DANE KONTAKTOWE
DANE TELEADRESOWE
Wyrażam zgodę na przetwarzanie i przetrzymywanie moich danych osobowych niezbędnych do korzystania z materiałów serwisu przez NID zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29.08.1997r. (Dz. U. Nr 133, poz. 883).

PRZYPOMNIJ HASŁO

INFORMACJE OGÓLNE

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

    DLA WŁAŚCICIELI I ZARZĄDCÓW

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

      DLA SPECJALISTÓW

      Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

        << < KALENDARIUM / 2012 / KWI > >>

          DZIEDZICTWO
          KULTUROWE W REGIONACH

          mapa WYBIERZ WOJEWÓDZTWO
           
           
           
          CHARAKTERYSTYKA DZIEDZICTWA KULTUROWEGO
          Region warmińsko-mazurski to obszar złożony z kilku krain historycznych o bogatej i wielowątkowej przeszłości, na przestrzeni dziejów wchodzących w skład różnych organizmów państwowych.

          Początki państwowości na tych ziemiach sięgają wieku XIII, kiedy to zakon krzyżacki, podbijając pruskie plemiona, tworzył własne państwo. Powstała wówczas znaczna część miast i wsi regionu, w zasadniczym zrębie ukształtowała się sieć parafialna, wtedy też zaczęły kształtować się podwaliny wielkiej własności ziemskiej. Kolejna ważną datą był rok 1525 – sekularyzacja państwa krzyżackiego i utworzenie Prus Książęcych oraz wydzielenie ziem stanowiących uposażenie biskupów i kapituły warmińskiej, tj. historycznej Warmii, związanej odtąd na ponad 300 lat z Rzeczpospolitą. Konsekwencją tego podziału było powstanie granicy konfesyjnej (protestanckie Prusy, katolicka Warmia), widocznej wyraźnie w społecznej strukturze do roku 1945, znajdującej też swoje odzwierciedlenie w krajobrazie kulturowym. Utworzenie królestwa Prus (1701), I rozbiór Polski (1772), a co za tym idzie, włączenie Warmii do państwa pruskiego oraz przeobrażenia cywilizacyjne wieku XIX (reformy agrarne, powstanie kolei, rozwój przemysłu) przyniosły wyraźne zmiany zarówno w organizacji państwowej i stosunkach społecznych, jak i krajobrazie osiedleńczym. Wyraźną cezurę czasową stanowi II wojna światowa i zmiany jakie ze sobą przyniosła. W wyniku porozumień jałtańskich niemiecka prowincja Prusy Wschodnie została podzielona pomiędzy Polskę i Związek Radziecki. W granice państwa polskiego włączono jej południową część, tj. ok. 2/3 obszaru. W 1945 roku utworzono Okręg Mazurski, z czasem przekształcony w województwo olsztyńskie. Kilkakrotnie zmieniało ono po wojnie swoje granice i obszar. Województwo warmińsko-mazurskie, które w obecnym kształcie jest efektem reformy administracyjnej z roku 1998, obejmuje trzy duże krainy historyczne - Warmię, Mazury i Powiśle, część ziemi chełmińskiej oraz niewielki skrawek historycznego Mazowsza. Druga wojna światowa przyniosła ze sobą nie tylko zmiany polityczne i administracyjne. Konsekwencją był exodus miejscowej ludności i napływ nowych osadników, w wyniku czego nastąpiło rozbicie istniejących struktur społecznych i zerwanie ciągłości tradycji oraz przekształcenia krajobrazu kulturowego (zniszczenia wojenne, ahistoryczną odbudową ośrodków miejskich, uspołeczniona gospodarka).

          Kilkusetletnie dzieje tej krainy wraz z bardzo znaczącym epizodem powojennym sprawiły, że jest to region, który cechują wysokie walory przyrodnicze i bogactwo dziedzictwa kulturowego, jak również ciągle nie zakończone procesy budowania trwałych więzów społecznych w oparciu o regionalną tożsamość.
           
          Jeziorany_kości&oacute;ł(1).jpg  1225r07.JPG

          Większość miast z terenu województwa warmińsko-mazurskiego posiada metrykę średniowieczną (spośród 54 historycznych ośrodków 43 uzyskało prawa miejskie pomiędzy połową XIII, a początkiem wieku XV). Istotne cezury czasowe w rozwoju ośrodków miejskich regionu to: 2 połowa XVIII wieku (proces rozbiórki murów obronnych w wielu przypadkach daje początek dynamicznemu rozwojowi przestrzennemu), 2 połowa XIX stulecia (epoka przemysłu i kolei doprowadza do zmiany oblicza i infrastruktury miejskiej), I wojna światowa (po dotkliwych zniszczeniach wojennych, w rezultacie planowej i systematycznej odbudowy znaczna część miast zyskuje zupełnie nowe i funkcjonalne oblicze), zniszczenia II wojny światowej i powojenna odbudowa (przerwanie kilkusetletniego, harmonijnego rozwoju przestrzennego).

          W regionie wyodrębnić można kilka charakterystycznych grup zabytków. Należą do nich średniowieczne zamki obronne oraz systemy fortyfikacyjne. Najlepiej zachowany i cenny pod względem architektonicznym jest zespół zamkowy biskupów warmińskich w Lidzbarku Warmińskim, wśród innych należy wymienić przede wszystkim zamki w Reszlu, Barcianach, Olsztynie Kętrzynie, Nidzicy. Wśród obwarowań miejskich warto wymienić Pasłęk, gdzie zachowało się ok. 90% murów okalających stare miasto. Zupełnie unikalnym przykładem, nie tylko w skali regionu jest warownia i kościół katedralny we Fromborku, jak również wzgórze obronne w Kętrzynie z inkastelowanym kościołem farnym. O wyjątkowości regionu stanowią też nowożytne i późniejsze obiekty architektury militarnej, cenne z uwagi na ogromną różnorodność form, jak też zróżnicowanie chronologiczne (Fort Lyck na Jez. Śniardwy, twierdza Boyen w Giżycku, ciągi umocnień obronnych z okresu I wojny światowej).

          Wyraźną i odrębną grupę zabytków tworzy architektura sakralna. Charakterystyczne dla regionu są świątynie murowane, wzniesione z czerwonej cegły, o rodowodzie gotyckim lub cechach neogotyckich. Wyraźną i liczną grupę stanowią ceglane kościoły gotyckie, budowane od połowy XIV aż do końca XVI w. Wyróżnia je stylowa i jednorodna forma, wysoki poziom warsztatu budowlanego oraz bogaty, najczęściej barokowy wystrój wnętrz. Znakomitą grupę średniowiecznych świątyń tworzą gotyckie fary (m.in. Orneta, Reszel. Olsztyn, Jeziorany, Morąg, Dobre Miasto, Pasym) oraz kościoły wiejskie (m.in. Sątopy, Unikowo, Kiwity, Wozławki, Lwowiec, Sątoczno, Mołtajny). Zespół budowli o wybitnych walorach architektonicznych i wartościach artystycznych tworzą kościoły pielgrzymkowe, budowane w XVII i XVIII w. na terenie katolickiej Warmii lub w jej bezpośrednim sąsiedztwie (Święta Lipka, Krosno, Stoczek Klasztorny, Międzylesie Lidzbarskie, Glotowo wraz z XIX-wieczną kalwarią, Chwalęcin) .

          Region zdecydowanie wyróżnia zachowany w znacznym stopniu, historycznie ukształtowany krajobraz wiejski. Jego elementami są zarówno założenia pałacowo-parkowe wraz z folwarkami, sieć osadnicza i zabudowa wsi, jak też elementy zagospodarowania i kształtowania przestrzeni (sieć drogowa i kolejowa wraz z całą infrastrukturą, sieć hydrotechniczna, budowle użyteczności publicznej).

          Wyraźną grupę tworzą pałace i dwory wraz folwarkami, do formy i rozplanowania których przykładano nie mniejszą wagę niż do samej rezydencji oraz zespołami komponowanej zieleni.

