DANE KONTAKTOWE
DANE TELEADRESOWE
Wyrażam zgodę na przetwarzanie i przetrzymywanie moich danych osobowych niezbędnych do korzystania z materiałów serwisu przez NID zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29.08.1997r. (Dz. U. Nr 133, poz. 883).

PRZYPOMNIJ HASŁO

INFORMACJE OGÓLNE

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

    DLA WŁAŚCICIELI I ZARZĄDCÓW

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

      DLA SPECJALISTÓW

      Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

        << < KALENDARIUM / 2012 / KWI > >>

          DZIEDZICTWO
          KULTUROWE W REGIONACH

          mapa WYBIERZ WOJEWÓDZTWO
           
           
           
          Rydzyna – założenie rezydencjonalno-urbanistyczne
          2017.03.16

          Rydzyna – założenie rezydencjonalno-urbanistyczne

          „Rydzyna – założenie rezydencjonalno-urbanistyczne” zostało uznane za Pomnik Historii zarządzeniem Prezydenta RP z 15 marca 2017 roku.

          Do pobrania: rozporządzenie.pdf

          Wartość zabytku
          Rezydencja rydzyńska powiązana z otoczeniem urbanistycznym jest cennym i czytelnym do dziś przykładem kompozycji wiążącej przestrzennie kilka sprzężonych osiowo elementów ukształtowanych w XVII i XVIII wieku. Odznacza się wyjątkowymi wartościami historycznymi, urbanistyczno-architektonicznymi i naukowymi i należy do najwybitniejszych i najlepiej zachowanych realizacji tego typu w Polsce.

          W ciągu swej sześćsetletniej historii Rydzyna stała się areną wydarzeń historycznych poprzez związek z osobami znanymi i zasłużonymi dla historii i kultury polskiej. Od początku XV w. do 1909 r. należała do rodów: Rydzyńskich, Leszczyńskich i Sułkowskich. Zamek rydzyński zajmował król Stanisław Leszczyński, a gościli w nim: król August II Mocny i król Szwecji Karol XII. W latach 1928-1939 w murach dawnej rezydencji działało eksperymentalne Gimnazjum i Liceum im. Sułkowskich – jedna z najlepszych szkół II Rzeczpospolitej.

          W kompozycji zespołu rezydencjonalneo-urbanistycznego, która mimo zasadniczych elementów rozplanowania z 1 poł. XV w. ukształtowała się dopiero w ciągu następnych stuleci, uwidoczniły się aspiracje polityczne dawnych właścicieli i swobodne korzystanie z europejskich wzorców artystycznych (francuskiego czy włoskiego baroku i klasycyzmu). Główne budynki i zespoły sprzężone osiowymi ulicami podporządkowane zostały dominującemu oraz najważniejszemu elementowi kompozycji – zamkowi. W prace budowlane na jego terenie zaangażowani zostali wybitni architekci i artyści: Józef Szymon Bellotti – architekt nadworny króla Jana III Sobieskiego, Michelangelo Palloni, Pompeo Ferrari, Karol Martin Franz, Ignacy Graff, Jerzy Neunhertz, Jan Christian Grünewald oraz artyści z kręgu Andreasa Schlütera. Otaczający zamek park zaprojektowany w duchu baroku (chociaż później przekształcony) należał do jednych z pierwszych polskich realizacji z początków XVII w. Zamysł kompozycyjny: podział na kwatery, rozległe perspektywy widokowe i jednorodność architektury, przywodzi na myśl znaczące realizacje francuskie: ogród luksemburski lub otoczenie rezydencji Richelieu w Paryżu.

          Historia
          Na początku XV w. kasztelan międzyrzecki Jan z Czerniny założył miasto Rydzynę, zbudował zamek i kościół p.w. św. Stanisława (lokacja potwierdzona przywilejem z 1551 r.).  Pod koniec XVII w. Rydzyna wraz z okolicznymi majątkami przeszła na własność Leszczyńskich herbu Wieniawa.  Na zrębie średniowiecznego zamku powstał barokowy pałac  (ok. 1685-1695, arch. Józef Szymon Bellotti), który przebudował w latach 1700-1704 król Stanisław Leszczyński (wg projektu architekta Pompeo Ferrariego). Miasto i zamek zniszczone podczas wojny północnej odbudował hrabia Aleksander Józef Sułkowski herbu Sulima, były minister Augusta II Mocnego. W latach 1738-62 z jego inicjatywy wytyczono osiowe i promieniste aleje oraz ulice wiążące ośrodek miejski z rezydencją i jej nowymi elementami: dziedzińcem honorowym otoczonym oficynami, powiększonym parkiem, zwierzyńcem i folwarkiem w Kłodzie. Za autora projektów architektonicznych oraz regulacji planów Rydzyny wg zasad urbanistyki barokowej uważa się architekta Karola Marcina Frantza. Zbudowano wówczas ratusz (1752 r.) i murowany późnobarokowy kościół p.w. św. Stanisława bpa (1746-51) wzniesiony w miejscu starego. W latach następnych wnętrze kościoła otrzymało dekoracje klasycystyczne projektowane przez architekta i rzeźbiarza Ignacego Graffa, kierującego wieloma pracami prowadzonymi dla kolejnego właściciela Rydzyny – księcia Augusta Sułkowskiego (inicjatora powołania ordynacji rydzyńskiej). Do 1786 r. trwała następna faza rozbudowy rezydencji i ośrodka miejskiego. W 1774 r. do Rydzyny sprowadzony został zakon pijarów, który założył szkołę. Powstało kolegium i konwent (ok. 1780 r.) oraz kościół ewangelicki p.w. Świętego Krzyża (1779-83). Około 1820 r. istniejący przy zamku park w stylu francuskim został przekształcony na angielski. Po śmierci ostatniego ordynata Sułkowskiego w 1909 r. majątek i zamek w Rydzynie przejął rząd pruski na cele szkolne. W 1924 r. zostały one odzyskane przez Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego; w zamku do 1939 r. funkcjonowało gimnazjum, potem m.in. internat hitlerowskiej młodzieży. W 1945 r. podpalony przez Rosjan zamek uległ poważnym zniszczeniom. Został odbudowany w latach powojennych (1950-65, 1970-1989).

          Opis
          Zespół rezydencjonalny wraz z otoczeniem urbanistycznym usytuowany jest w północno-wschodniej części Rydzyny. W jego skład wchodzą: okazały zamek (osadzony na kwadratowej platformie otoczonej fosą z mostem), rozległy park (na planie prostokąta także otoczony kanałem, z dużym basenem), położone na północ od nich monumentalne oficyny i budynki gospodarcze (zgrupowane wokół dziedzińca honorowego) oraz założenie ogrodowe z budynkiem strzelnicy. Od strony zachodniej obszar zespołu zamkowego powiązany jest z terenem centrum miasta o kolistym zarysie, niegdyś ograniczonym fosą (dziś zachowaną tylko w partii zachodniej). Centralną częścią założenia miejskiego jest kwadratowy rynek zabudowany przeważnie piętrowymi kamienicami w szczytowym lub kalenicowym układzie. W jego zachodniej pierzei znajduje się ustawiony szczytem piętrowy ratusz, a na środku wotywny rokokowy pomnik św. Trójcy. Na południowy-wschód od rynku położony jest orientowany kościół parafialny z okazałą plebanią. Główne budynki i zespoły sprzężone są osiowymi ulicami. Najważniejsze to: oś wschód-zachód, zamknięta budynkiem ratusza, biegnąca w kierunku zamku (obok dawnego konwentu pijarów) i dalej aleją parkową; oraz oś północ-południe (ulice Wolności, Rzeczypospolitej) przebiegająca od kościoła poewangelickiego przez rynek ku Kłodzie, dawniej kończąca się centralnym placem, przy którym stały nieistniejące obecnie budynki kościoła i szpitala.

          Najważniejszym elementem zespołu spinającym całą kompozycję przestrzenną jest czworoboczny zamek z niewielkim dziedzińcem wewnętrznym. O jego sylwecie decydują cztery narożne baszty i ryzality: płytki w zachodniej elewacji i prostokątny w północnej. Murowany z cegły, w partiach najstarszych murów o układzie gotyckim z użyciem kamienia, w pozostałych jest otynkowany. Jego czterokondygnacyjne elewacje zostały ujednolicone w 1 poł. XVII w. Zdobi je rokokowy wystrój, jedynie w części centralnej elewacji ogrodowej zachował się detal z czasów Leszczyńskich (supraporta ponad wejściem). Spośród zrekonstruowanych wnętrz zamkowych wyróżniają się reprezentacyjne sale drugiego piętra: Kolumnowa (zwana też balową), Morska i Czterech Pór Roku oraz umieszczona w głównym ryzalicie klatka schodowa z rzeźbami Marsa i Diany.

          Położony w pobliżu kościół p.w. św. Stanisława wzniesiono na planie prostokąta o zryzalitowanych skrajnych przęsłach ścian podłużnych i zaokrąglonych narożnikach. Korpus łączy się z czworoboczną wieżą umieszczoną na osi fasady. Wnętrza świątyni ze sklepieniami żaglastymi zachowały bogaty wystrój sztukatorski. Do terenu cmentarza przykościelnego przylega piętrowa plebania.

          Na zamknięciu osi północ-południe (od strony północnej) znajduje się ceglany poewangelicki kościół zbudowany jako salowy z emporami we wnętrzu (obecnie nieużytkowany i częściowo zniszczony). W skład zespołu świątyni wchodzi cmentarz przykościelny i skromny budynek dawnej pastorówki.