DANE KONTAKTOWE
DANE TELEADRESOWE
Wyrażam zgodę na przetwarzanie i przetrzymywanie moich danych osobowych niezbędnych do korzystania z materiałów serwisu przez NID zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29.08.1997r. (Dz. U. Nr 133, poz. 883).

PRZYPOMNIJ HASŁO

INFORMACJE OGÓLNE

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

    DLA WŁAŚCICIELI I ZARZĄDCÓW

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

      DLA SPECJALISTÓW

      Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

        << < KALENDARIUM / 2012 / KWI > >>

          DZIEDZICTWO
          KULTUROWE W REGIONACH

          mapa WYBIERZ WOJEWÓDZTWO
           
           
           
          Bochnia – kopalnia soli
          2013.04.02

          Bochnia – kopalnia soli

          "Bochnia - kopalnia soli" została uznana za Pomnik Historii rozporządzeniem Prezydenta RP z 26 września 2000 r. (Dz.U. nr 83 z 2000 r., poz. 938).

          Do pobrania: rozporządzenie.pdf


          Bochnia położona jest 38 km od Krakowa, na trasie krajowej prowadzącej z Krakowa na wschód (przez Tarnów). Od zachodu i północy opływa miasto rzeka Raba. Za Rabą, w stosunkowo niewielkiej odległości, rozpościera się Puszcza Niepołomicka. Dojazd do miasta odbywa się komunikacją autobusową, kolejową i busami z Krakowa.

          Bochnia jest jednym z najstarszych miast w Małopolsce. Jej rodowód miejski sięga XIII w. Jest przykładem unikalnego, średniowiecznego miasta o charakterze górniczym. Kopalnia soli w Bochni jest bezcennym zabytkiem techniki, o wybitnym znaczeniu dla historii Polski. Świadczy o górniczym rodowodzie i unikalnym charakterze miasta istniejącego od 750 lat. Turyście dostarcza niezapomnianych wrażeń, natomiast dla geologa i historyka żupa stanowi niezwykle cenny obiekt badawczy. Jest najstarszą, działającą nieprzerwanie od połowy XIII w. do XX w., kopalnią soli w Polsce (sól kamienną na ziemiach polskich odkryto w Bochni, kilkadziesiąt lat wcześniej niż w Wieliczce). Z połowy XIII w. pochodzi szyb Sutoris, najstarszy czynny szyb solny w Polsce, którym zjeżdżają obecnie do podziemi turyści i kuracjusze. Żupy bocheńskie i wielickie stanowiły zawsze własność monarchy i dawały od czasów kazimierzowskich, przez wiele wieków, wysokie dochody. W świadomości Polaków kopalnie w Bochni i Wieliczce, czynne od XIII w., uchodzą za symbole historycznej ciągłości, a także za kolebkę rodzimej tradycji górniczej. Kopalnie w Bochni i Wieliczce do dwa fenomeny w skali światowej.

          Bocheńskie złoże uformowało się przed około 20 milionami lat, w okresie mioceńskim, gdy obszar dzisiejszej Bochni pokrywało płytkie i cieple morze. Złoże solne ma kształt nieregularnej soczewki, ułożonej równoleżnikowo na osi wschód-zachód. Jego długość wynosi około 4 km, zaś głębokość na jaką zalega – od 50 do 500 metrów. Jest wąskie – od kilkunastu do dwustu metrów. W górnych warstwach ułożone jest bardzo stromo, prawie pionowo, dopiero w części środkowej nachyla się ku południowi pod kątem 30 – 40°, a następnie zwęża – do całkowitego zaniku.

          Wyrobiska kopalni, położone na głębokości od 70 do 289 m, obejmują łącznie ok. 60 km chodników i komór. Rozciągają się na długości ok. 3,5 km wzdłuż osi W-E i na szerokości maksymalnej 250 m wzdłuż osi NS. Wyrobiska objęte ochroną znajdują się na dziewięciu poziomach: I - Danielowiec, II - Sobieski, III - Wernier, IV - August, V - Lobkowicz, VI - Sienkiewicz, VII - Błagaj-Stanetti, VIII - Podmoście, IX - Gołuchowski.

          Ta specyficzna budowa geologiczna przesądziła o charakterze eksploatacji i unikalnym rozwoju przestrzennym kopalni. Obiektami o szczególnej wartości są wyrobiska zabytkowej części bocheńskiej kopalni soli ciągnące się od szybu „Trinitatis”, poza były szybik Danielowiec do poziomu Gołuchowski, na sześciu poziomach przy szybie Campi, do IX poziomów przy szybie Sutoris. Są to najstarsze zabytkowe wyrobiska pochodzące z okresu XIII-XVIII w., a zachowane do dnia dzisiejszego w doskonałym stanie dzięki prowadzonej od połowy XVIII w. akcji zabezpieczania kopalni systemem kasztów, obudową drewnianą, fantunkami i filarami solnymi. Wśród najatrakcyjniejszych i zupełnie unikatowych są wyrobiska pionowe tzw. szybiki wewnątrzkopalniane i piece czyli wyrobiska chodnikowe.

          Kopalnia przez siedem i pół wieku kształtowała miasto, jego rozwój przestrzenny, architekturę, specyficzny klimat. Wieże wyciągowe szybów Campi, Sutoris i Trinitatis, a także inne obiekty naziemne żupy, kształtują do dzisiaj krajobraz Bochni. Salinarna przeszłość miasta znajduje także odbicie w charakterystycznym i oryginalnym nazewnictwie ulic. Obecnie, ze względu na wyczerpanie złoża solnego, kopalnia nie pełni już funkcji wydobywczych. Nadal jednak prowadzone są prace mające na celu zachowanie kopalni jako wybitnego zabytku kultury materialnej, a także jako miejsca terapii zdrowotnej. Część zabytkowych wyrobisk udostępnia się od kilku lat turystom, zaś w największej z komór przygotowano miejsca do specjalistycznego leczenia sanatoryjnego w warunkach podziemnych.

          Wśród komór odznacza się komora Ważyn (sól eksploatowano w niej od 1697 r. aż do lat 50. XX w., gdyż zalegały w tym rejonie wyjątkowo obfite pokłady), usytuowana na głębokości około 250 metrów. Jej długość wynosi 255 m, maksymalna szerokość blisko 15 m, wysokość zaś ponad 7 metrów. To ogromne, wspaniałe wnętrze nie posiada przy tym żadnych podpór. Fantastycznie prezentują się strop i ociosy, poprzerastane warstwami soli oraz anhydrytów, tworzących naturalne „ornamenty”. Na pasiastym stropie komory zaciśnięty szybik Ernest z XVII w., który podobnie jak i inne, jest przykładem oddziaływania ciśnienia górotworu na drewnianą obudowę chodników i komór. W ociosie południowym komory Ważyn znajduje się wejście do poprzecznika Manna, pochodzącego z XVIII w., z zachowanymi śladami ręcznej obróbki złoża (ślady odbitych tzw. kłapci i roboty kawernowej).

          Komora Ważyn posiada swoisty mikroklimat, który charakteryzuje się stałą temperaturą (14-16° C), wysoką wilgotnością oraz jonizacją czystego powietrza, nasyconego chlorkiem sodu oraz cennymi mikroelementami – magnezem, manganem i wapniem. Te specyficzne właściwości, spotęgowane przez doskonale działający system wentylacji sprawiają, że oczyszcza znakomicie drogi oddechowe i posiada właściwości lecznicze w przypadku wielu schorzeń (przewlekłe nieżyty nosa, gardła i krtani, nawracające infekcje górnych dróg oddechowych), działa poza tym antyalergicznie, przeciwbakteryjne i przeciwgrzybiczo. Od 1993 r. komora służy na co dzień kuracjuszom (inhalacja i rekreacja). W tym celu jeden z segmentów komory wyposażony jest w łóżka, poduszki i śpiwory. Pozostałe segmenty komory Ważyn to wielofunkcyjne, pełnowymiarowe boisko sportowe, miejsca do gry w ping-ponga i bilarda, krąg taneczny, liczne aneksy wypoczynkowe. W przyszłości, w oparciu o lecznicze właściwości kopalni, planuje się przeprowadzanie zabiegów balneologicznych i rehabilitacyjnych. W tym celu zbudowano przy szybie Sutoris budynek zakładu przyrodoleczniczego. W komorze organizowane są także kolonie zdrowotne, „zielone szkoły”, wczasy zdrowotne „matki z dzieckiem”, konferencje, sympozja, spektakle teatralne, koncerty muzyczne, turnieje tańca, zawody sportowe, bale i bankiety.
          Uzdrowisko Kopalnia Soli Bochnia jest także organizatorem atrakcyjnych wycieczek podziemną trasą turystyczną, która wiedzie podłużniami Sienkiewicz i August. Ta ostatnia, zbudowana została w XVIII, jako pierwszy, nowoczesny trakt komunikacyjny w kopalni. Kilkanaście lat temu przebudowano ją gruntownie, dzięki czemu zostały doskonale wyeksponowane fragmenty dawnych wyrobisk zaciśniętych na stropie i ociosach. Wrażenie potęgują wstęgowe przerosty iłowca anhydrytowego wśród warstw soli. Aby przybliżyć zwiedzającym dawną technikę wydobywczą oraz rozwój przestrzenny kopalni, zrekonstruowano trzy ciekawe urządzenia transportowe oraz wykonano, w oparciu o dziewiętnastowieczny oryginał, okazałą kopię mapy wszystkich wyrobisk kopalni bocheńskiej. Na poziomie Sienkiewicz znajduje się koło dreptakowe do czerpania solanki, zaś w komorze Rabsztyn, eksploatowanej od XVIII w., został umieszczony kierat czterokonny służący do odwadniania kopalni, zwany gaplem. Zwraca uwagę oryginalna, drewniana obudowa komory z tego czasu. W komorze kieratowej przy szybiku Ważyn znajduje się potężny kierat typu saskiego z niektórymi oryginalnymi elementami konstrukcji.

