DANE KONTAKTOWE
DANE TELEADRESOWE
Wyrażam zgodę na przetwarzanie i przetrzymywanie moich danych osobowych niezbędnych do korzystania z materiałów serwisu przez NID zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29.08.1997r. (Dz. U. Nr 133, poz. 883).

PRZYPOMNIJ HASŁO

INFORMACJE OGÓLNE

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

    DLA WŁAŚCICIELI I ZARZĄDCÓW

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

      DLA SPECJALISTÓW

      Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

        << < KALENDARIUM / 2012 / KWI > >>

          DZIEDZICTWO
          KULTUROWE W REGIONACH

          mapa WYBIERZ WOJEWÓDZTWO
           
           
           
          Kalwaria Zebrzydowska – krajobrazowy zespół manierystycznego parku pielgrzymkowego
          2013.04.17

          Kalwaria Zebrzydowska – krajobrazowy zespół manierystycznego parku pielgrzymkowego

          "Kalwaria Zebrzydowska – krajobrazowy zespół manierystycznego parku pielgrzymkowego" został uznany za Pomnik Historii rozporządzeniem Prezydenta RP z 30 października 2000 roku (Dz.U. nr 98 z 2000 r., poz. 1062).

          Do pobrania: rozporządzenie.pdf

          Zespół położony jest w miejscowości Kalwaria Zebrzydowska, gmina loco, powiat Wadowice, Województwo Małopolskie. Granica zespołu obejmuje 44 obiekty architektoniczne położone na powierzchni 160 ha. Przebiega od klasztoru OO. Bernardynów i kościoła głównego oraz dawnego pałacu Czartoryskich, dalej w kierunku wschodnim kolejno do Brodów wraz z Górą Oliwną i zamku w Lanckoronie, następnie na zachód do mostu na Cedronie, dalej do Bugaju wraz z górą Synaj, aż do zamku w Barwałdzie i z powrotem w kierunku północno-wschodnim do Góry Oliwnej i klasztoru.

          Kalwaria Zebrzydowska leży przy drodze krajowej z Krakowa do Bielska-Białej, przez Wadowice. Ma dogodne połączenia autobusowe z Krakowem i innymi miejscowościami regionu. Zaplecze hotelowo-gastronomiczne stosunkowo słabe, ale cały czas rozbudowywane.

          Kościół, klasztor oraz kompozycja architektoniczno-krajobrazowa Drogi Krzyżowej i Dróżek Matki Boskiej to wspaniałe dzieła sztuki, zabytki, a także żywe centrum kultu. Kalwaria Zebrzydowska to niezwykłe miejsce, gdzie warunki naturalne, wysiłek artystów i fundatorów oraz szczególna opieka opatrzności tworzą niepowtarzalną atmosferę w sferze religijnej i kulturowej.

          Dzieje Kalwarii Zebrzydowskiej rozpoczynają się w r. 1600. W tym czasie zalesiona góra Żar należała do dóbr wojewody krakowskiego i starosty lanckorońskiego Mikołaja Zebrzydowskiego. Zebrzydowski rezydujący w zamku na Lanckorońskiej Górze, postanowił zbudować na górze Żarek (w masywie Żaru) kaplicę Świętego Krzyża wzorowaną na kaplicy Golgoty w Jerozolimie. Legenda głosi, iż decyzję wojewody miało ugruntować widzenie, w którym dostrzegł krzyż na górze Żar. Kaplica została poświęcona 4 października 1601. Wkrótce Zebrzydowski postanowił wznieść również kaplicę Grobu Chrystusowego i klasztor oo. Bernardynów, by zapewnić opiekę nad kaplicami. W 1603 położono kamień węgielny pod budowę kościoła i klasztoru. Wkrótce zrodziła się idea odtworzenia innych miejsc z topografii Ziemi Świętej związanych z historią Męki Pańskiej. Zapał Zebrzydowskiego wsparli umiejętnościami dwaj artyści - jezuicki architekt Jan Maria Bernardoni, który opracował projekt kościoła i klasztoru, oraz pochodzący z Belgii złotnik Paweł Baudarth, który stał się autorem projektów kaplic i nadzorował ich realizację. O owym artyście kronikarz regionu, Andrzej Komoniecki, odnotował: nad mularzami był magistrem Paulus Baudarth, Belg, który rzadko był trzeźwy, ale zawsze pijany, jednak pracę wykonywał rzetelnie, że wszystko tak porządnie wystawił, jakby z Panem Fundatorem jednej myśli był.

