DANE KONTAKTOWE
DANE TELEADRESOWE
Wyrażam zgodę na przetwarzanie i przetrzymywanie moich danych osobowych niezbędnych do korzystania z materiałów serwisu przez NID zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29.08.1997r. (Dz. U. Nr 133, poz. 883).

PRZYPOMNIJ HASŁO

INFORMACJE OGÓLNE

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

    DLA WŁAŚCICIELI I ZARZĄDCÓW

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

      DLA SPECJALISTÓW

      Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

        << < KALENDARIUM / 2012 / KWI > >>

          DZIEDZICTWO
          KULTUROWE W REGIONACH

          mapa WYBIERZ WOJEWÓDZTWO
           
           
           
          Katowice - osiedle robotnicze Nikiszowiec
          2013.04.17

          Katowice - osiedle robotnicze Nikiszowiec

          "Katowice – osiedle robotnicze Nikiszowiec" zostało uznane za Pomnik Historii rozporządzeniem Prezydenta RP z dn. 14 stycznia 2011 r. (Dz.U. 2011 nr 20 poz. 101).

          Do pobrania: rozporządzenie.pdf

          Patronackie osiedle robotnicze Nikiszowiec zaprojektowane przez architektów Emila i Georga Zillmannów powstało w latach 1908-12 z inicjatywy koncernu Bergwerkgesellschaft Georg von Giesche’s Erben dla kopalni „Giesche” przy szybie „Nickisch”. Osiedle to jest wybitnym przykładem budownictwa społecznego pocz. XX w. związanego z intensywną industrializacją Górnego Śląska.

          Kolonie mieszkalne budowane w pobliżu wielkich zakładów przemysłowych i wydobywczych miały zadanie zatrzymać robotnika w jego miejscu pracy, stąd oferowane przez fabrykantów korzystne formy opłat za mieszkania, wdrażanie szerokiego programu usług, edukacji i opieki zdrowotnej, a od 1904 r. - podstawowych standardów higieniczno-sanitarnych narzuconych przez pruską Ustawą Osiedleńczą i Budowlaną, nakazującą, między innymi, zapewnienie mieszkańcom wody pitnej, wykonanie systemu odprowadzania nieczystości, oświetlenia, a także wybudowania odpowiedniej ilości szkół i mieszkań dla nauczycieli oraz baraku dla zakaźnie chorych. Kolonie robotnicze projektowano jako zwartą zabudowę składającą się z wielorodzinnych budynków familoków zgrupowanych wzdłuż ulic lub, jako zabudowę rozczłonkowaną, w postaci wolnostojących kilkurodzinnych domów z ogródkiem. Na terenie Górnego Śląska występują bardzo interesujące formy osiedli patronackich. Jednak znaczenie Nikiszowca jest szczególne ze względu na bardzo dobry stan zachowania osiedla z jego pierwotną spójnością kompozycyjną, jednorodnością architektoniczną oraz bogatym programem socjalno-usługowym.

          Nikiszowiec jest osiedlem o wyraźnie określonym zamkniętym planie, co odbiega od innych realizacji tego typu, sytuowanych zazwyczaj wzdłuż dróg. Do wyjątków zaliczyć należy także fakt, że zaprojektowany został przez profesjonalnych, doświadczonych architektów. Regułą, bowiem, było zatrudnianie w tym celu inżynierów budowlanych. Kuzyni Zillmannowie stworzyli interesującą koncepcję osiedla patronackiego wprowadzając podział na strefy o różnych funkcjach oraz nadając zwykle oszczędnym w formie robotniczym familokom interesującą szatę architektoniczną. Na powierzchni ok. 15 ha wydzielili 3 części: południową - o funkcji mieszkaniowej, wschodnią – o funkcji usługowej, kulturowej i oświatowej oraz północno-zachodnią – o funkcji mieszkaniowo-usługowej i przemysłowej (administracyjna i socjalna). W ich obrębie przewidzieli następujące realizacje: budynki mieszkalne, kościół, sklepy, pralnię, łaźnię, dom noclegowy, szkoły, szpital zakaźny, ochronkę itp.

          Architektura Nikiszowca nie odbiega od innych kolonii typu blokowego, natomiast Zillmanowie, bazując na prostych rozwiązaniach tradycyjnych śląskich familoków, wprowadzili subtelny detal różnicujący praktycznie identyczne budynki. Jednostajne ciągi ceglanych elewacji otrzymały przemyślaną artykulację w postaci płytkich wykuszów o różnych kształtach, ciekawą okładzinę glazurową, motywy zdobnicze ułożone z cegły oraz malowane na czerwono ościeża okienne (cyklicznie odświeżane przez lokatorów). Charakterystyczne dla Nikiszowca są także przerzucone nad ulicami arkadowe przewiązki łączące poszczególne budynki.

          Fenomenem Nikiszowca jest jego autentyczność, zarówno w aspekcie trwałości wartości materialnych, jak i niematerialnych. Zachowała się znaczna część zabudowy osiedla oraz jego unikalny układ urbanistyczny. Najbardziej dotkliwą zmianą było rozebranie w latach 70. XX w. budynków gospodarczych: chlewików i pieców chlebowych, które w sposób uporządkowany wypełniały przestrzeń wewnętrznych dziedzińców w obrębie każdego kwartału, i które świadczyły o trybie życia mieszkańców. Przebudowano także kilka obiektów lub zmieniono ich funkcję. W porównaniu z losem pozostałych śląskich osiedli przebudowywanych, rewitalizowanych, burzonych, czy pozostawianych destrukcyjnemu działaniu czasu i biedy, Nikiszowiec ocalał, i stanowi najlepiej zachowany przykład patronackiego osiedla robotniczego na Górnym Śląsku.

          Warto zwrócić uwagę na miejsce Nikiszowca w świadomości społecznej regionu i kraju. Osiedle stało się jedną z ikon zabytków techniki Górnego Śląska, czego konsekwencją jest wzmagający się ruch turystyczny na jego terenie.

          Linki:
          www.katowice.eu
          http://www.katowice.eu/pl/nasze-miasto/historia-miasta/historia-nikiszowca.htm
          www.nikiszowiec.pl