DANE KONTAKTOWE
DANE TELEADRESOWE
Wyrażam zgodę na przetwarzanie i przetrzymywanie moich danych osobowych niezbędnych do korzystania z materiałów serwisu przez NID zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29.08.1997r. (Dz. U. Nr 133, poz. 883).

PRZYPOMNIJ HASŁO

INFORMACJE OGÓLNE

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

    DLA WŁAŚCICIELI I ZARZĄDCÓW

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

      DLA SPECJALISTÓW

      Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

        << < KALENDARIUM / 2012 / KWI > >>

          DZIEDZICTWO
          KULTUROWE W REGIONACH

          mapa WYBIERZ WOJEWÓDZTWO
           
           
           
          Kołbacz – założenie dawnego klasztoru cystersów, późniejszej letniej rezydencji książąt pomorskich i domeny państwowej
          2014.07.23

          Kołbacz – założenie dawnego klasztoru cystersów, późniejszej letniej rezydencji książąt pomorskich i domeny państwowej

          "Kołbacz – założenie dawnego klasztoru cystersów, późniejszej letniej rezydencji książąt pomorskich i domeny państwowej" został uznany za Pomnik Historii rozporządzeniem Prezydenta RP z 3 lipca 2014 r. (Dz.U. 2014, poz. 955).

          Do pobrania: rozporządzenie.pdf

          Wartość obiektu

          Założenie dawnego klasztoru cystersów, późniejszej letniej rezydencji książąt pomorskich i domeny państwowej w Kołbaczu, odznacza się wyjątkowymi wartościami historycznymi, artystycznymi i naukowymi. Zespół, będący najstarszym i największym opactwem cysterskim na Pomorzu, nie ma odpowiedników w regionie, porównywany może być jedynie do najbardziej okazałych klasztorów w Meklemburgii i Brandenburgii (Doberan, Eldena, Chorin, Lehnin). Szczególna jest przede wszystkim ranga artystyczna kościoła, który jest wybitnym dziełem przełomu romanizmu i gotyku, wyróżniającym się nowatorstwem zastosowanych rozwiązań architektonicznych oraz wysokim poziomem detalu. Świątynia jest ponadto najwcześniejszą budowlą na Pomorzu Zachodnim wykonaną w całości z cegły.

          Kościół w Kołbaczu odgrywa ważną rolę w dziejach Pomorza i Polski jako nekropolia książąt szczecińskich z XIII-XVI w. Na uwagę zasługuje również wartość naukowa opactwa jako świadectwa przekształceń poreformacyjnych z XVI w. Po sekularyzacji klasztoru kościół podzielono na część sakralną i gospodarczą zamieniając nawę główną na spichlerz. Ocalała drewniana konstrukcja spichlerza wewnątrz korpusu gotyckiej świątyni nie ma analogii i jest zapewne najstarszą spośród zachowanych w regionie struktur tego typu.

          Lokalizacja

          Założenie dawnego klasztoru cystersów położone jest w dolinie rzeki Płoni i zajmuje centralną część Kołbacza, po obu stronach drogi głównej (ul. Warcisława).

          Historia

          Klasztor w Kołbaczu ufundowany został przez kasztelana szczecińskiego Warcisława II Świętoborzyca z rodu Gryfitów w 1173 r. Pierwsi mnisi przybyli do niego rok później. Konwent kołbacki wywodzi się od duńskiego Esrom - bezpośredniej filii Clairvaux, sam zaś dał początek cystersom w Oliwie (1186 r.), Bierzwniku (1286-94) i Mironicach (1300-1357).

          Budowę założenia prowadzono etapami, zaczynając zgodnie ze zwyczajem cysterskim od kościoła klasztornego. Pierwsza, romańska faza obejmowała prace w latach 1210 – 1247 i związana była z warsztatami duńskimi. W stylu romańskim zrealizowano wówczas część wschodnią kościoła z prezbiterium, transeptem i dwoma przęsłami nawy głównej. Kolejne etapy budowy prowadzili majstrowie z Brandenburgii, którzy pomiędzy 2 poł. XIII w. a 1307 r. ukończyli korpus i fasadę świątyni w stylu wczesnogotyckim, a w 1 poł. XIV w. rozbudowali prezbiterium. Kościół został konsekrowany w 1347 r., jednak prace przy zabudowaniach klasztornych trwały do XV w.

          Okres największej świetności opactwa przypada na drugą połowę XIV w. W kolejnym stuleciu gospodarka cysterska podupadła, do czego przyczyniły się najazdy husytów i wojsk brandenburskich. Po sekularyzacji klasztoru w 1535 r. dobra zakonne trafiły do księcia szczecińskiego Barnima XI, który zamienił opactwo w rezydencję oraz siedzibę książęcej domeny. Zmiany objęły m.in. budynek kościoła, który podzielono na część sakralną z kaplicą dworską w przestrzeni prezbiterium i transeptu (obecnie kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa) i magazynową w przestrzeni nawy głównej, którą zaadaptowano na spichlerz. Po wojnie trzydziestoletniej, w 1653 r. zniszczony majątek stał się własnością margrabiów brandenburskich. Niedługo potem, uderzenie pioruna w sygnaturkę kościoła wywołało pożar, który zniszczył dachy i strop nad magazynową częścią świątyni. Uszkodzeniu uległy również nawy boczne korpusu i krużganki klasztorne, które nie zostały już odbudowane. Okres od XVIII do XX w. to dla dawnego klasztoru czas systematycznego rozbierania średniowiecznych budowli, z przerwą w poł. XIX w. na prace konserwatorskie zdewastowanego kościoła.

          Po II wojnie światowej w majątku urządzono gospodarstwo Państwowych Nieruchomości Ziemskich, przekształcone w 1949 r. w Państwowe Gospodarstwo Rolne, a w 1967 r. w Kombinat Tuczu Trzody Chlewnej i Zootechniczny Zakład Doświadczalny, podległy Instytutowi Zootechniki w Krakowie. W 1968 r. rozpoczęto przekształcenie Kołbacza w tzw. agromiasto, co skutkowało rozbiórką większości istniejącej jeszcze starej zabudowy, na miejscu której wzniesiono m.in. bloki mieszkalne według typowych projektów. Ucierpiał również teren średniowiecznego claustrum, na którym w latach 80. XX w. powstała szkoła podstawowa.

          W latach 70. XX w. w Kołbaczu rozpoczęto prace restauratorskie, w wyniku których odbudowano skrzydło konwersów i dom opata, a także przeprowadzono remont gotyckiej owczarni.

          Opis

          Historyczny zespół rozdzielony jest wtórnie przez ul. Warcisława na dwie części: klasztorną, składającą się z kościoła, domu konwersów i domu opata oraz folwarczną - z basztą, owczarnią, dworem, budynkiem zarządu oraz innymi obiektami dawnej domeny państwowej związanymi m.in. z folwarczną funkcję zespołu.

          Orientowany kościół wzniesiony został na planie krzyża łacińskiego z transeptem i dwuprzęsłowym, pięciobocznie zamkniętym prezbiterium. W obecnym stanie obiekt pozbawiony jest naw bocznych, kaplic przy południowym ramieniu transeptu oraz sklepień w nawie głównej. Oryginalne sklepienia krzyżowo-żebrowe zachowały się w ramionach transeptu, a gwiaździste – w zamknięciu prezbiterium oraz nad skrzyżowaniem naw. Fasada kościoła flankowana jest parą czterobocznych występów, z których jeden mieści schody. Najniższą kondygnację elewacji frontowej akcentuje fryz arkadkowy, w przestrzeni powyżej znajdują się wielkie ostrołukowe blendy (środkowa pierwotnie była oknem), a całość wieńczy trójkątny szczyt z rozetą wypełnioną ceglanym maswerkiem. Przesunięty względem osi portal został przebity wtórnie. Wnętrze kościoła pozbawione jest oryginalnego wyposażenia. W przestrzeń nawy głównej wprowadzono czterokondygnacyjną drewnianą konstrukcję w postaci belkowych stropów wspartych na rzędach słupów.

          Z gotyckich zabudowań klasztornych i gospodarczych znajdujących się wokół kościoła zachowały się jedynie mocno przebudowana północna część skrzydła zachodniego – dom konwersów oraz dom opata. Przetrwała także baszta – relikt systemu fortyfikacji i owczarnia (stodoła) z oszkarpowaniem. Ponadto, w obrębie zespołu znajdują się późniejsze budynki, m.in. dwór oraz budynek zarządu dawnej domeny państwowej.

          Żródło: http://www.zabytek.gov.pl/Zabytek/szczegoly.php?ID=222