DANE KONTAKTOWE
DANE TELEADRESOWE
Wyrażam zgodę na przetwarzanie i przetrzymywanie moich danych osobowych niezbędnych do korzystania z materiałów serwisu przez NID zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29.08.1997r. (Dz. U. Nr 133, poz. 883).

PRZYPOMNIJ HASŁO

INFORMACJE OGÓLNE

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

    DLA WŁAŚCICIELI I ZARZĄDCÓW

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

      DLA SPECJALISTÓW

      Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

        << < KALENDARIUM / 2012 / KWI > >>

          DZIEDZICTWO
          KULTUROWE W REGIONACH

          mapa WYBIERZ WOJEWÓDZTWO
           
           
           
          Gdańsk – miasto w zasięgu obwarowań z XVII wieku
          2013.04.02

          Gdańsk – miasto w zasięgu obwarowań z XVII wieku

          "Gdańsk – miasto w zasięgu obwarowań XVII w." został uznany za Pomnik Historii zarządzeniem Prezydenta RP z 8 września 1994 r. (Monitor Polski 1994 r., nr 50 poz. 415).

          Do pobrania:
          zarządzenie.pdf

          Gdańsk jest miastem szczególnym w skali nie tylko regionalnej, lecz szerszej - europejskiej i światowej. Jego historia - stolicy księstwa Gdańsko-Pomorskiego, później niemieckojęzycznego wielkiego miasta w szlacheckiej Rzeczypospolitej Polskiej, jednego z największych portów Europy (największego zbożowego), potem drażliwego przedmiotu sporu między Niemcami a Polską, a w końcu miasta, w którym rozpoczął się proces likwidacji podziału świata na dwa wrogie systemy oraz jednoczenia się Europy - nie da się objąć jedynie dziejami Polski.

          Co było uniwersalne, a co swoiste w procesie dziejowym rozwoju Gdańska? Niewiele miast północnoeuropejskich zachowało w tak dużym zakresie strukturę urbanistyczną zbudowaną całkowicie przed połową XVIII wieku. Gdańsk historyczny nadal tkwi strukturalnie w średniowieczu i czasach nowożytnych, a brakuje mu tkanki charakterystycznej dla miast epoki nowoczesnej, których rozwój nabrał tempa dopiero po pierwszej połowie XVIII wieku. Nie uległ - tak typowej dla miast zachodnioeuropejskich w XIX wieku - przemianie w nowoczesne miasto przemysłowe, co stało się przecież udziałem takich dużych miast portowych, jak Hamburg czy Kopenhaga. Dlatego Gdańsk jest dziś północnoeuropejskim "rezerwatem kulturowym" późnośredniowiecznego i nowożytnego dziedzictwa urbanistycznego (takim jak dla wczesnośredniowiecznego dziedzictwa jest Visby na Gotlandii).

          Unikatowy charakter historycznego Gdańska

          Z uwagi na nieustający patronat króla polskiego nad Gdańskiem, uchronił się on od losu innych miast północno-niemieckich, gdzie po zwycięstwie reformacji dochodziło do nasilenia prześladowań religijnych.

          W mieście Gdańsku utrzymał się kościół katolicki i wolność praktykowania tego wyznania.
          Prócz tego układ wzajemnych powiązań ekonomicznych i terytorialno-prawnych przy zachowaniu zdrowej konkurencji pomiędzy trzema ośrodkami wytworzył atmosferę sprzyjającą tolerancji etnicznej i wyznaniowej, w której Gdańsk zapraszał Fryzów - mennonitów do swoich domen na Żuławach, Anglicy osiedlali się w mieście, Szkoci osiedlali się w enklawie biskupa (Stare Szkoty) i klasztoru oliwskiego (Nowe Szkoty), a luterańscy kupcy z Gdańska budowali pod okiem opata swoje letnie rezydencje.

          Dodatkowo bogactwo Gdańska i wysoki poziom życia mieszkańców oraz atrakcyjne warunki dla indywidualnej kariery były silnym magnesem przyciągającym znane w Europie nazwiska (o czym świadczą starania Jana Sebastiana Bacha o posadę kantora Kościoła Mariackiego). Gdańsk z uwagi na wolności obywatelskie i tolerancję wobec gości miasta był od XVII wieku ewenementem na skalę całej północnej Europy gdzie od połowy XVI wieku rozpoczęło się pasmo wojen religijnych i umacniały się reżimy totalitarne gnębiące swoich obywateli i poddanych.

