DANE KONTAKTOWE
DANE TELEADRESOWE
Wyrażam zgodę na przetwarzanie i przetrzymywanie moich danych osobowych niezbędnych do korzystania z materiałów serwisu przez NID zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29.08.1997r. (Dz. U. Nr 133, poz. 883).

PRZYPOMNIJ HASŁO

INFORMACJE OGÓLNE

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

    DLA WŁAŚCICIELI I ZARZĄDCÓW

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

      DLA SPECJALISTÓW

      Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

        << < KALENDARIUM / 2012 / KWI > >>

          DZIEDZICTWO
          KULTUROWE W REGIONACH

          mapa WYBIERZ WOJEWÓDZTWO
           
           
           
          Orawka – kościół pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela

          Orawka – kościół pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela

          Orawka – kościół pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela Kościół w Orawce - najstarszy katolicki, a jednocześnie jedyny zachowany spośród drewnianych kościołów w polskiej części Górnej Orawy, odznacza się szczególną wartością dla polskiego dziedzictwa kulturowego. Parafia w Orawce odegrała kluczową rolę w podtrzymywaniu tożsamości narodowej i religijnej polskich osadników i ich potomków w czasie gdy region nie przynależał do naszego kraju.

          Kościół wyróżnia się wyjątkową klasą artystyczną i autentyzmem zarówno architektury, jak i właściwie kompletnego i nieprzekształconego bogatego wystroju i wyposażenia wnętrza. Zachowały się nie tylko polichromie, ołtarze, ambona czy organy, ale również takie elementy, jak kamienna posadzka czy drewniane polichromowane ławki i drzwi. Dużą wartość posiadają wciąż użytkowane opony wielkopostne, służące do zasłaniania ołtarzy w okresie Wielkiego Postu.

          Kościół, wraz z rozbudowanym programem ideowym polichromii oraz wyposażenia, stanowi bezcenne źródło wiedzy na temat historii i kultury polskich osadników zamieszkujących region, a także ilustruje przenikanie się wpływów i tradycji na pogranicznych ziemiach. Symboliczną wymowę przypisuje się cyklowi polichromii ze scenami z życia św. Jana Chrzciciela, które nawiązują do pionierskiej działalności polskich misjonarzy na Górnej Orawie walczących o swobodę wyznania i poprawę losu prześladowanych katolików oraz roli Orawki jako wyczekiwanego miejsca katolickich chrztów. Scena z przedstawieniem pokutującej św. Marii Magdaleny ma stanowić natomiast przestrogę i wezwanie do nawrócenia i pokuty dla osób, które wyrzekły się katolickiej wiary swoich ojców. Zestawienie rzeźb w ołtarzu głównym, przedstawiających patronów Polski i Węgier, obrazuje z jednej strony przywiązanie do ojczyzny ojców, z drugiej – związki z krajem, w granicach którego zamieszkiwali orawczańscy katolicy. Sceny Dekalogu, ilustrujące postaci w tradycyjnych orawskich strojach ludowych, wystroje wnętrz czy tradycyjne narzędzia, stanowią cenny materiał do badań etnograficznych.

          Historia

          Orawa jest krainą historyczną, która początkowo przynależała do Polski, a następnie - jeszcze od czasów średniowiecznych do 1918 r. - stanowiła pograniczny komitat węgierski (Węgrzy weszli w posiadanie większości terytorium Orawy najprawdopodobniej na przełomie XI i XII w., a jej północno-wschodnią część przejęli w XVI w.). W 2. połowie XVI i na początku XVII w. Górną Orawę zasiedlono polskimi osadnikami z Żywiecczyzny, Suskiego i Podhala. Położona na Górnej Orawie wieś Orawka została lokowana na tzw. prawie wołoskim w 1585 r., pięć lat po przeniesieniu się pierwszych osadników.

