DANE KONTAKTOWE
DANE TELEADRESOWE
Wyrażam zgodę na przetwarzanie i przetrzymywanie moich danych osobowych niezbędnych do korzystania z materiałów serwisu przez NID zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29.08.1997r. (Dz. U. Nr 133, poz. 883).

PRZYPOMNIJ HASŁO

INFORMACJE OGÓLNE

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

    DLA WŁAŚCICIELI I ZARZĄDCÓW

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

      DLA SPECJALISTÓW

      Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

        << < KALENDARIUM / 2012 / KWI > >>

          DZIEDZICTWO
          KULTUROWE W REGIONACH

          mapa WYBIERZ WOJEWÓDZTWO
           
           
           
          Bohoniki i Kruszyniany – meczety i mizary
          2013.04.02

          Bohoniki i Kruszyniany – meczety i mizary

          "Bohoniki i Kruszyniany – meczety i mizary" zostały uznane za Pomnik Historii rozporządzeniem Prezydenta RP z 22 października 2012 roku (Dz.U. 2012, poz. 1275).

          Do pobrania: rozporządzenie.pdf

          Meczety i mizary w Bohonikach i Kruszynianach stanowią niespotykane nigdzie indziej materialne źródło do dziejów islamu i Tatarów na ziemiach polskich. Są dowodem bogactwa kulturowego i tolerancji religijnej na terenie dawnej Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Są też wyjątkowym świadectwem wielowiekowego funkcjonowania społeczności muzułmańskiej w państwie chrześcijańskim i zachowania jej odrębności przy jednoczesnej asymilacji, co doskonale potwierdzają zabytki językowe w postaci inskrypcji nagrobnych spisanych w języku polskim przy użyciu alfabetu arabskiego. Meczety w sposób wyjątkowy łączą tradycje islamu z lokalnymi zwyczajami w budownictwie sakralnym. Wraz z mizarami stanowią materialne dziedzictwo pokoleń muzułmanów, których ojcowie i synowie stawali w obronie Rzeczpospolitej – uważanej przez nich za własną ojczyznę. Choć dzisiaj, na co dzień służą niewielkiej grupie wiernych, w skali kraju stanowią niezaprzeczalne zarówno materialne jak i niematerialne wartości.

          Osadnicy tatarscy związani z Rzeczpospolitą Obojga Narodów, początkowo zamieszkiwali głównie tereny w okolicach Wilna, Trok, Grodna i Kowna (Wielkie Księstwo Litewskie). Od XVII w. zaczęli napływać do Korony, a pod koniec wieku - na Suwalszczyznę. Najczęściej byli to uchodźcy polityczni. Znajdowali się wśród nich potomkowie chanów, książąt, szlachty, begów, ułanów, murzów oraz Tatarzy-Kozacy pochodzący z niższych warstw społecznych, a także – jeńcy wojenni. Rody hospodarskie otrzymywały herby i nadania ziemskie, wszyscy zaś - przywileje zapewniające im zachowanie pewnej autonomii i muzułmańskiej religii. Niektórzy przyjmowali spolszczone nazwiska i szlachecki styl życia.

          Bohoniki i Kruszyniany położone na północy Podlasia, w pobliżu granicy z Białorusią są jedynymi historycznymi ośrodkami osadnictwa tatarskiego w granicach Polski z zachowanymi zabytkowymi meczetami i mizarami. Obydwie wsie, w okresie przedrozbiorowym należały do Wielkiego Księstwa Litewskiego, gdzie już od końca XIV w. rozwijało się osadnictwo tatarskie o charakterze wojskowym (w zamian za służbę wojskową Tatarzy otrzymywali nadziały ziemi). W Bohonikach i Kruszynianach Tatarzy pojawili się po buncie Lipków (1667-1672), którym Jan III Sobieski, darował ziemię w swych ekonomiach, jako rekompensatę za nie wypłacany żołd. W 1679 r. podkomendni rotmistrzów Bohdana Kieńskiego i Gazy Sieleckiego otrzymali wieś Bohoniki, a płk Samuel Murza Krzeczowski ze swym oddziałem, oddzielnym przywilejem otrzymał m.in. Kruszyniany.

          Pierwsze muzułmańskie domy modlitwy w Bohonikach i Kruszynianach zbudowano na przełomie XVII i XVIII w. Pochodzący z tego okresu meczet w Bohonikach, nie zachował się jednak, a dzisiejszy datowany jest na 1873 r. Po zniszczeniach II wojny światowej (pełnił funkcję szpitala wojskowego), został wyremontowany i przywrócony pierwotnej funkcji. Ponownie odnowiono go w latach 1982-1985, zmieniając pokrycie dachu z blachy na gont. Meczet w Kruszynianach jest starszy – pochodzi z końca XVIII w. Powstał na miejscu wcześniejszego domu modlitwy, ufundowanego jeszcze przez Samuela Krzeczowskiego. Po II wojnie światowej budynek ten był kilkakrotnie (1957, 1976, 1984-85) remontowany, zawsze jednak z zastosowaniem naturalnych (tradycyjnych) materiałów. Zachowano oryginalną konstrukcję ścian, podłóg, szalunku oraz charakterystyczną zieloną kolorystykę elewacji.

          Na uwagę zasługuje wyjątkowa forma architektoniczna podlaskich meczetów, które nie przypominają typowych muzułmańskich domów modlitwy z krajów arabskich. Wznoszący je miejscowi rzemieślnicy, nie znając bowiem architektury Wschodu wzorowali się na drewnianych budowlach sakralnych z terenu Podlasia. Stąd meczety te posiadają cechy charakterystyczne raczej dla kościołów drewnianych, cerkwi czy nawet synagog (wznoszonych od XVII w. na zachodnich ziemiach dawnej Litwy i sąsiadujących z nią od wschodu obszarach), niż dla typowych meczetów. Orientalizm ich formy zewnętrznej przejawia się jedynie w cebulastych, spłaszczonych hełmach wieżyczek – pełniących funkcje minaretów – zwieńczonych półksiężycem na szpicach.

          Najlepszym świadectwem tatarskiej historii tych ziem są mizary z licznymi tatarskimi nagrobkami. Mizar w Bohonikach powstał prawdopodobnie w XVIII-XIX w., a w Kruszynianach - w 2. poł. XVII w. Wyjątkowe dziedzictwo stanowią na tych cmentarzach najstarsze, ziemne nagrobki, wyróżniające się poprzez dwa duże kamienie – większy z wykutą inskrypcją – stawiany u głowy zmarłego i mniejszy u jego stóp. Niegdyś groby te miały tradycyjny – obecnie starannie odtwarzany – soczewkowaty kształt, podkreślony dodatkowo przez trzy lub pięć warstw drobnych, polnych kamieni ułożonych wzdłuż mogiły. Na niektórych dużych kamieniach u wezgłowia zmarłego, zachowały się jeszcze ślady napisów, z których najstarsze, dające się odczytać, pochodzą z XVIII w.

          www.kruszyniany.com.pl
          www.bohoniki.eu

          Galeria zdjęć: