DANE KONTAKTOWE
DANE TELEADRESOWE
Wyrażam zgodę na przetwarzanie i przetrzymywanie moich danych osobowych niezbędnych do korzystania z materiałów serwisu przez NID zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29.08.1997r. (Dz. U. Nr 133, poz. 883).

PRZYPOMNIJ HASŁO

INFORMACJE OGÓLNE

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

    DLA WŁAŚCICIELI I ZARZĄDCÓW

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

      DLA SPECJALISTÓW

      Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

        << < KALENDARIUM / 2012 / KWI > >>

          DZIEDZICTWO
          KULTUROWE W REGIONACH

          mapa WYBIERZ WOJEWÓDZTWO
           
           
           
          CHARAKTERYSTYKA DZIEDZICTWA KULTUROWEGO
          Dzisiejsze województwo pomorskie obejmuje obszar historycznego Pomorza Wschodniego, większości Żuław Wiślanych oraz Powiśla. Jest jednym z najbardziej zróżnicowanych pod względem etnograficznym regionem w kraju. Wydarzenia historyczne XX wieku, a przede wszystkim związana z nimi intensywna migracja rdzennej ludności (Kaszubów, Kociewiaków i Powiślan) oraz napływ mieszkańców tzw. kresów wschodnich, a nadto ludności przesiedlonej w ramach akcji „Wisła” była powodem silnej ingerencji w strukturę etniczną regionu. Jednakże można na tym terenie odnaleźć relikty kultur wpisujących się we wspólne dziedzictwo europejskie (kultura wielbarska, kultura obróbki bursztynu) oraz wspólne dziedzictwo Morza Bałtyckiego i Europy Północnej: kultura rzucewska, kultura Wikingów, dziedzictwo Gotlandii oraz dziedzictwo Hanzy. Każda z nich jak również obecność na tych terenach zakonów cystersów, franciszkanów, dominikanów (w tym rycerskich: krzyżaków, joannitów) oraz osadnictwa olęderskiego i mennonickiego pozostawiła po sobie materialne pamiątki.
          Poniżej wskazano charakterystyczne grupy zabytków w ramach których wymieniono szczególnie cenne zespoły i obiekty.

          Zespoły urbanistyczne i ruralistyczne

          Na terenie województwa występuje 59 wielkoobszarowych założeń miejskich i wiejskich. Najwięcej z nich występuje w Trójmieście. Najstarsze założenia średniowiecze to: Stare Miasto, Główne Miasto, Osiek, Oliwa i Jelitkowo w Gdańsku, Dolne Miasto w Gdańsku (XVII w.), zespół urbanistyczno-krajobrazowy Sopotu z przełomu XIX/XX oraz XX-wieczna Gdynia.

          Zabytkowe układy urbanistyczne to przede wszystkim układy przestrzenne miast lokowanych w średniowieczu: Bytów, Chojnice, Człuchów, Gniew, Kościerzyna, Kwidzyn, Nowy Staw, Lębork, Malbork, Prabuty, Puck, Słupsk, Skarszewy, Starogard Gdański, Sztum, Tczew. Jedynym przykładem miasta nowożytnego w regionie jest Wejherowo (1650 r.)
          i Gdynia (1926 r.).

          Układy ruralistyczne reprezentują założenia powstałe w średniowieczu:
          • wsie żuławskie, wsie w Delcie Wisły,
          • wsie rybackie (Jastarnia),
          • wsie przyklasztorne (Żukowo),
          • i inne (Mechowo).
          Ważną grupę stanowią również wsie XVII i XVIII-wieczne: Wdzydze Tucholskie, Juszki, Trąbki Wielkie, w tym również wsie pohutnicze (Stężycka Huta, Klukowa Huta).

          Dzieła architektury i budownictwa

          Obiekty sakralne

          Do szczególnie cennych budowli sakralnych występujących na terenie województwa pomorskiego należą:
          • zespoły kościelne i klasztorne – m.in. zespół pocysterski w Oliwie, zespół pocysterski w Pelplinie, zespół pocysterski w Żarnowcu, zespół kościoła św. Trójcy w Gdańsku, kościół ponorbertański w Żukowie, zespół pojezuicki w Gdańsku-Starych Szkotach, zespół pojezuicki w Chojnicach;
          • okazałe miejskie kościoły gotyckie – m.in. w Gdańsku, Tczewie, Gniewie, Chojnicach, Pucku;
          • wiejskie kościoły gotyckie – m.in. w Gnojewie, Koźlinach, Kłodawie, Lublewie, Mierzeszynie, Subkowach, Trutnowach;
          • wiejskie kościoły z XVII i XVIII w – kościół pw. św. Ignacego Loyoli w Gdańsku-Oruni, w Czapielsku, Trąbkach Wielkich, Kiezmarku , Stegnie, Palczewie, Świerkach;
          • kościoły barokowe oraz gotyckie przebudowane w baroku – Kaplica Królewska w Gdańsku, kościoły w Łęgowie i w Różynach;
          • kościoły neostylowe – np.: w Swornychgaciach, Brusach, Chmielnie, Przodkowie, Krokowej, Brzeźnie Lęborskim, Świetlinie;
          • zespoły kalwaryjne w Wejherowie i w Wielu.
          • Oddzielną ważną grupę tworzą synagogi: w Gdańsku-Wrzeszczu, Starogardzie Gdańskim i Kwidzynie oraz zbory np. w Mierzeszynie.
          •  
          Warto również wspomnieć o ekspozycji archeologicznej w podziemiach Hali Targowej w Gdańsku, gdzie prezentowane są relikty romańskiego kościoła św. Mikołaja.

          Obiekty rezydencjonalne

          Charakterystyczną dla regionu grupę tych budowli stanowią zamki (11 obiektów):
          • duże zamki krzyżackie - Bytów, Gniew, Malbork, Sztum;
          • małe zamki krzyżackie – strażnice - Przezmark, Stara Kiszewa;
          • zamki kapitulne - Kwidzyn;
          • ruiny zamków - Sobowidz, Osiek.

          Na terenie województwa występuje 76 pałaców wpisanych do rejestru zabytków. Wśród nich: barokowy w Krokowej, klasycystyczny – w Sasinie, oraz duża grupa neostylowych z XIX w. i przełomu XIX/XX w.: Przebendowskich w Wejherowie, Wiechertów w Starogardzie Gdańskim, w Rzucewie, w Nowej Wsi Rzecznej, Sucuminie, Chynowie.

          Do najcenniejszych dworów (142 wpisane do rejestru zabytków) należy:
          • XVIII-wieczny szkieletowy dwór w Mirachowie. Najliczniejszą grupę dworów z XIX i XX w. reprezentują: w Ciekocinie, Zbeninach, Sikorzynie, Starej Janii, Kopytkowie.

          Obiekty publiczne


          W grupie tej występują:
          • ratusze (gotyckie i gotycko-renesansowe na czele z ratuszami Głównego i Starego Miasta w Gdańsku, z reliktami gotyckimi w Gniewie, oraz z przełomu XIX i XX w. w Chojnicach i Kościerzynie);
          • dworce kolejowe (Gdańsk, Gdynia, Malbork)
          • siedziby stowarzyszeń i organizacji (Dwór Artusa i Dwór Bractwa św. Jerzego w Gdańsku, Dom Bractwa Strzeleckiego w Bytowie);
          • zespoły szpitalne i przytułki (Zakład Balneologiczny w Sopocie, Starogard Gdański – Kocborowo, Puck, Wejherowo, Szpital Jerozolimski w Malborku, przytułek dla sierot i starców przy ulicy Sierocej w Gdańsku);
          • szkoły (seminarium duchowne w Pelplinie, d. kolegium jezuickie w Chojnicach, Wyższa Szkoła Techniczna – ob. Politechnika Gdańska);
          • hipodromy (Sopot-Wyścigi, Starogard Gdański).
          • karczmy (Trąbki Wielkie, Tczew).

          Obiekty obronne

          Dzieła fortyfikacji reprezentowane są przez zespoły fortyfikacji, najczęściej pochodzące ze średniowiecza i nowożytności: mury miejskie, baszty, bramy, twierdze (m.in. Gdańsk, Gdańsk-Wisłoujście, Lębork, Chojnice, Starogard Gdański, Tczew). Ważną grupę stanowią umocnienia nadbrzeżne (w Gdańsku w rejonie Nowego Portu i Brzeźna, w Gdyni oraz na Półwyspie Helskim).

          Zabytki techniki

          Najstarsze na terenie regionu, nowożytne zabytki techniki zachowały się m.in. wzdłuż Potoku Oliwskiego – młyny, prochownie, kuźnie. Jednakże większość zabytków techniki pochodzi z XIX i XX wieku. Wśród nich wymienić należy:
           
          • obiekty produkcyjne zlokalizowane w folwarkach (gorzelnie, browary, kuźnie),
          • duże, najczęściej miejskie zespoły produkcyjne (zespół browaru w Gdańsku-Wrzeszczu, Cukrownia Pruszcz w Pruszczu Gdańskim, Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego w Gdańsku),
          • portowe obiekty przemysłowe (Gdynia - elewator zbożowy, magazyn długoterminowy),
          • urządzenia wodne (Kanał Raduni w Gdańsku i Pruszczu Gdańskim, śluza w Przegalinie, XVII-wieczna śluza Kamienna Grodza w Gdańsku, pochylnia w Mylofie,
          • zabytki dziedzictwa kolejowego: wieże ciśnień, semafory, parowozy, wagony (Skansen Parowozownia Kościerzyna),
          • mosty stałe (Tczew-Lisewo, Bytów), zwodzone (dwa mosty w Rybinie).
             
          Charakterystyczną dla regionu grupę zabytków techniki stanowią obiekty związane z dziedzictwem morskim i rzecznym, które zostały wskazane w dalszej części tekstu.

          Cmentarze

          Wśród zabytkowych cmentarzy (99 wpisanych do rejestru zabytków) występują:
          • rzymskokatolickie (Czersk, Chojnice, Lipusz),
          • ewangelickie (Salino, Ciechocin, leśników w Pysznie),
          • mennonickie (Orłowo, Stogi, Szaleniec),
          • żydowskie (Sopot, Gdańsk, Starogard Gdański, Stary Dzierzgoń, Skarszewy - Bączek),
          • wojenne (z czasu I wojny światowej: jeńców austriackich w Tczewie-Suchostrzygach, jeńców rosyjskich w Czarnem).

          Zabytkowe zespoły zieleni

          Zabytkowe parki województwa można podzielić dwie zasadnicze grupy:
          • parki stanowiące część zespołu dworsko- lub pałacowo-parkowego (Park Oliwski i Oruński w Gdańsku, Chynów, Rynkówka, Gołębiewo Średnie)
          • parki stanowiące pozostałość po zespole dworsko- lub pałacowo-parkowym (Smarzewo).

          Odrębną grupę stanowi zieleń komponowana, jak Wielka Aleja w Gdańsku-Wrzeszczu oraz aleja leżąca pomiędzy Osłoninem a Rzucewem. Ogółem na terenie regionu wpisano do rejestru zabytków 261 obiektów.

          Miejsca historyczne

          Ponadto w regionie licznie występują miejsca upamiętniające wydarzenia historyczne, bądź działalność wybitnych osobistości: Pole bitwy na Półwyspie Westerplatte, Plac Solidarności w Gdańsku, obozy kaźni - obóz Stuthoff, miejsca martyrologii - Piaśnica, Las Szpęgawski, liczne pomniki i tablice pamiątkowe (słup zaślubinowy i pomnik gen. Hallera w Pucku).

          Dziedzictwo morskie i rzeczne

          Na obszarze województwa pomorskiego występuje wiele charakterystycznych zabytków dziedzictwa morskiego i rzecznego. Należą do nich w szczególności:

          1. stanowiska archeologiczne zlokalizowane pod powierzchnią wód Bałtyku,
          2. wraki dawnych jednostek pływających leżące na dnie morskim,
          3. latarnie morskie wraz z towarzyszącą zabudową: w Rozewiu (wraz z maszynownią i syrenownią), w Krynicy Morskiej, w Czołpinie (wraz z osadą latarników), w Helu, w Gdańsku-Nowym Porcie oraz latarnia Stilo koło Sasina,
          4. zabytkowe jednostki pływające, wśród nich najcenniejsze: Statek-Muzeum „Sołdek”, Statek-Muzeum „Dar Pomorza”, Okręt-Muzeum „Błyskawica”,
          5. historyczne porty, stocznie z towarzyszącą zabudową i pochylniami,
          6. liczne kanały z przepustami, śluzami, mostami i stacjami pomp (dolina Delty Wisły),
          7. zabytkowe młyny i elektrownie wodne (np. na rzece Raduni: w Łapinie, Bielkowie i Straszynie, na rzece Wierzycy w Czarnocińskich Piecach, Stockim Młynie i w Kolinczu, a ponadto na rzece Słupi i Brdzie,
          8. słupy graniczne,
          9. zabytki etnograficzne (np. łodzie rybackie z rejonu Zatoki Gdańskiej i Zalewu Wiślanego),
          10. stacje ratownictwa brzegowego (Jastarnia, Łeba),
          11. zabytki polskiego żeglarstwa (jacht „Dal” i „Opty”).

          Dziedzictwo archeologiczne

          Na obszarze województwa wpisano do rejestru zabytków 555 stanowisk archeologicznych. Na liście tej znajdują się najważniejsze dla regionu obiekty archeologiczne takie jak: grodziska, cmentarzyska kurhanowe, osady, a także założenia miejskie i zamkowe. Ponadto w regionie działają rezerwaty archeologiczne: Kręgi Kamienne w Leśnie i w Odrach. W ostatnim czasie (2008 r.) w Rzucewie utworzono park kulturowy „Osada Łowców Fok”.