          Okres rozkwitu architektury rezydencjonalnej w Prusach to koniec XVII i pierwsza połowa XVIII stulecia. Powstaje wtedy grupa budowli o wysokich walorach artystycznych i architektonicznych, projektowanych i wznoszonych przez wybitnych architektów, często pozostających na usługach domu panującego. Były to rozbudowane, monumentalne założenia, położone między podjazdem a ogrodem (Drogosze – jedyne zachowane do dzisiaj, Sztynort – w katastrofalnym stanie oraz Słobity, Gładysze, Kamieniec, Arklity - w stanie ruiny), jak również budowle o skromniejszych i prostszych formach, które nawiązywały do ducha baroku klasycyzującego (Nakomiady, Galiny, Dawidy, Kwitajny). Wśród rezydencji szlacheckich najliczniej reprezentowane są jednak pałace i dwory wznoszone w XIX i na początku XX wieku. Są to obiekty bardzo zróżnicowane zarówno pod względem stylistycznym, jak i artystycznym. Występuje tu, podobnie jak w całej architekturze epoki, mnogość i różnorodność form łączących różne okresy stylowe (Sorkwity, Karnitki, Rodele, Jegławki, Skandławki).
           
          Siedzibom szlacheckim towarzyszyły parki i ogrody, elementami towarzyszącymi były aleje śródpolne, aleje przydrożne, cmentarze rodowe. Z końcem XVIII i początkiem XIX wieku regularne ogrody barokowe przy siedzibach magnackich (Drogosze, Gładysze, Kamieniec, Słobity, Sztynort) zaczęto przekształcać w wielkoobszarowe parki krajobrazowe. Z tego też okresu pochodzi większość różnej wielkości pałacowych i dworskich założeń parkowych ukształtowanych zgodnie z panującymi w XIX wieku tendencjami w formie krajobrazowych, swobodnych kompozycji zawsze powiązanych z otaczającym krajobrazem.

          Zachowana do dzisiaj wiejska sieć osadnicza oraz jej formy przestrzenne ukształtowane zostały w okresie akcji kolonizacyjnej prowadzonej najpierw przez państwo krzyżackie, później pruskie. W XIX wieku powstały charakterystycznego dla regionu zabudowania kolonijne, czyli pojedyncze gospodarstwa znajdujące się w większym lub mniejszym oddaleniu od wsi. Historyczna zabudowa wiejska, drewniana i murowana, z przewagą tej ostatniej, zachowana jest w znacznym stopniu.
           
          Marcinkowo_chałupa_7_03_2007(2).JPG  Szkoła_marcinowa Wola .JPG  Gietrzwałd_domy_widok og&oacute;lny_16_08_2005.JPG

          Elementem kształtującym krajobraz wiejski jest zabudowa związana z rozwojem cywilizacyjnym i przemysłowym oraz silną rolą państwa w określaniu wzorców architektonicznych. Do tego typu obiektów należą szkoły ludowe, leśniczówki, domy ludowe, robotnicze osiedla wiejskie. W tej grupie mieści się również cała sieć drogowa, kolejowa i wodna wraz z infrastrukturą, do której należą dróżniczówki, dworce kolejowe wraz z zabudową mieszkalną, mosty, wiadukty, przepusty, urządzenia hydrotechniczne.

          Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów Warmii i Mazur są aleje przydrożne. Są one świadectwem świadomego kształtowania i komponowania przestrzeni, jednym z integralnych składników miejscowego krajobrazu otwartego. Cechuje je regularność nasadzeń, przemyślany dobór lub różnicowanie gatunków – cenne i długowieczne gatunki przy głównych traktach komunikacyjnych, akcentowanie wjazdów i wyjazdów z miejscowości, a także dojazdów do miejsc użyteczności publicznej. W ostatnich latach aleje przydrożne – zagrożone masowa wycinką - stały się wręcz symbolem regionu.
           
          Aleja dębowa w Spędach_droga Spędy -Dobry_17_05_2007(8).JPG  IMG_2764.JPG

          Nieodłącznym atrybutem katolickiej Warmii są kapliczki i krzyże przydrożne, zachowane w znacznej liczbie, spotykane zarówno w centrum wsi, na prywatnych posesjach, jak i na rozstajach dróg lub zupełnie w polu. Unikalny jest zespół barokowych kapliczek prowadzących wzdłuż szlaku pielgrzymkowego z Reszla do Świętej Lipki, z płaskorzeźbionymi scenami figuralnymi z okresu ich budowy. Ewangelickie Mazury wyróżniają cmentarze od połowy XIX wieku zakładane przy każdej miejscowości, w starannie wybranym i atrakcyjnym widokowo miejscu, obsadzane krzewami i drzewami, tworzą obecnie wyraźne dominanty w krajobrazie otwartym.