          1. Wieloetniczność i heterogeniczność kulturowa

          Wpływy wczesnej Hanzy - kartelu kupców dolnoniemieckich (później miast kupieckich) ze szczególną rolą Lubeki stanowią o genezie emporium gdańskiego, jednakże istota unikatowości Gdańska wiąże się z karierą miasta jako wielkiej nowożytnej metropolii europejskiej (XVI-XVIII w.) składającej się z kilku ośrodków: miasta Gdańska, opactwa cysterskiego w Oliwie i enklawy biskupiej w Biskupiej Górce i Starych Szkotach.

          2. Unikatowy region miejscowy Gdańska 1457 - 1814

          Gdańsk od roku 1457, kiedy to otrzymał hojne przywileje od króla polskiego Kazimierza Jagiellończyka, stał się właścicielem dużego terytorium domenalnego obejmującego Mierzeję Wiślaną i Żuławy Gdańskie oraz połowę Półwyspu Helskiego. Obszary te stanowiły istotne i trwałe zaplecze gospodarcze miasta.

          3. Kontekst regionu Bałtyku

          Istotna jest tu najdłuższa kariera Gdańska (1466 - 1772) jako głównego portu morskiego na Bałtyku. Pomimo ustawicznego dyskryminowania portu gdańskiego przez rząd pruski w XIX wieku, Gdańsk utrzymał do II wojny światowej pozycję portu oceanicznego. Klimat wielkiej metropolii portowej utrwalał się w Gdańsku przez stulecia i trwa nadal.

          Trwanie historycznej struktury urbanistycznej

          1. Główne czynniki historyczne trwałości struktury urbanistycznej historycznego centrum Gdańska
           
          • Brak przekształceń nowoczesnych (XIX i XX-wiecznych) tak typowych dla innych miast hanzeatyckich i innych portowych w regionie Bałtyku i Morza Północnego, co jest skutkiem koincydecji zdarzeń politycznych i gospodarczych. Z chwilą upadku I Rzeczypospolitej handel gdański podlegał presji króla pruskiego, który faworyzował Szczecin jako port Berlina - swojej nowej stolicy oraz Królewiec - swoją starą stolicę. Narzędziem tej polityki były stawki celne. Po kongresie wiedeńskim koniunktura w Gdańsku zależała od woli obu tronów: berlińskiego i petersburskiego. Jej zmienność doprowadziła do obniżenia wiarygodności Gdańska jako dostawcy zboża. W tym samym czasie wyrosła nowa konkurencja dla Gdańska: zboże ze wschodnich kresów byłej Rzeczypospolitej, tj. Wołynia, Podola i Ukrainy zaczęto wywozić przez nowy port w Odessie na Morzu Czarnym. Do Galicji po wprowadzeniu kolei zaczęto dostarczać towary z portu w austriackim Trieście. Jednocześnie dla Białorusi, Inflant i Północnej Rosji cesarz rosyjski wyznaczył Rygę jako swój główny port; w późniejszym okresie dynamicznie rozwijał się port w Sankt Petersburgu. Odmiana koniunktury, która przypada na koniec XIX wieku zbiega się z likwidacją ograniczeń budowlanych i niwelacją fortyfikacji twierdzy Gdańsk. Ta zbieżność czasowa umożliwiła lokalizację nowoczesnej zabudowy przemysłowej oraz nowych ciągów komunikacyjnych poza obszarem starej zabudowy - na terenach pofortyfikacyjnych.
             
          • Integralność układu urbanistycznego w obrębie fortyfikacji nowożytnych Od początków XVII wieku aż do lat 80. XIX wieku zespół miejski Gdańska-twierdzy rozwijał się zasadniczo „do wewnątrz”. Dopiero od ostatniej dekady XIX wieku datują się plany, projekty i realizacje przekraczające granice historyczne, ale równolegle pojawiają się próby (od ok. 1900 roku) zauważenia w kompozycji urbanistycznej miasta symbolicznego znaczenia tych granic.
             
