DANE KONTAKTOWE
DANE TELEADRESOWE
Wyrażam zgodę na przetwarzanie i przetrzymywanie moich danych osobowych niezbędnych do korzystania z materiałów serwisu przez NID zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29.08.1997r. (Dz. U. Nr 133, poz. 883).

PRZYPOMNIJ HASŁO

INFORMACJE OGÓLNE

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

    DLA WŁAŚCICIELI I ZARZĄDCÓW

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

      DLA SPECJALISTÓW

      Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

        << < KALENDARIUM / 2012 / KWI > >>

          DZIEDZICTWO
          KULTUROWE W REGIONACH

          mapa WYBIERZ WOJEWÓDZTWO
           
           
           
          Tyniec – zespół opactwa benedyktynów
          2017.03.16

          Tyniec – zespół opactwa benedyktynów

          „Tyniec – zespół opactwa benedyktynów” został uznany za Pomnik Historii rozporządzeniem Prezydenta RP z 15 marca 2017 roku.

          Do pobrania: rozporządzenie.pdf

          Wartość zabytku
          Opactwo w Tyńcu jest najstarszym istniejącym w Polsce klasztorem kontynuującym tradycję benedyktyńską, zajmującym poczesne miejsce w historii Polski niemal od zarania jej państwowości. Począwszy od 1 poł. XI w., przez kolejne wieki, pełniło rolę ważnego ośrodka działalności misyjnej, życia liturgicznego i kulturalnego. Związane było także z istotnymi wydarzeniami politycznymi i postaciami historycznymi. Opactwo tynieckie powstało w ramach odbudowy przez Kazimierza Odnowiciela struktur państwowych i kościelnych monarchii piastowskiej zrujnowanych wskutek najazdu księcia czeskiego Brzetysława oraz rebelii pogańskiej. Fundowane wówczas klasztory benedyktyńskie miały zadanie wspierać odradzające się biskupstwa: Tyniec – biskupstwo krakowskie, Mogilno - gnieźnieńskie, Lubiń - poznańskie. Spośród nich, Tyniec, fundowany jako pierwszy, miał największe znaczenie gospodarcze i polityczne (świadczą o tym liczne przywileje uzyskiwane od papieży i monarchów). Przy współudziale Tyńca zakładano również inne klasztory benedyktyńskie np: na Ołbiniu (Wrocław), Łysej Górze, w Sieciechowie, Orłowej, Starych Trokach na Litwie. Ukształtowane przez ponad 900 lat założenie przestrzenne i zespół budowlany opactwa stanowią świadectwo dziedzictwa materialnego i niematerialnego o wyjątkowej randze w skali kraju. Opactwo tynieckie jest także cennym dokumentem architektury romańskiej XI w. oraz miejscem, z którym związane są najwyższej klasy dzieła rzemiosła artystycznego i sztuki iluminacji ksiąg. W architekturze, największe znaczenie ma faza romańska założenia. Mimo, że zachowana fragmentarycznie, stanowi jedno z nielicznych znanych świadectw budownictwa sakralnego tego okresu i jest jednym z głównych dokumentów sztuki romańskiej doby wczesnopiastowskiej. Wyjątkową rangę artystyczną prezentuje także rozproszone w XIX w. wyposażenie klasztoru. Niektóre z ocalałych i zidentyfikowanych paramentów i ksiąg liturgicznych to unikaty należące do największych i najstarszych skarbów przechowywanych obecnie w zbiorach polskich, np.: złoty kielich podróżny i patena z grobu nr 8 z poł. XI w., fragmenty pastorałów z kości słoniowej z XI w., piętnastowieczne kielichy opatów Macieja i Andrzeja, zabytki piśmiennictwa średniowiecznego i nowożytnego: Sakramentarz tyniecki z XI w., Graduał opata Mścisława z ok. 1390 r., Antyfonarz opata Mścisława przed 1409 r., Graduał opata Macieja Skawinki ok. 1460 r., Antiquitates Iudaice libri XX oraz De bello Iudaico libri VII Józefa Flawiusza.

          Historia
          Klasztor benedyktynów w Tyńcu powstał w miejscu o tradycjach osadniczych sięgających epok prehistorycznych. Obecnie, przyjmuje się za Janem Długoszem, że opactwo ufundował Kazimierz Odnowiciel w 1044 r., chociaż, jeszcze do niedawna, swoich zwolenników miała teoria o założycielskiej roli Bolesława Śmiałego. Dokumenty potwierdzają udział króla w znacznych darowiznach na rzecz klasztoru. Istnieje hipoteza, że sprowadzone z Węgier szczątki władcy, benedyktyni pogrzebali w obrębie pierwotnej bazyliki romańskiej w Tyńcu na znak swojej wdzięczności. Wiadomo, że do zakończenia procesu fundacji, tj. do momentu konsekracji kościoła klasztornego przez papieskiego legata ok. 1124 r., mnichów hojnie wsparli także Judyta Maria - żona Władysława Hermana i Bolesław Krzywousty. W 2 poł. XI w. powstał pierwszy kamienny kościół i założenie klasztorne. Obiekty te przetrwały do dziś w postaci reliktów zatopionych w późniejszych rozbudowach: południowa ściana kościoła z romańskim portalem, fundamenty klasztoru, refektarz oraz zespół rzeźbionych kapiteli. Romańska świątynia była niewielką trójnawową budowlą zamkniętą od wschodu trzema absydami, z nierozpoznanym rozwiązaniem części zachodniej. W 1259 r. klasztor zniszczyli Tatarzy, a w 1306 r. został spalony przez wojska sprzyjające biskupowi Muskacie w konflikcie z Władysławem Łokietkiem, którego popierali mnisi. W XV w. miała miejsce wielka odbudowa założenia w stylu gotyckim. Z tej fazy przetrwały m.in. krużganki i kapitularz, rozplanowanie kościoła, prezbiterium, fragmenty portalu głównego świątyni. W 1 poł. XVII w. kościół uzyskał formę barokową, powstał wówczas nowy korpus, a do fasady dostawiono brakującą wieżę. Wzniesiono także budynek biblioteki. W 1656 r. w wyniku ataku Szwedów opactwo ponownie spłonęło. Ostatnim etapem większych prac w Tyńcu były przekształcenia z poł. XVIII w. dokonane w duchu późnego baroku. Rozbudowano wówczas i dekorowano bibliotekę, wprowadzono nowy wystrój wnętrza kościoła m.in: ołtarze z czarnego marmuru autorstwa Franciszka Placidi’ego. Klasztor znacznie ucierpiał podczas konfederacji barskiej, w latach 1771-72 stał się bowiem fortecą konfederatów, skąd przez długi czas odpierano wojska rosyjskie. W nowej, porozbiorowej rzeczywistości benedyktyni, mimo podejmowanych prób, nie byli w stanie odbudować klasztoru, który niszczał i ubożał, aż do 1816 r., kiedy cesarz Franciszek I dokonał jego kasaty. W 1822 r. w Tyńcu ustanowiono siedzibę biskupstwa (diecezja tyniecka), a kilka lat później, przeniesiono ją do Tarnowa, dokąd trafiły też cenne paramenty oraz część biblioteki. Archiwum opactwa przewieziono do Lwowa, gdzie w 1848 r. spłonęło. Zniszczeń w Tyńcu dopełnił pożar, który wybuchł w 1831 r. Ogień pochłonął dachy i wnętrza budynków w części południowej założenia, z wyjątkiem kościoła, którego wystrój i wyposażenie ocalały mimo zniszczenia konstrukcji dachu i hełmów wież. Władze austriackie odbudowały świątynię i przekazały ją parafii, reszta dawnego konwentu popadła w ruinę. Pod koniec XIX w. pojawiały się inicjatywy wskrzeszenia klasztoru, jednak dopiero w lipcu 1939 r. benedyktyni powrócili do Tyńca. Stało się to dzięki inicjatywie i zaangażowaniu o. Karola van Oost, mnicha z belgijskiego opactwa św. Andrzeja w Brugii. Mnisi zastali w Tyńcu ruinę, a wybuch II wojny światowej uniemożliwił podjęcie realnych działań. Dopiero w 1947 r. przystąpiono do odbudowy klasztoru. Badania i prace konserwatorskie prowadzone przez wybitnych specjalistów trwały kilka dziesięcioleci. W latach 1947–1952 odbudowano część południowo-wschodnią. Odbudowę i rekonstrukcję skrzydła północno-wschodniego, środkowego i zachodniego przeprowadzono w latach 80. Ostatnim etapem była zakończona w 2008 r. odbudowa południowego skrzydła, gdzie mieściła się dawna biblioteka.

          Opis
          Opactwo położone jest na południowy zachód od centrum Krakowa (od 1973 r. w granicach administracyjnych miasta), na wapiennej stromej skale nad Wisłą. Dziedziniec klasztorny otacza zespół kamiennych i kamienno-ceglanych zabudowań: kościół pod wezwaniem św. św. Piotra i Pawła, zabudowania klasztorne, mury obronne, tzw. opatówka – budynek bramny, budynki gospodarcze, zespół folwarczny oraz ogród. Trójnawowy kościół złożony jest z krótkiego, trójprzęsłowego barokowego korpusu i wydłużonego, czteroprzęsłowego, gotyckiego prezbiterium zamkniętego trójbocznie. Jego fasadę akcentują czworoboczne wieże zwieńczone spłaszczonymi hełmami namiotowymi. W podziemiach, pod prezbiterium zachowały się fragmenty murów świątyni romańskiej. We wnętrzu kościoła zastosowano międzynawowy podział filarowo-arkadowy oraz sklepienie kolebkowe. Nawy boczne zaadaptowano na kaplice otwierające się do nawy głównej łukiem arkadowym i połączono między sobą wąskimi przejściami (schemat jezuicki). Kościół wyposażony jest m.in.: w barokowe ołtarze i balustrady z czarnego marmuru dębnickiego, stalle z XVII w. z obrazami na zapleckach ilustrującymi dzieje zakonu benedyktynów, ambonę w formie łodzi św. Piotra z XVIII w. Od południowej strony kościoła znajduje się czworoboczny klasztor z wirydarzem i otaczającymi go krużgankami oraz trójskrzydłowy kompleks zgrupowany wokół drugiego wirydarza. Dziedziniec główny zamyka od południa skrzydło dawnej biblioteki, od zachodu – mury kurtynowe, a od północy – tzw. opatówka – budowla tworząca zespół bramny. Na dziedzińcu klasztornym znajduje się sześciokątna studnia z pocz. XVII w. z zadaszeniem z XIX w. Do klasztoru prowadzi aleja lipowa z XVIII w.