          W latach 1604-1617 w beskidzkim krajobrazie pojawił się klasztor i kościół oo. Bernardynów oraz kaplice: Ratusz Piłata, Grób pana Jezusa, Ogrojec, Pojmanie, Dom Annasza, Dom Kajfasza, Pałac Heroda, Grób Matki Bożej, Włożenie Krzyża, Serce Marii, Drugi Upadek oraz Wieczernik. Po śmierci Mikołaja Zebrzydowskiego w 1620 dzieło fundacji podjął jego syn, Jan. Z jego inicjatywy powstały: Brama Wschodnia, kaplica Na Cedronie, Pierwszy Upadek, Cyrenejczyk, Weronika, Gradusy, czyli święte Schody, kaplica Znalezienia Krzyża Świętego i pustelnie św. Heleny oraz osiem kaplic maryjnych. Rozbudowane zostały kaplice Ukrzyżowania i Grobu Matki Bożej. Opieki nad sanktuarium nie zaniedbał kolejny z Zebrzydowskich, Michał, syn Jana. Z jego fundacji dokonano rozbudowy klasztoru, do kościoła zaś dobudowano kaplicę dla cudownego obrazu Matki Bożej Kalwaryjskiej. Obraz trafił do Kalwarii w r. 1641, gdzie zasłynął wieloma łaskami, przyciągając rzesze pielgrzymów.

          Po wygaśnięciu rodu Zebrzydowskich ich dobra przeszły w ręce Czartoryskich. Magdalena Czartoryska zapisała się w dziejach zespołu jako patron rozbudowy kościoła. Do r. 1702 powiększono kościół o szeroką nawę główną oraz dwuwieżową, barokową fasadę ozdobioną herbem Czartoryskich. Ponadto kościół został powiększony o barokowe kaplice św. Antoniego (1687) i Niepokalanego Poczęcia (1749).

          W wiekach XVIII i XIX w. nieznacznie uzupełniano program architektoniczny kompleksu. W XIX w. uporządkowano Plac Anielski przed kościołem. W początkach XX w. do większych przedsięwzięć należała budowa Mostu Anielskiego na Cedronie. Istotnym uzupełnieniem artystycznym kościoła stała się polichromia sklepienia nawy wykonana przez Włodzimierza Tetmajera ok. 1914 r. Pierwsza wojna światowa pozostawiła w obrębie zespołu cmentarz poległych żołnierzy.

          Kompleks Kalwarii to nie tylko zbiór budowli przy dróżkach Męki Pańskiej i maryjnych, to także, a może zwłaszcza, przemyślana kompozycja parkowo-krajobrazowa. Dróżki obsadzone drzewami to aleje parkowe, a otwierające się z nich widoki decydują o unikatowych walorach kompozycji.

          Kalwaryjski kościół p.w. Matki Boskiej Anielskiej stanowi przykład okazałej świątyni barokowej. Przylegające doń kaplice ilustrują przemiany typu kaplicy kopułowej, wywodzącej się z tradycji renesansowej. Klasztor Bernardynów był kilkakrotnie rozbudowywany. Zachował jednak historyczną dyspozycję z czytelną częścią najstarszą, którą wznoszono na wzór XVII-wiecznych rezydencji w typie palazzo in fortezza. W murach otaczających zespół klasztorny zachowały się elementy obronne, które nie czyniły z klasztoru twierdzy (jak na Jasnej Górze), ale chroniły przed przygodnymi najściami.

