DANE KONTAKTOWE
DANE TELEADRESOWE
Wyrażam zgodę na przetwarzanie i przetrzymywanie moich danych osobowych niezbędnych do korzystania z materiałów serwisu przez NID zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29.08.1997r. (Dz. U. Nr 133, poz. 883).

PRZYPOMNIJ HASŁO

INFORMACJE OGÓLNE

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

    DLA WŁAŚCICIELI I ZARZĄDCÓW

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

      DLA SPECJALISTÓW

      Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

        << < KALENDARIUM / 2012 / KWI > >>

          DZIEDZICTWO
          KULTUROWE W REGIONACH

          mapa WYBIERZ WOJEWÓDZTWO
           
           
           
          Łańcut – zespół zamkowo-parkowy
          2013.04.18

          Łańcut – zespół zamkowo-parkowy

          "Łańcut – zespół zamkowo-parkowy" został uznany za Pomnik Historii rozporządzeniem Prezydenta RP z 25 sierpnia 2005 (Dz. U. 2005 nr 167 poz. 1402).

          Do pobrania: rozporządzenie.pdf

          Wpisany na listę pomników historii zespół Muzeum-Zamku w Łańcucie składa się z:

           
          • Zamku - dawnej rezydencji Lubomirskich-Potockich (1629-1641, 2 pół. XVIIw., XVIII-XX w.)
          • Oranżerii (1798-1802)
          • D. fortyfikacji bastionowych (1629-1641, 2 poł. XVII w.)
          • Parku wewnętrznego z elementami architektury ogrodowej (m.in. Glorietta)
          • Zameczku Romantycznego (ok. 1805, 1807)
          • Ujeżdżalni (1828-1830)
          • Storczykami (ok. 1904)
          • Budynku d. Zarządu Ogrodów Łańcuckich (1899)
          • Wartowni z bramą główną, Portierni, bramy północnej (XIX/XX w.)
          • Stajni Cugowych (1829-1831, przeb. 1892) i Powozowni (1902)
          • Parku z obiektami architektury ogrodowej (m.in. pawilon Elizin) oraz zespołem rzeźby parkowej

          Zespół zamkowo-parkowy w Łańcucie, powstały w kilku fazach, jest wyjątkową w skali polskiej wielką rezydencją magnacką wyróżniającą się zarówno rozmachem kompozycji przestrzennej, wysoką klasą artystyczną zabytkowych budynków wchodzących w skład zespołu reprezentujących różne style architektoniczne, jak również wyjątkowym wystrojem i wyposażeniem wnętrz, unikatowymi zbiorami muzealnymi (kolekcja pojazdów konnych, przedmiotów codziennego użytku, zbiór judaiców, zbiór sztuki cerkiewnej).
          Dodatkowym aspektem jest bardzo dobry stan zachowania zespołu stanowiącego niewątpliwie jeden z najcenniejszych pomników polskiej kultury.

          Zamek w Łańcucie wzniesiony wraz z otaczającymi go fortyfikacjami w latach 1629-1641 dla Stanisława Lubomirskiego, wojewody ruskiego i krakowskiego, jednego z najznamienitszych magnatów polskich XVII wieku, oparty na schemacie „palazzo in fortezza” jako czteroskrzydłowy pałac z czterema wieżami w narożach, wpisany został w pięciobok bastionowych fortyfikacji typu staroholenderskiego. Taka opinia dominuje w literaturze przedmiotu (A. Miłobędzki, B. Majewska-Maszkowska). Według hipotezy J. Bogdanowskiego zamek zbudowany został za Stadnickich ok. 1620 r., następnie rozbudowany za S. Lubomirskiego).

          Badacze architektury XVII-wiecznej wskazują, iż tradycyjne formy ówczesnego zamku jak czworoboczny plan z wewnętrznym dziedzińcem, wieże (baszty) typu puntone połączono w Łańcucie z nowatorskimi włoskimi założeniami „palazzo in fortezza", a plan fortyfikacji sprzężony został kompozycyjnie nie tylko ze wzniesioną wewnątrz siedzibą magnacką, ale także z miastem. Za budowniczego zamku uznaje się Macieja Trapolę - nadwornego architekta Lubomirskich (autora m.in. rozbudowy siedziby Lubomirskich w Wiśniczu). Prace przy fortyfikacjach przypisuje się natomiast Krzysztofowi Mieroszewskiemu. W literaturze przedmiotu wskazuje się na znakomity detal architektoniczny proweniencji północnowłoskiej występujący także w innych XVII-wiecznych realizacjach Lubomirskich oraz na elementy architektonicznego podziału elewacji mające swe odpowiedniki w italianizującej architekturze Pragi początku XVII wieku. Zastosowane w Łańcucie nowatorskie wówczas formy wczesnobarokowe współistniały z elementami manierystycznymi.

          Do wybitnych realizacji z okresu wczesnego baroku należy zachowana do dziś sztukatorska dekoracja sklepienia Sali pod Zodiakiem autorstwa Giovanni Battisty Falconiego.
          Zamek i fortyfikacje przebudowane zostały w 2.połowie XVII wieku. Fortyfikacje zmodernizowano zapewne przy udziale związanego z Lubomirskimi Tylmana z Gameren, znanego architekta i inżyniera wojskowego. Po 1688 r. następuje też przebudowa zamku dokonana najpewniej przez Tylmana z Gameren ukierunkowana - zgodnie z duchem sarmatyzmu - na podkreślenie rezydencjonalno-rodowego charakteru zamku. Z osobą Tylmana wiąże się projekty baniastych hełmów wież frontowych (zachodnich) oraz domniemaną przebudowę paradnej klatki schodowej od strony dziedzińca o stylistyce typowej dla okresu dojrzałego baroku.

          Czasy ostatnich Lubomirskich - Stanisława Lubomirskiego, marszałka wielkiego koronnego i jego żony Izabelli z Czartoryskich Lubomirskiej to dla łańcuckiego zamku etap wielkich przemian i przekształceń. W trakcie kilkudziesięcioletniego okresu ich panowania (1745-1816) zamek w Łańcucie stracił swój obronny charakter, stając się rezydencją o charakterze typowo pałacowym otoczoną rozległym krajobrazowym parkiem angielskim, z powstałymi w tym czasie licznymi, typowymi dla tej epoki budowlami ogrodowymi. Znaczącej przebudowie poddane też zostały wnętrza rezydencji, w celu dostosowania ich do najbardziej nowoczesnych wówczas rozwiązań.

          Przebudowa łańcuckiej rezydencji dokonana została przede wszystkim z inicjatywy Izabelli z Czartoryskich, która po 1791 r. obrała łańcucką posiadłość na swą główną rezydencję. Objęła ona zarówno rozbudowę pałacu, wykonanie nowych aranżacji wnętrz, jak również przekomponowanie parku i częściową niwelację fortyfikacji ziemnych. W projektach wnętrz dominował styl klasycyzmu. Powstawały wówczas zachowane do dziś czołowe dzieła klasycystyczne (np. niepowtarzalna realizacja dekoracji Salonu Kolumnowego) wybitnych artystów: Szymona Bogumiła Zuga, Jana Chrystiana Kamsetzera, Jana Griesmeyera. Spotykamy też realizacje inspirowane wpływami orientalnymi (Apartament Turecki, Apartament Chiński), a także wciąż jeszcze obecne kompozycje rokokowe. Księżna Izabella zatrudnia też w Łańcucie wybitnego architekta klasycyzmu - Chrystiana Piotra Aignera oraz sztukatora Fryderyka Baumana. Zrealizowane wówczas wnętrza Sali Balowej, Białej Jadalni, Teatru i kaplicy należą do najwybitniejszych przykładów klasycyzmu w Polsce.

          Według projektu Aignera i przy udziale Baumana wzniesiono kilka nowych budowli: Oranżerię - o harmonijnych, utrzymanych w wielkim porządku elewacjach, Glorietę, Zameczek Romantyczny zaliczany (przez T. Jaroszewskiego) do „grupy pałaców z rotundą w narożu" łączący romantyczną nieregularność i surowość bryły z klasycystyczną sztukatorską dekoracją wnętrz. Jak wskazuje T. Jaroszewski dzięki mecenatowi Lubomirskiej przeniesione zostały na prowincję osiągnięcia warszawskiego środowiska architektów, przy czym pod względem poziomu artystycznego Zameczek nie ustępował wzorcom warszawskim. Przemawia za tym przede wszystkim wysokiej klasy dekoracja sztukatorską F. Baumana.

          W tym czasie dokonano też przekształcenia elewacji zachodniej (frontowej) zamku w stylu neogotyckim (realizacja niezachowana). Po przebudowie tej, zapewne wg projektu Aignera, Łańcut stał się wielką reklamą neogotyku. Była to bowiem największa w owym czasie neogotycka realizacja na ziemiach polskich, stając się inspiracją dla innych architektów.
          W okresie panowania Izabelli Lubomirskiej całkowitej zmianie uległo też otoczenie pałacu. Poza wzniesieniem na terenie parku nowych budowli przeprowadzono też na szeroką skalę prace ogrodnicze. Zatrudnieni liczni ogrodnicy stworzyli, zgodnie z upodobaniami Izabelli nieregularny, romantyczny park angielski skomponowany wg modnych wzorów europejskich i polskich (Arkadia, Puławy). Niwelując częściowo fortyfikacje zaadaptowano je jako element krajobrazowy parku. Zachowane widoki zamku z pocz. XIX wieku oraz przekazy archiwalne dają wyobrażenie o ówczesnym znaczeniu i randze łańcuckiej posiadłości. Jak wspomina przedwojenny monografista łańcuckiego zamku J. Piotrowski, opierając się na źródłowych przekazach „już w XVIII wieku był zamek łańcucki znaną i niemałą atrakcją, albowiem ks. marsz. w. kor. Stan. Lubomirski wydał polecenie zezwalające na zwiedzanie go przez zgłaszających się przybyszów krajowych i obcych.”
          Po śmierci Lubomirskiej w 1816 r. sukcesorami dóbr łańcuckich stają się wnukowie Artur i Alfred Potoccy. W latach 1828-1830 na terenie obecnego parku wzniesiony zostaje klasycystyczny budynek Ujeżdżalni wg projektu L. Bogochwalskiego.

          W 1899 r. rezydencja stała się własnością trzeciego ordynata Romana Potockiego i jego żony Elżbiety z Radziwiłłów Potockiej. Dokonali oni wielkiej rozbudowy, przebudowy i modernizacji pałacu oraz jego otoczenia w okresie od 1890 do 1912 r. Do prac tych angażowane były przede wszystkim firmy i architekci wiedeńscy. Zespół przekształcono w nowoczesną, komfortowo urządzoną rezydencję według projektów architektów dekoratorów Amanda Bauque i Alberta Pio sprowadzonych z Wiednia oraz przy udziale wielu firm wiedeńskich i lwowskich. Równocześnie zadbano o zachowanie zabytkowego charakteru rezydencji z pietyzmem odnosząc się do najcenniejszych wnętrz z czasów Izabelli Lubomirskiej. Znane są wspomnienia E. Potockiej opisujące m.in. historię sprowadzenia do Łańcuta głównych twórców przekształcenia rezydencji na przełomie XIX i XX wieku: „Nathaniel Rotchild o tym czasie zbudował śliczny pałac we Wiedniu na Theresianumgasse i sprowadził do tego dwóch Francuzów, którzy osiedli we Wiedniu, jeden nazwiskiem Bauque był pierwszorzędnym architekta i inżynierem, a drugi rodem z Genui (Mediolanu) na wpół Włoch był rysownikiem i miał nadzwyczajny gust i znajomość stylów i proporcji". W trakcie przebudowy zamku przekształcono elewacje zamku, nadając im cechy neobaroku francuskiego. Jak wskazywał T. Jaroszewski po dokonanym przekształceniu elewacja wschodnia zamku nawiązywała wyraźnie do niezrealizowanego projektu zamku w Charleval autorstwa Jacquesa Androu et du Cerceau.
          Prace objęły także otoczenie pałacu, urządzając nowe ogrody (Ogród Różany, Ogród Włoski Nowy, park zewnętrzny angielski) ogradzając cały teren i wznosząc wiele nowych budowli: bramy, kordegardy, Dom Zarządcy Ogrodów, Stajnie Cugowe i Powozownię, Storczykarnię, pawilon Elizin.

          Działania podejmowane przez Potockich na przełomie XIX i XX w. na terenie zamku odegrały znaczącą rolę w ukształtowaniu i zachowaniu do dziś zabytkowej zabudowy miasta. Na przełomie XIX i XX wieku powstał w Łańcucie zespół willi i domów w ogrodach (wznoszonych na zlecenie stosunkowo licznej elity Łańcuckich mieszczan - urzędników Ordynacji, lekarzy, kadry wojskowej) usytuowanych na obrzeżu niewielkiego centrum, wznoszonych przez miejscowych architektów i budowniczych, którzy uczyli się pod kierunkiem zatrudnionych przez Potockich wybitnych architektów. Wille te reprezentują różne style, głównie neobarok i neorenesans francuski i są trwałym i bardzo charakterystycznym elementem łańcuckiego dziedzictwa zainspirowanego wpływami wielkiej rezydencji.

          Znaczenie i ranga zespołu łańcuckiego dostrzeżona została już w 1925 roku poprzez wpisanie zamku wraz z wystrojem i wyposażeniem wnętrz, Oranżerią, Glorietą, Ujeżdżalnią fortyfikacjami, parkiem angielskim do inwentarza sztuki.
          Zbiory dzieł sztuki Muzeum-Zamku w Łańcucie stanowią wyjątkową w Polsce kolekcję obejmującą wszystkie dziedziny sztuki i rzemiosła będące doskonałym świadectwem mecenatu artystycznego kolejnych właścicieli Łańcuta wzbogaconego po 1944 r. o kolekcje Lubomirskich z Przeworska oraz Tarnowskich z Dzikowa i Chorzelowa. Składają się nań m.in.
           
          • dzieła malarstwa i rysunku z XVI-XX w. reprezentujące różne szkoły: flamandzką, francuska, niemiecką, austriacką, a zwłaszcza wysokiej klasy obiekty malarstwa włoskiego i portretowego malarstwa polskiego (dzieła Augustyna Mirysa, Jana Chrzciciela Lampiego, Angeliki Kauffman),
             
          • zbiór rzeźby, mebli, zegarów,
             
          • szkło z cennymi przykładami XVIII-wiecznych polskich manufaktur,
             
          • obiekty z dawnej kolekcji militariów,
             
          • biblioteka jako unikatowy przykład prywatnego księgozbioru magnackiego ze starodrukami z XV-XVIII w. oraz drukami zwartymi z XIX-XX w. Powozownia jest obecnie największym w Polsce muzeum powozów paradnych i codziennego użytku, ze zbiorem o randze europejskiej. W dawnych Stajniach Cugowych usytuowana jest Składnica Muzealna eksponująca niezwykle cenne obiekty cerkiewne - ikony z XV-XX w., fragmenty ikonostasów.
             
          Zespół zamkowo-parkowy stanowi niepowtarzalną atrakcję turystyczną, o czym świadczy chociażby stale rosnąca liczba zwiedzających muzeum turystów (podana w załączniku do wniosku „Informacja o działalności Muzeum-Zamku w Łańcucie w latach 2001- listopad 2004 roku”). Muzeum od 1944 roku realizuje swe cele polegające na należytym utrzymaniu, konserwowaniu, dokumentowaniu i udostępnianiu dla celów naukowych, dydaktycznych i wychowawczych obiektów i eksponatów. Łańcucka siedziba pełniła i pełni ważne funkcje kulturotwórcze. Poza tradycyjną działalnością muzealną w zamku organizowane są corocznie wysokiej rangi imprezy kulturalne jak Muzyczny Festiwal w Łańcucie. Wnętrza zamkowe były na przestrzeni wieków i stanowią nadal oprawę dla oficjalnych spotkań władz państwowych.

          Wartość zabytkowa, historyczna, artystyczna łańcuckiego zespołu wydaje się bezsporna. Dawna rezydencja magnacka, mająca duże znaczenie militarne, zamieniona po II wojnie światowej w jeden z najciekawszych zespołów muzealnych, reprezentujących nieprzeciętne walory zabytkowe z ekspozycją muzealną wnętrz, zbiorem powozów i zbiorami sztuki cerkiewnej, należy do najokazalszych w Polsce. Zespół zamkowo-parkowy jest także ważnym elementem w układzie urbanistycznym miasta, stanowiąc dominantę kompozycyjną zespołu zabytkowego Łańcuta.

          http://www.zamek-lancut.pl