          Polscy osadnicy na Orawie byli katolikami, panujące zaś na tych ziemiach węgierskie rody Thurzonów a następnie Thökölych – protestantami, co prowadziło do represji wobec chcących zachować swoją wiarę chłopów. Poprawa sytuacji katolików nastąpiła około połowy XVII w. Istotna rola w tym zakresie przypadła polskim duchownym z diecezji krakowskiej, w tym szczególnie ks. Janowi Sczechowiczowi, dzięki któremu w Orawce wzniesiono pierwszy katolicki kościół na Górnej Orawie i któremu prymas Węgier powierzył zadanie odbudowy katolickich struktur kościelnych w obrębie komitatu. Działania na rzecz zachowania katolicyzmu w regionie zyskały poparcie cesarza rzymskiego, króla węgierskiego Ferdynanda III, który dążył do osłabienia pozycji protestanckiego rodu Thökölych. Cesarz objął swą opieką działalność ks. Sczechowicza i związanych z nim osób, a w 1655 r. nobilitował duchownego. Kościół katolicki był w regionie nośnikiem tożsamości narodowej. Początkowo duchowni odprawiali msze po polsku, w parafialnych bibliotekach znajdowały się książki w ojczystym języku, w szkołach uczono po łacinie i po polsku. Materialnymi świadectwami używania polszczyzny były inskrypcje znajdujące się we wnętrzach świątyń, w tym w kościele w Orawce, gdzie na belce tęczowej umieszczono tekst czterostrofowej pieśni pasyjnej (inskrypcja została przykryta szalunkiem zapewne ok. końca XVIII w., kiedy Orawka zaczęła podlegać diecezji spiskiej, usunięto polskich księży a msze zaczęto odprawiać po słowacku i węgiersku; napis odsłonięto w latach 90. XX w.).
          Orawka była centralnym ośrodkiem katolicyzmu w całym regionie. Szeroka działalność parafii, której pierwszym proboszczem został ks. Sczechowicz, obejmowała prowadzenie przytułku dla osób starszych, kalekich i samotnych, szkoły oraz „mansjonarii” przeznaczonej dla misjonarzy i duchownych katolickich pracujących na Górnej Orawie.

          Po I wojnie światowej spór pomiędzy Polską a Czechosłowacją o część ziem przygranicznych miał rozstrzygnąć plebiscyt, który nie doszedł jednak do skutku. W 1920 r., decyzją Rady Ambasadorów, sporne ziemie na Orawie zostały podzielone pomiędzy oba kraje. Do Polski przyłączonych zostało kilkanaście miejscowości z powiatu trzcianeckiego (w tym Orawka). Po wybuchu II wojny światowej sprzymierzona z Niemcami Słowacja zajęła polską część Orawy. Po wojnie ziemie te wróciły do Polski.

          ***

          Budowę kościoła w Orawce rozpoczęto ok. 1650 r. W 1651 r. poświęcono przenośny ołtarz misyjny, dzięki czemu już w trakcie budowy w kościele można było odprawiać msze. Do czasu pierwszej wizytacji w 1656 r. wzniesiono dzwonnicę (być może wolnostojącą), natomiast nawa i prezbiterium nie zostały jeszcze ukończone. Świątynię całkowicie ukończono przed 1659 r., a jej konsekracja nastąpiła w 1715 r. W 1728 r. do wschodniej ściany prezbiterium dostawiono murowaną kaplicę pw. Matki Boskiej Bolesnej.

          Prace remontowe i konserwatorskie przy kościele miały miejsce w latach: 1816-1829 (m.in. wymiana pokrycia dachowego kościoła), 1901 (wg różnych źródeł wystawiono nową wieżę lub przesunięto i częściowo wbudowano w korpus istniejącą; barokowy hełm wieży zastąpiono wzorowanym na gotyckim), 1926-27 (nakrycie kaplicy kopułą), 1934-1935 (ponowne nakrycie kościoła i kaplicy wspólnym dachem, budowa nowej wieżyczki na sygnaturkę).

          Opis

          Kościół stoi w centrum wsi Orawka. Całość terenu kościelnego wydzielona jest murem z kamienia łamanego, w obrębie którego - oprócz świątyni - znajduje się cmentarz z nagrobkami tutejszych księży (XIX-XX w.) i dwóch polskich pilotów poległych w 1939 r., a także grupa rzeźbiarska przedstawiająca świętych i ustawioną na kolumnie figurę Niepokalanej Marii Panny z Dzieciątkiem (poł. XVIII w., warsztat z Białego Potoku).

          Kościół wzniesiono z drzewa modrzewiowego, na kamiennej podmurówce. Orientowana świątynia składa się z prostokątnej nawy z kruchtą od południa, węższego, zamkniętego trójbocznie prezbiterium z przyległą do niego od północy zakrystią oraz wieży od strony zachodniej. Od wschodu do prezbiterium przylega murowana, zamknięta trójbocznie kaplica. Świątynię zbudowano w konstrukcji zrębowej, wieżę – słupowej. Ściany kościoła i wieży są z zewnątrz pokryte gontem, izbica wieńcząca wieżę oszalowana jest deskami w układzie pionowym i nakryta hełmem w kształcie ostrosłupa z czterema wieżyczkami w narożach. Nad pokrytym gontem dachem, wspólnym dla kościoła i kaplicy, góruje wieżyczka na sygnaturkę.

          Wnętrza nawy i prezbiterium nakryte są płaskimi drewnianymi stropami, w nawie znajdują się zaskrzynienia wsparte na słupach. Wnętrze kaplicy nakrywa sklepienie kolebkowe z lunetami. Otwór tęczy zamknięty jest łukiem odcinkowym, a naprzeciwko, przy ścianie zachodniej i częściowo północnej, znajduje się empora organowa. W piaskowcową posadzkę wkomponowane zostały płyty nagrobne księży pochowanych w świątyni, m.in. ks. Jana Sczechowicza (zm. w 1659 r.; płyta z wtórnym napisem z 1989 r.).

          Wnętrze kościoła jest bogato polichromowane. Dekoracja malarska, datowana na 2. połowę XVII oraz początek XVIII w. (część być może z pocz. XIX w.), przedstawia m.in.: cykl obrazujący życie patrona kościoła, pokutującą Marię Magdalenę, wizerunki 53 świętych i błogosławionych czczonych na Węgrzech, sceny ilustrujące Dekalog, muzykujące anioły, przedstawienia piekła, czyśćca, herby cesarskie, biskupie, szlacheckie, a także liczne ornamenty i inne motywy dekoracyjne.

          Na wyposażenie kościoła składają się m.in.: bogato zdobione późnobarokowe ołtarze z końca XVII lub pocz. XVIII w. – główny z barokową rzeźbioną pietą oraz wizerunkami m.in. śś. Wojciecha i Stanisława (patroni Polski) oraz śś. Stefana i Władysława (królowie węgierscy, patroni tego kraju), oraz dwa boczne; barokowa ambona; barokowe organy z lat 70. XVII w. z zachowanym oryginalnym miechem; barokowa rzeźbiona grupa ukrzyżowania na belce tęczowej (po poł. XVII w.); gotycka rzeźba Chrystusa Frasobliwego (2. poł. XV w., warsztat śląski(?)); opony wielkopostne (jedna z 1676 r. przedstawiająca pietę na tle krzyża otoczoną aniołami z narzędziami Męki Pańskiej, oraz trzy z pocz. XIX w.); kamienna chrzcielnica (XVIII w. (?), warsztat białopotocki); polichromowane ławki i stalle; konfesjonał z 1. poł. XIX w.

          Kaplica wyposażona jest m.in. w ołtarz powstały ok. 1728 r. oraz dziewiętnastowieczne stacje drogi krzyżowej i konfesjonały.
          Zachował się ponadto dzwon z 1652 r., będący darem króla Ferdynanda IV (jeden z trzech dzwonów ufundowanych dla Orawki przez Habsburgów – cesarza Ferdynanda III i króla Ferdynanda IV).


          Rozporządzenie do pobrania: załącznik 1