          W sanktuarium przez wieki zgromadzono wiele cennych dzieł sztuki. W kościele uwagę zwraca ażurowy, dwustronny ołtarz główny, dzielący prezbiterium i chór zakonny. Ołtarz pochodzi z r. 1723 i należy do doskonałych przykładów snycerki barokowej. Za ołtarzem, w chórze zakonnym znajdują się piękne stalle z ok. 1632, zdobione scenami z życia Matki Bożej i manierystycznym ornamentem. W kościele dominuje wyposażenie barokowe. Do cenniejszych dzieł należy obraz św. Antoniego w ołtarzu kaplicy tego świętego, malowany przez znanego malarza bernardyńskiego o. Franciszka Lekszyckiego. W nawie uwagę przykuwają wielkoformatowe obrazy z początku XIX w., malowane przez miejscowego malarza Jana Jerzyczka, przedstawiające sceny bitwy chocimskiej, zaślubin Władysława IV z Cecylią Renatą oraz z wizyty cesarza Franciszka I w Kalwarii. Wśród obrazów w krużgankach klasztornych szczególnie cenny jest zbiór portretów sarmackich, jaki tworzy galeria dobrodziejów klasztoru.

          Pod względem jakości artystycznej wyróżniają się kaplice kalwaryjskie projektowane przez Pawła Baudartha. Niemal każda to manierystyczny klejnocik, przeniesiony w skalę architektury i krajobrazu. Zadziwia bogactwo formy, skomplikowane plany, urozmaicony detal. Dość wspomnieć, że można odszukać kaplicę w kształcie serca, kaplice na symbolicznych rzutach róży i krzyża, kaplice o podstawie czworobocznej, kolistej i eliptycznej. Malowniczości bryłom kaplic nadają zwieńczenia w postaci kopuł, wież i wieżyczek. Wśród detalu wiele jest ornamentów o niderlandzkim, manierystycznym rodowodzie, w formie naśladującej okucia lub zawijane elementy blaszane. Jednak walor unikatowy nadaje zespołowi kompozycja krajobrazowa – wtopienie w zieleń alei i wydobycie osi widokowych. Właśnie jako park pielgrzymkowy Kalwaria zasługuje na szczególną uwagę i odwiedzenie.

          Z kalwaryjskim sanktuarium związany jest szczególny rodzaj kultu. Procesyjne obchodzenie dróżek, modlitwy i medytacje łączą się z religijnym spektaklem odgrywanym w czasie Wielkiego Tygodnia i obrazowo opowiadającym o Męce Chrystusa. Pierwszy przewodnik dla kalwaryjskich pątników wydano w r. 1611. W ciągu wieków zgromadziła się pokaźna biblioteka z modlitewnikami i śpiewnikami dedykowanymi pielgrzymom. Kalwaryjskie misteria odgrywane były już w XVII w. W okresie rozbiorów „oświecona administracja” zaborcza doprowadziła do ograniczenia misteriów, które – choć w okrojonej formie – przetrwały jednak do XX w. Po r. 1946 tradycję ożywił i wzbogacił bernardyński zakonnik o. Augustyn Chadam. Misteria odżyły i z roku na rok zyskiwały na okazałości. Obecnie misteria kalwaryjskie w Wielkim Tygodniu oraz tutejsze procesje maryjne należą do najefektowniejszych uroczystości religijnych w Polsce. Tradycja pielgrzymowania do Kalwarii utrzymuje się bez przerwy, mimo nieuniknionych zmian w otaczającym ją świecie.

          Kalwaria Zebrzydowska pod względem artystycznym i kompozycyjnym należy do najcenniejszych obiektów zabytkowych w Polsce. Zarówno architektura kaplic, jak i kompozycja krajobrazowa owego „parku pielgrzymkowego” stanowią dzieło sztuki. Analizując walory artystyczne zespołu należy podkreślić, że jest to niezwykły dokument religijności i kultury sarmackiej. Kalwaria Zebrzydowska jest pierwszym założeniem tego typu w Polsce. Zebrzydowscy znaleźli licznych naśladowców, jednak niewielu mogło dorównać im rozmachem. Wśród Kalwarii europejskich wyróżnia się indywidualizmem rozwiązań i szczególnym zespoleniem „sacrum” z naturą. Ze względu na walory krajobrazowe, kulturowe i artystyczne oraz na niezwykły autentyzm w wymiarze duchowym i artystycznym, zespół pielgrzymkowy w Kalwarii Zebrzydowskiej został wpisany na listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.

           

          Więcej informacji:
          Kalwaria Zebrzydowska: zespół architektoniczno-krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO