DANE KONTAKTOWE
DANE TELEADRESOWE
Wyrażam zgodę na przetwarzanie i przetrzymywanie moich danych osobowych niezbędnych do korzystania z materiałów serwisu przez NID zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29.08.1997r. (Dz. U. Nr 133, poz. 883).

PRZYPOMNIJ HASŁO

INFORMACJE OGÓLNE

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

    DLA WŁAŚCICIELI I ZARZĄDCÓW

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

      DLA SPECJALISTÓW

      Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

        << < KALENDARIUM / 2012 / KWI > >>

          DZIEDZICTWO
          KULTUROWE W REGIONACH

          mapa WYBIERZ WOJEWÓDZTWO
           
           
           
          Kraków – historyczny zespół miasta
          2013.04.17

          Kraków – historyczny zespół miasta

          "Kraków - historyczny zespół miasta" został uznany za Pomnik Historii zarządzeniem Prezydenta RP z 8 września 1994 r. (Monitor Polski 1994 nr 50 poz. 418).

          Do pobrania:  zarządzenie.pdf


          Historyczny zespół urbanistyczno-architektoniczny Krakowa, złożony z następujących elementów:
           
          • zamku królewskiego na Wawelu,
          • średniowiecznego miasta Krakowa,
          • średniowiecznego miasta Kazimierz z jego przedmieściem Stradomiem.



          Zamek królewski na Wawelu

          Reprezentuje wybitne wartości artystyczne i kulturalne. W wieku XVI był jednym z głównych ognisk kultury humanistycznej. Zamek wawelski jest wybitnym reprezentantem stylu renesansowego. Wnętrza jego mieszczą wyjątkowo cenne dzieła sztuki różnych epok. Na szczególną uwagę zasługują tkaniny artystyczne - arrasy, wykonane dla zamku w zakładach brukselskich w 3 ćw. w. XVI, wg projektów Michała Coxiena i Wilhelma Tonsa, dla kolejnych królów polskich z dynastii Jagiellonów: Zygmunta I Starego i Zygmunta Augusta. Z kolekcji obejmującej pierwotnie 356 arrasów zachowało się 136.
          Wawel stanowi dominantę urbanistyczną, która jest najwspanialszym komponentem panoramy zabytkowego zespołu Krakowa. We wschodniej, kulminacyjnej części Wzgórza Wawelskiego, usytuowane są dwa monumentalne zespoły architektoniczne: zamek królewski i katedra.

          Zamek, przekształcony z gotyckiego i rozbudowany w okazałą rezydencję w latach 1507-1536 pod kierunkiem wybitnych architektów włoskich Franciszka Florentczyka i Bartłomieja Berecciego. Czteroskrzydłowy, uformowany wokół wielopiętrowego, arkadowego dziedzińca, o amfiladowym układzie sal powiązanych systemem krużganków - jest najwybitniejszym przykładem oddziaływania form renesansu florenckiego poza Włochami. Przełom w. XVI / XVII wyznacza dla zamku dalszy, znaczący etap przeobrażenia w duchu wczesnobarokowym.

          Katedra p.w. św. Wacława i św. Stanisława biskupa jest nekropolią królów polskich. Zbudowana w latach 1320-1364 w miejsce romańskich świątyń katedralnych p.w. św. Gereona (rozp. budowy ok. r. 1020) i tzw. hermanowskiej (z lat 1090-1142). Jest dwuwieżową bazyliką z transeptem i prezbiterium otoczonym ambitem, reprezentującą rodzimą odmianę architektury gotyckiej. Katedra otoczona jest wieńcem średniowiecznych kaplic grobowych, przekształconych głównie w epoce renesansu i baroku, z których wyjątkowej wartości jest kaplica Zygmuntowska - mauzoleum króla Zygmunta I i jego rodziny. Wzniesiona w latach 1519-1531 jako centralna budowa kopułowa o jednolitym artystycznie i ideowo wystroju wnętrza, jest jednym z najwybitniejszych przykładów dzieła sztuki renesansowej w Europie.

          Wzgórze Wawelskie posiada dwa systemy fortyfikacyjne. System fortyfikacji średniowiecznych z dominującymi w sylwecie Wawelu basztami oraz system fortyfikacji bastionowych (niższych) nowożytnych, głównie z w. XVIII, uzupełniony rondelami z w. XIX.

          Średniowieczne miasto Kraków

          W r. 1257 aktem lokacyjnym nadanym przez księcia Bolesława Wstydliwego następuje połączenie luźnych jednostek osadniczych w jeden organizm urbanistyczny oparty o szczegółowy plan. Zasadniczymi elementami wykreślonego układu przestrzennego miasta były następujące komponenty: miejsce skrzyżowania dwóch kierunków dróg handlowych wyznaczyło główny plac miasta, posiadający wymiary 200x200 m; całość miasta podzielona została na kwartały regularną siatką ulic, w których ulice o znaczeniu pryncypialnym wychodzą z narożników Rynku, wśród nich prowadzące do bram miejskich stworzyły zasadniczą kanwę układu komunikacyjnego zewnętrznego oraz pomiędzy poszczególnymi kwartałami w mieście; kwartały podzielone na regularne działki budowlane, wyznaczone lokacją systemy ulic i placów oraz podziały bloków na działki własnościowe. Ten układ urbanistyczny nie został przekształcony w następujących wiekach, jest w pełni zachowany i czytelny w obrazie miasta.

          Miasto otoczone zostało fortyfikacjami wznoszonymi od końca w. XIII-XV, z których najpełniej zachowany odcinek północny w postaci murów, wież i związanego z główną bramą miasta - barbakanu z r. 1499, jest istotnym elementem zachowanej średniowiecznej struktury Krakowa.

          Rynek jest największym obszarowo placem miejskim wytyczonym w pół. w. XIII w Europie z zachowanymi elementami swojej zabudowy. Obiektami architektury monumentalnej o największym znaczeniu są: wieża ratuszowa z r. 1383 (pozostałość gotyckiego ratusza zburzonego w r. 1818), budynek XIV-wiecznej, wielkiej hali kupieckiej — Sukiennic, ozdobiony w renesansie ścianą attykową z dekoracją rzeźbiarską i uzupełniony otaczającą go kolumnadą neogotycką w pocz. w. XIX, oraz główny kościół miasta, świątynia p.w. Wniebowzięcia NP Marii. Jest to trójnawowa bazylika o dwuwieżowej fasadzie, wznoszona od lat 50-tych XIV w. reprezentująca styl gotyku polskiego (bez zewnętrznych tuków oporowych). Mieści ona w swym wnętrzu najwybitniejsze dzieło Wita Stwosza, wielki ołtarz pentaptyk wykonany w latach 1477-1489. Monumentalne obiekty architektoniczne Rynku tworzą układ kompozycyjny niepowtarzalny, o wybitnie polskim kolorycie i wielkiej wartości urbanistycznej i architektonicznej.

          Na kanwie średniowiecznego rozplanowania miasta zachowała się zwarta zabudowa mieszkalna w typie kamienic mieszczańskich i pałaców z w. XVI-XVIII, obiekty sakralne i zespoły klasztorne reprezentujące przeważnie sztukę średniowiecza i baroku.

          W pd.-zach. części miasta usytuowane są najstarsze gmachy Uniwersytetu Jagiellońskiego, fundowanego w r. 1364 przez króla Kazimierza Wielkiego. Budynek Collegium Maius z w. XV - siedziba muzeum uniwersytetu, kryje bezcenne dobra kultury i nauki. Należy do nich globus Jagielloński z ok. r. 1510, na którym po raz pierwszy zaznaczono ląd Ameryki, kolekcja średniowiecznych insygniów rektorskich oraz rzadkie instrumenty naukowe, zwłaszcza astronomiczne, z czasów studiów Mikołaja Kopernika na tej uczelni.

          Średniowieczne miasto Kazimierz z przedmieściem Stradom

          Kazimierz usytuowany na południe od średniowiecznego miasta Krakowa, wzdłuż traktu solnego prowadzącego do Wieliczki o kierunku północ-południe, wyznaczającego główną jego oś. Założone przez króla Kazimierza Wielkiego aktem z r. 1335, adaptuje starsze założenie przedlokacyjne. Układ przestrzenny miasta, wytyczony regularnym planem o szachownicowej kompozycji, zachował w dużej mierze mimo przekształceń czytelną siatkę ulic i wyznaczonych lokacją działek wraz z obszernym rynkiem. Zwarta zabudowa dawnego miasta pochodzi z w. XVIII i XIX. Istotnym elementem rynku jest wolno stojący renesansowy budynek ratusza, wzniesiony na zrębie budowli z w. XIV. Średniowiecznymi akcentami zespołu są dwa monumentalne kościoły klasztorne: p.w. św. Katarzyny (1340-1426) oraz wzniesiony jako świątynia parafialna kościół p.w. Bożego Ciała (1369-1405). Barokową dominantę urbanistyczną z pół. w. XVIII stanowi zespół kościoła i klasztoru „Na skałce", wzniesiony na miejscu jednego z najstarszych ośrodków osadniczych Krakowa.

          Dawne miasto Kazimierz posiada na swym obszarze getto żydowskie powstałe w końcu w. XV, które w w. XVI i XVII było znaczącym ośrodkiem żydowskiej kultury i nauki. Getto to w swej specyfice kulturowej i kolorycie lokalnym zachowało się do II wojny światowej. Zniszczone częściowo przez okupacyjne władze niemieckie w latach 1939-1945, w okresie powojennym doczekało się restauracji najciekawszego zabytku - synagogi Starej, pochodzącej z w. XV. Zachowane bożnice z w. XVI i XVII oraz założony w w. XVI cmentarz, tworzą jego wyjątkowe walory artystyczne i historyczne.

          System fortyfikacji Kazimierza ukształtowany w w. XIV jest czytelny na całym przebiegu w postaci zachowanych murów i ich fragmentów, których część została wtopiona w późniejszą zabudowę. Pomiędzy miastami Krakowem i Kazimierzem, obok Wawelu, utworzone zostało duże przedmieście Stradom, którego układ urbanistyczny oparto na drogach łączących oba ośrodki miejskie i zamek królewski na Wawelu. W zespole tym są zachowane dwa monumentalne kompleksy klasztorne Bernardynów i Misjonarzy fundowane w w. XV i XVII, których kościoły z w. XVII i XVIII o ciekawej formie architektonicznej, reprezentują styl rozwiniętego baroku.

          Uzasadnienie wyjątkowej, uniwersalnej wartości

          Historyczny zespół urbanistyczno-architektoniczny Krakowa, ukształtowany w ciągu blisko tysiącletniej nieprzerwanej historii, stanowi jeden z czołowych kompleksów artystyczno-kulturowych w tej części Europy. Rozległe założenie urbanistyczne miasta, którego lokacja nastąpiła w 1257 r. aktem lokacyjnym Bolesława Wstydliwego i późniejszy jego rozwój uczynił Kraków jednym z największych ośrodków miejskich. Wyznacznikami skali zespołu miejskiego są zachowane do dziś wielkie budowle użyteczności publicznej oraz liczne kościoły i klasztory kryjące we wnętrzach zabytki malarstwa, rzeźby i rzemiosła artystycznego. 

          Dominanta zespołu architektonicznego - zamek królewski na Wawelu, ośrodek władzy państwowej od zarania państwowości polskiej, siedziba większości panujących dynastii polskich, nekropolia królów Polski, jest jednym z większych tego typu obronnych zespołów rezydencjonalnych sprzężonych z miastem. Na Wawelu, siedzibie monarszej ogniskowało się życie umysłowe, kulturalne i artystyczne, które w kolejnych epokach pozostawiało w spuściźnie wybitne dzieła sztuki zachowane do dzisiaj. 

          Kazimierz z przedmieściem Stradomiem, usytuowany na południe od średniowiecznego miasta Krakowa, założony został przez króla Kazimierza Wielkiego aktem z 1335 r. Zwarta zabudowa dawnego miasta pochodzi z XVIII i XIX w. W XV w. na terenie Kazimierza powstało miasto żydowskie, które w swej specyfice kulturowej i kolorycie lokalnym zachowało się do II wojny światowej.    

          Miasto Kraków, jedno z największych centrów handlowych w Europie środkowej, było zarazem ośrodkiem sztuki i rzemiosła. Pracowało w nim wielu czołowych artystów europejskich. Sztuka włoskiego renesansu oddziaływała silnie na Kraków, tworząc lokalne odmiany tego stylu, ważne dla artystycznej panoramy europy.

          Niezależnie od walorów artystycznych zachowanych obiektów, miasto jest siedzibą jednego z najstarszych uniwersytetów Europy. Spuścizną minionych stuleci jest jedyny w swoim rodzaju zespół zabytków zachowanych w oryginalnej postaci, w którym w harmonijny sposób nawarstwiły się kolejne epoki w swym doskonałym kształcie.

          www.krakow.pl

          Więcej informacji:
          Historyczne centrum Krakowa na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO