DANE KONTAKTOWE
DANE TELEADRESOWE
Wyrażam zgodę na przetwarzanie i przetrzymywanie moich danych osobowych niezbędnych do korzystania z materiałów serwisu przez NID zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29.08.1997r. (Dz. U. Nr 133, poz. 883).

PRZYPOMNIJ HASŁO

INFORMACJE OGÓLNE

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

    DLA WŁAŚCICIELI I ZARZĄDCÓW

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

      DLA SPECJALISTÓW

      Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

        << < KALENDARIUM / 2012 / KWI > >>

          DZIEDZICTWO
          KULTUROWE W REGIONACH

          mapa WYBIERZ WOJEWÓDZTWO
           
           
           
          Dobrzyca – zespół pałacowo-parkowy
          2018.12.10

          Dobrzyca – zespół pałacowo-parkowy

          "Dobrzyca – zespół pałacowo-parkowy" został uznany za Pomnik Historii rozporządzeniem Prezydenta RP z 10 grudnia 2018 roku.

          Do pobrania: rozporządzenie.pdf

          Wartość zabytku
          Zespół pałacowo-parkowy w Dobrzycy jest spójną kreacją stworzoną z połączenia klasycystycznych budynków: pałacu, oficyny i pawilonów parkowych – Panteonu i Monopteru, z parkiem krajobrazowym o cechach romantycznych. Założenie cechuje autentyczność kompozycji przestrzennej i znaczny stopień zachowania oryginalnej substancji zabytkowej.
          Pałac jest realizacją Stanisława Zawadzkiego – wykształconego w Rzymie, czołowego architekta epoki klasycyzmu w Polsce. Budynek uznany jest za wyjątkowy w dorobku Zawadzkiego, a także unikatowy na tle pozostałych realizacji doby klasycyzmu w Polsce, zarówno pod względem formy, jak i rozwiązania kompozycyjnego elewacji frontowej. Niespotykana w obiekcie tej skali jest zachowana we wnętrzach dekoracja malarska i sztukatorska o dużej wartości artystycznej, wykonana przez uznanych artystów epoki: Antoniego Smuglewicza, Roberta Stankiewicza i Michała Ceptowicza vel Ceptowskiego.
          Pałac nie stanowi dominanty, lecz jest umiejętnie wkomponowany w otaczający go park oraz w przemyślany sposób powiązany układem wielu perspektyw widokowych i alejek z pozostałymi budynkami znajdującymi się na terenie założenia. Szczególnej wartości estetycznej dodaje mu bezpośrednie sąsiedztwo jednego z parkowych stawów, który podkreśla perspektywę widokową na zachodnią elewację pałacu. Zachowane klasycystyczne pawilony parkowe o formach nawiązujących do antycznych budowli, wzbogacają kompozycję zespołu. O jego wartości świadczy również zróżnicowana szata roślinna i zabytkowy drzewostan, w tym ponad trzydzieści pomnikowych okazów drzew z unikatowym, jednym z największych w Europie, platanem klonolistnym i najstarszym w Polsce klonem polnym.
              Z dziejami siedziby ziemiańskiej w Dobrzycy wiąże się życie i działalność ważnych dla historii Polski postaci, m.in. Augustyna Gorzeńskiego (1743-1816), właściciela majątku w latach 1772-1816 i inicjatora klasycystycznej przebudowy rezydencji Dobrzyckich, posła na sejm (m.in. na Sejm Czteroletni w 1788 r.), szambelana królewskiego, a następnie stolnika, chorążego, podkomorzego poznańskiego i generała-adiutanta oraz szefa kancelarii wojskowej Stanisława Augusta Poniatowskiego. Także Adama Turno (1775-1851), częstego gościa dobrzyckiego pałacu, oficera armii Księstwa Warszawskiego, weterana kampanii napoleońskich oraz autora dziennika opisującego życie ówczesnego ziemiaństwa. Jednym z ostatnich właścicieli majątku był hr. Zygmunt Czarnecki (1823-1908) znany bibliofil i kolekcjoner, posiadacz cennego księgozbioru starodruków literatury polskiej z zakresu historii, prawa i religii.

          Historia
          Pałac w Dobrzycy wzniesiono w latach 1795-1799 z inicjatywy Augustyna Gorzeńskiego, ówczesnego właściciela majątku, według projektu Stanisława Zawadzkiego. Powstał w oparciu o mury istniejącej wcześniej w tym miejscu, posiadającej średniowieczną genezę fortalicji Dobrzyckich herbu Leszczyc – rodowej siedziby pierwszych właścicieli Dobrzycy. Prace we wnętrzach trwały do 1804 r. Bogatą dekorację malarską wykonali: Antoni Smuglewicz i Robert Stankiewicz, sztukatorską – Michał Ceptowicz vel Ceptowski. W oparciu o wcześniejszy, pochodzący być może z XVII w. ogród włoski, został założony park krajobrazowy o cechach romantycznych. Jego koncepcję opracowali Giencz (twórca m. in. plant miejskich w Lipsku) i Lange, najprawdopodobniej przy udziale wspomnianego Stanisława Zawadzkiego, który był również autorem projektów pozostałych budynków i pawilonów parkowych – oficyny, Monopteru i Panteonu oraz nieistniejących już oficyny wjazdowej i stajni koni cugowych.
              Pałac pozostał rezydencją w swej pierwotnej formie do 1939 r., po śmierci Augustyna Gorzeńskiego przechodząc kolejno w posiadanie następujących rodzin: spokrewnionych z nim Turnów (1816-1835), barona von Kottwitz i rodziny Bandelow (1836-1890) oraz Czarneckich herbu Prus III (1890-1939). Za czasów rodziny Bandelow oraz Czarneckich wprowadzono zmiany w obrębie pałacu i jego otoczenia, m. in. zamalowano i przemalowano część polichromii we wnętrzach (w późniejszym czasie większe pomieszczenia, m. in. Jadalnię, Salę z pejzażem i Salę egipską, podzielono na mniejsze pokoje) oraz rozebrano oficynę wjazdową.
              Druga wojna światowa zapoczątkowała okres postępującej dewastacji pałacu i jego otoczenia. W czasie okupacji hitlerowskiej w jego wnętrzach urządzono mieszkania dla przesiedlonych Niemców oraz magazyn zbożowy. Po jej zakończeniu wielokrotnie zmieniali się jego użytkownicy; były nimi osoby prywatne oraz instytucje (był siedzibą m. in. Państwowej Szkoły Gospodarstwa Wiejskiego, domu kultury i biblioteki gminnej oraz szkoły powszechnej). W tym czasie przeprowadzano w nim tylko bieżące i zabezpieczające prace remontowe, a w latach 1952-1958 poddano konserwacji część polichromii we wnętrzach. Po 1964 r. rozebrano Kasztel (sztuczną ruinę) nad stawem w północno-wschodniej części parku oraz stajnie koni cugowych i wozownię, usytuowane po północnej stronie, poza obrębem zespołu w obecnych granicach, na osi bramy wjazdowej prowadzącej na jego teren.
              W 1988 r. zespół pałacowo-parkowy został przekazany Muzeum Narodowemu w Poznaniu z przeznaczeniem na utworzenie w nim jego oddziału – Muzeum Wolnomularstwa, które funkcjonowało do końca 1995 r., kiedy obiekt stał się własnością samorządu jako Muzeum Zespół Pałacowo-Parkowy w Dobrzycy. Wówczas rozpoczęto podzielone na etapy gruntowne prace remontowo-konserwatorskie i rewaloryzacyjne, które przywróciły mu pierwotny wygląd i dawną świetność. Obecnie obiekt nosi nazwę Muzeum Ziemiaństwa w Dobrzycy Zespół Pałacowo-Parkowy i jest Instytucją Kultury Samorządu Województwa Wielkopolskiego.

          Opis
          Dobrzyca jest położona ok. 90 km na południowy wschód od Poznania i 15 km na zachód od Pleszewa. Zespół pałacowo-parkowy znajduje się po południowo-wschodniej stronie rynku miasta i jest ograniczony ulicami: Pleszewską od północy, Ostrowską od wschodu i Nową od południa, a od zachodu sięga klinem zieleni parku, wyznaczonym nurtem Potoki, do ul. Krotoszyńskiej. Tworzy go park o powierzchni ok. 10 ha z usytuowanym w jego północnej części pałacem.
              Klasycystyczny pałac w Dobrzycy powstał w wyniku przekształcenia wcześniejszej, pochodzącej z 2. poł. XVII w. rezydencji Dobrzyckich, w oparciu o rzut w kształcie dwóch połączonych ze sobą pod kątem prostym prostokątów, tworzących literę „L”. Piętrowy, podpiwniczony pałac został wzniesiony z cegły (z wykorzystaniem wcześniejszych murów w poziomie sklepionych kolebkowo piwnic) i otynkowany. Prostopadłościenne bryły skrzydeł budynku zostały nakryte dachami trójspadowymi połączonymi ze sobą kalenicami pod kątem prostym. Elewacje pałacu są dwukondygnacyjne, boniowane w kondygnacji parteru i na narożach budynku. Kondygnacje dzieli gzyms kordonowy, nad którym znajdują się prostokątne płyciny dekorowane girlandami, rozmieszczeniem odpowiadające otworom okiennym, a nad nimi – ciągły gzyms parapetowy. Elewacje wieńczy belkowanie z fryzem tryglifowo-metopowym i wysuniętym gzymsem ozdobionym ząbkowaniem. Wszystkie otwory okienne są prostokątne, w kondygnacji parteru zwieńczone klińcem, na piętrze zamknięte fragmentem wykonanej w tynku opaski. Elewacja frontowa, południowo-wschodnia, jest pięcioosiowa z umieszczonym centralnie, u zbiegu dwóch skrzydeł, czterokolumnowym portykiem w wielkim porządku, zwieńczonym trójkątnym frontonem z tympanonem wypełnionym herbami Drogosław i Nałęcz ujętymi dekoracją z wici akantu, zwieńczonymi pięciopałkową koroną. Do wnętrza pałacu prowadzi prostokątny otwór drzwiowy, nad którym znajduje się zamknięte półkoliście porte-fenêtre. Elewacja północna jest sześcioosiowa, zachodnia – siedmioosiowa, wschodnia i południowa są trójosiowe.
              Układ pomieszczeń we wnętrzu jest dwutraktowy, amfiladowy, załamany pod kątem prostym zgodnie z kształtem budynku. Reprezentacyjna klatka schodowa, zlokalizowana w wewnętrznym trakcie w południowej części skrzydła zachodniego, prowadzi z westybulu na parterze do Sali balowej i pozostałych pomieszczeń na piętrze.
              Pomieszczenia pałacu są dekorowane polichromiami i sztukateriami. Ściany ozdabiają iluzjonistyczne podziały architektoniczne, pejzaże i bogato opracowane ornamenty. Jedno z okazalszych malowideł ściennych przypisywanych Antoniemu Smuglewiczowi znajduje się na południowej ścianie tzw. „Salonu z pejzażem” na parterze, w trakcie północnym. Prace konserwatorskie i restauratorskie polichromii przeprowadzone w latach 1997-2004 przyniosły odkrycie autorstwa malowideł w Sali groteskowej na parterze, wykonanych przez Roberta Stankiewicza. W środkowym pomieszczeniu zachodniego traktu na pierwszym piętrze, nazywanym „Salonem ze sztukateriami”, na ścianach znajdują się sztukaterie ornamentalne z motywami płaskorzeźbionych medalionów, panopliów, girland, wici akantu, rogów obfitości oraz gryfów w układzie antytetycznym, których autorstwo jest przypisywane Michałowi Ceptowiczowi vel Ceptowskiemu, twórcy dekoracji sztukatorskich w pałacach w Pawłowicach i Lubostroniu.
              W parku, po wschodniej i zachodniej stronie pałacu znajdują się trzy stawy parkowe (największy otacza go od strony północnej i zachodniej). Czwarty staw jest położony dalej na południe, przy wschodniej granicy zespołu. Na terenie parku zachowała się część budowli wzniesionych według projektów Zawadzkiego: po południowej stronie pałacu usytuowana jest oficyna, a dalej Panteon, natomiast w zachodniej części stawu położonego w bezpośrednim sąsiedztwie pałacu została usypana sztuczna wyspa, na której wzniesiono Monopter. Na skraju parku, przy południowej i zachodniej granicy zespołu znajdują się dwa ogrody użytkowe, a na ich terenie tzw. domek ogrodnika oraz współczesne budynki niewielkiego hoteliku i oranżerii.
              W parku występuje wiele gatunków drzew, wśród nich: dęby, platany, buki, lipy, kasztanowce, graby, w tym ponad trzydzieści pomników przyrody. Najważniejszymi z nich są: platan klonolistny z poł. XVIII w., znajdujący się niedaleko wjazdu na teren zespołu pałacowo-parkowego, oraz najstarszy w Polsce klon polny z końca XVII w., znajdujący się w pobliżu oficyny.