NID realizuje część zadań resortu kultury wynikających z przystąpienia Polski do Konwencji Światowego Dziedzictwa UNESCO z 1972 r.
Priorytetem prowadzonych prac jest zapewnienie odpowiednich standardów ochrony, konserwacji i prezentacji miejsc Światowego Dziedzictwa. Instytut monitoruje i ocenia stan
miejsc Światowego Dziedzictwa. Koordynuje prace nad przygotowaniem planów zarządzania dla poszczególnych miejsc oraz czuwa nad ich realizacją. Zadania te są realizowane w ścisłej współpracy z gospodarzami miejsc i władzami konserwatorskimi.
Drugim priorytetem jest identyfikacja miejsc i przygotowanie listy potencjalnych nowych nominacji oraz pomoc merytoryczna w opracowaniu dokumentacji do wniosków o wpis na Listę Światowego Dziedzictwa. Instytut jest też zaangażowany w
opracowywanie raportów okresowych dotyczących polityki państwa w zakresie realizacji Konwencji Światowego Dziedzictwa, w tym stanu poszczególnych miejsc z Listy UNESCO.
Instytut dokłada starań aby szerzyć wiedzę na temat Światowego Dziedzictwa, jego roli i znaczenia oraz obowiązujących zasad i wymogów. Zapewnia wymianę informacji i prowadzi działalność edukacyjną w tym zakresie.