          Autentyzmem starego wnętrza, niezmienionego od ponad dwóch stuleci, odznacza się komora Mysiur. Od lat 60. XVIII w. mieściła się w niej stajnia dla koni pracujących w kopalni (do 1963 r.). Zachowały się tu drewniane kaszty i pomosty, tzw. bona, na których stali kopiący sól górnicy. Niepospolitymi walorami historycznymi i widokowymi odznacza się zespół osiemnastowiecznych komór Chistian o kształcie wprost niezwykłym (są strzeliste i wąskie, co wynika niemal z pionowego układu złoża w tym miejscu). Z tego względu obrazowo nazywane są podziemnymi katedrami. Także tu zachowały się znakomicie pomosty drewniane (tzw. bona). Na ociosach widać również doskonale zachowane ślady pracy kilofkiem. W wyrobiskach przylegających do podłużni Dobosz znajdują się świetnie zachowane ślady „kłapci” oraz unikatowe tory drewniane do toczenia wózków kopalnianych, tzw. psów węgierskich. Wspaniałymi walorami odznacza się komora Zaskrzynie o „katedralnym” kształcie. Równie wybitnymi walorami odznaczają się stare wyrobiska we wschodniej części kopalni, w szczególności rejon Stanetti-Kalwaria.

          Szyb Campi od 2. połowy XVI w. do początku lat 90. XX w. był głównym szybem wydobywczym żupy bocheńskiej. Zgłębiony został w latach 1556 – 1568, po raz pierwszy w oparciu o dokładne pomiary sporządzone przez Jana Fajgla. Wyjątkowo cennym zabytkiem techniki jest najdłużej (do 1996 r.) pracująca maszyna parowa w kopalni na ziemiach polskich, wykonana w 1909 r. w hucie „Laura” w Chorzowie. Po zastąpieniu jej urządzeniem o napędzie elektrycznym, pozostaje na obecnym miejscu jako fascynujący zabytek techniki, udostępniany turystom.

          Niepowtarzalnym obiektem zabytkowym kopalni bocheńskiej jest kaplica św. Kingi – największa i najlepiej zachowana spośród licznych kiedyś kaplic w tej kopalni. Jej początki sięgają 1747 r., kiedy to wydrążoną ją w północnym ociosie podłużni August. Do 1782 r. nosiła wezwanie Nowej Kaplicy Aniołów Stróżów. Jest świadectwem zarówno głębokiej religijności górników jak i ich artystycznych zdolności, o czym świadczą niektóre elementy jej wyposażenia. Pod względem wystroju, wnętrze kaplicy jest zróżnicowane, stanowiąc szczególną syntezę twórczości artystów-profesjonalistów, jak również utalentowanych górników. Niektóre elementy w jej wnętrzu pochodzą z nieistniejących kościołów bocheńskich, a także innych kaplic likwidowanych w kopalni. O niepowtarzalnej urodzie wnętrza decyduje również efektowna budowa geologiczna stropu z wstęgowym, naturalnym ornamentem warstw soli białej i anhydrytów. Kaplica św. Kingi założona jest na planie nieregularnym, wpisanym w prostokąt o wymiarach 21 m x 31 m. Jej przeciętna wysokość wynosi 5-6 m. Wyróżnia się ołtarz główny św. Kingi z dziewiętnastowiecznym malowidłem T. Krasińskiego przedstawiającym legendę o jej cudownym pierścieniu, za sprawą którego odnaleźć miano w Bochni sól kamienną. Jest też ołtarz drugiej patronki świata górniczego – świętej Barbary z interesującym przedstawieniem w dolnej partii dramatycznej sceny pożaru w kopalni. Zwracają uwagę dziewiętnastowieczne rzeźby z soli w prezbiterium oraz wykute w ociosach nawy – ambona i malownicza kawerna z całoroczną szopką betlejemską. Wysokim poziomem warsztatowym odznaczają się polichromowane rzeźby Grupy Ukrzyżowania z pierwszej połowy XVII w. O dramatycznych zdarzeniach mających miejsce w związku z pożarem kopalni w 1875 r. świadczy oryginalna, drewniana tablica epitafijna.