i budownictwa, który miał na celu umożliwienie pełnego rozpoznania przez wojewódzkich konserwatorów zasobów zabytkowych i możliwości ich waloryzacji. Fiszki przygotowywane były z myślą o kolejnej edycji spisu zabytków. Obecnie są one uzupełnieniem dokumentacji ewidencyjnej. Zawierają podstawowe informacje o obiektach zainteresowania konserwatorskiego, a więc dane administracyjne, adresowe, datowanie, określenie materiału i zdjęcie. Niektóre fiszki zawierają również informacje o wpisie do rejestru i dokumentacji ewidencyjnej (kartach zielonych i białych). Karty adresowe wykonywano do połowy lat 90. Obejmowały one wszystkie obiekty potencjalnego zainteresowania konserwatorskiego na terenie poszczególnych jednostek administracyjnych. Można przyjąć, że na niektórych terenach spisano wszystkie godne ujęcia obiekty (około 50-60% terenów kraju - województwa wschodnie i część centralnych). Na nielicznych obszarach akcji nawet nie rozpoczęto lub wykonano w bardzo nikłym procencie. Dla terenów, dla których akcje zakończono, wydano 20 tomów w serii „Spis zabytków architektury i budownictwa w Polsce”.

Karty adresowe dla terenów, gdzie zostały konsekwentnie wykonane zgodnie z założeniami, dawały pełny obraz zasobu zabytkowego (rejestr i godne uwagi obiekty pozarejestrowe) i stanowiły podstawę polityki konserwatorskiej (wpisy do rejestru, zlecanie kart białych, działania planistyczne - miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego). W wersji wydrukowanych spisów stanowią do dziś podstawę działania konserwatorskiego dla zasobu nie wpisanego do rejestru zabytków. Wykonane w latach 80 XX w. karty z czasem nabrały naukowej wartości dokumentacyjnej. Stanowią obraz historycznej zabudowy Polski w najszerszym, jak dotychczas, zakresie. Szczególnej wartości nadaje im fakt, że zbiór został stworzony przed okresem intensywnych przemian polityczno-gospodarczych kraju, których skutkiem były gwałtowne zmiany krajobrazu kulturowego.