          • Oryginalność układu urbanistycznego o genezie średniowiecznej, renesansowej i barokowej. Wysoki stopień zachowania struktury i substancji urbanistycznej (urban structure and urban fabric) po roku 1945 wynika z braku większych ingerencji ze strony powojennych planów regulacyjnych - powstały tylko dwie nowe ulice: trasa W-Z i ul. Rajska.
             
           
          2. Aktualna polityka przestrzenna władz miasta - kontynuacja planu Buhsego (1866 - 1868) w obecnie sporządzanych planach miejscowych.

          Jest rzeczą godną uwagi, że po restytucji samorządu terytorialnego w roku 1990, władze miasta Gdańska z ogromnym szacunkiem i wielką wrażliwością podchodzą do sprawy dobrej kontynuacji historycznej struktury urbanistycznej centrum historycznego miasta. Ponieważ średniowieczne i renesansowe struktury urbanistyczne nie uległy zniszczeniu, jest obecnie możliwe uczytelnienie i dopełnienie substancją architektoniczną historycznych struktur wewnątrzblokowych, gdzie zachowały się gotyckie piwnice - obecnie masowo adaptowane na restauracje, puby i kawiarnie.

          Fenomen odbudowy centrum historycznego po 1945 roku - kontynuacja wartości niematerialnych

          1. Fenomen odbudowy Gdańska po 1945 roku

          Gdańsk historyczny (terytorium w granicach fortyfikacji nowożytnych) od roku 1945 stał się tematem dyskusji ideowych, naukowych i profesjonalnych daleko wykraczających poza sferę przedwojennych doktryn konserwatorskich. Jedynym poligonem doświadczalnym konserwatorów polskich były niewielkie programy odbudowy miast (Kalisz, Działdowo) po I wojnie światowej. Gdańsk był w roku 1945 tematem bez precedensu w historii konserwatorstwa europejskiego. Fakty historyczne związane z procesem decyzyjnym (1946-1948), który doprowadził w konsekwencji do rewitalizacji centrum historycznego Gdańska, przeczą tezie o przemożnej sile uwarunkowań politycznych - przeciwnie, wskazują na znaczenie potencjału intelektualnego i rolę aktywnych jednostek w procesie dziejowym.

          Już wiosną 1945 roku Gdańsk stał się atrakcyjnym miejscem osiedlenia dla polskich naukowców (przybywających z Poznania, Wilna, Lwowa, Warszawy), którzy już w 1945 roku reaktywowali Politechnikę Gdańską, a następnie stworzyli Akademię Sztuk Pięknych, Akademię Medyczną i Akademię Ekonomiczną, która stała się zalążkiem przyszłego Uniwersytetu Gdańskiego. Nieliczna grupa intelektualistów - znajdując oparcie w opinii publicznej mieszkańców Gdańska, podjęła udaną akcję, której elementami było: spontaniczne podjęcie remontów budynków już w 1945 roku, uznanie Gdańska za zabytek w roku 1947 i uruchomienie programu inwestycyjnego Zakładu Osiedli Robotniczych, który uzyskał aprobatę rządu w roku 1948. Tak więc inicjatywa gdańska o 2 lata wyprzedziła koncepcję odbudowy Starówki Warszawskiej - będąc pierwszym w Europie programem rewitalizacji miasta po zniszczeniach II wojny światowej. Gdańsk wyprzedził też o lat 10 inicjatywę odbudowy Zamku Malborskiego, będąc pierwszym przykładem takiego szacunku dla europejskiego dziedzictwa kulturowego - kiedy wszystkie wcześniejsze programy restauracji miast historycznych w Europie miały wyraźny nacjonalistyczny czy totalitarny kontekst polityczny.

          2. Restytucja programu miasta historycznego w latach 1946 - 1967

          Czynniki miastotwórcze pozostały niezmienione (port, stocznia) - stąd duży przepływ ludności, wymiana myśli, liberalizm, atrakcyjność przyciągająca nowych mieszkańców. Miasto zachowało ciągłość, ponieważ wkrótce po 1945 roku zaczęło funkcjonować jako miasto stare - niejako w opozycji do modernistycznej Gdyni.