DANE KONTAKTOWE
DANE TELEADRESOWE
Wyrażam zgodę na przetwarzanie i przetrzymywanie moich danych osobowych niezbędnych do korzystania z materiałów serwisu przez NID zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29.08.1997r. (Dz. U. Nr 133, poz. 883).

PRZYPOMNIJ HASŁO

INFORMACJE OGÓLNE

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

    DLA WŁAŚCICIELI I ZARZĄDCÓW

    Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

      DLA SPECJALISTÓW

      Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.

        << < KALENDARIUM / 2012 / KWI > >>

          DZIEDZICTWO
          KULTUROWE W REGIONACH

          mapa WYBIERZ WOJEWÓDZTWO
           
           
           
          Zabytki w regionie
          Pomniki historii: Parki kulturowe:
          • Park Kulturowy Warmińskiej Drogi Krajobrazowej Gietrzwałd - Woryty
           Inne ważne zabytki regionu:
          • Barciany, pow. kętrzyński – zamek krzyżacki, jedno z ważniejszych ogniw łańcucha obronnego na pograniczu krzyżacko-litewskim. Budowa rozpoczęta w 1325 roku, rozbudowa z przeznaczeniem na siedzibę komtura w ostatniej ćwierci XIV wieku. Ostatecznie do powołania komturii nie doszło, z czterech planowanych skrzydeł wybudowano dwa (północne i wschodnie), zrealizowano jednak program domu zakonnego. Skrzydło spichrzowe, po stronie zachodniej z XVI wieku, po stronie południowej budynek mieszkalny z wieku XVIII. Zamek jest jednym z ważniejszych obiektów tego typu w regionie, z uwagi na dobrze zachowaną oryginalną substancję, zarówno gotycką, jak i nowożytną, jak też zrealizowany program domu konwentualnego.
             
          • Barczewo, pow. olsztyński – kościół bernardynów (do 1810, i ponownie od 1983), w strukturze gotycki (nawa z końca XIV wieku, chór po 1414), z kolebkowym sklepieniem z lunetami z czasów odnowienia na początku XVII wieku; fasada późnobarokowa z końca XVIII wieku. Bardzo ciekawe wyposażenie wnętrza z zespołem barokowych ołtarzy z XVII wieku, manierystycznymi stallami z wizerunkami świętych franciszkańskich z początku XVII wieku oraz fragmentami polichromii. Najcenniejszym zabytkiem, należącym do najwybitniejszych dzieł sztuki renesansowej w Polsce, jest pomnik nagrobny Andrzeja i Baltazara Batorych z 1598 roku, autorstwa Wilhelma lub Abrahama van den Blocka.
             
          • Bezławki, pow. kętrzyński – zamek krzyżacki, wzniesiony przed 1400 rokiem, obecnie kościół. Założenie złożone z jednego skrzydła i kwadratowego dziedzińca otoczonego murami obronnymi, dodatkowo wzmocnionego basztami.. W 1583 roku zaadaptowany na kościół, masywna wieża, zakrystia i kruchta dobudowane do nawy w XVIII wieku. Południowa część dziedzińca zamkowego przeznaczona na cmentarz. Mimo licznych przebudów i prac adaptacyjnych wciąż czytelny pierwotny - obronny - charakter całego kompleksu.

            Bezławki (15).JPG
          • Biskupiec, pow. olsztyński – browar wzniesiony w 1885 roku przez rodzinę Daum, potentatów w branży piwowarskiej w regionie, właścicieli browarów w Olsztynie i Szczytnie, słodowni w Malborku oraz wielu hurtowni. W okresie międzywojennym zatrudnienie w biskupieckim browarze wynosiło 100 osób, produkcja 45 tys. hl. piwa rocznie. Po drugiej wojnie światowej zakład został upaństwowiony, od 1998 roku nieczynny Zachowane historyczne budynki oraz wyposażenie browaru, w tym : 2-poziomowa, siatkowa suszarnia słodu, silosy na słód i jęczmień, zamaczalniki do jęczmienia, fragment filtra zaciernego, kadzie fermentacyjne oraz dwa kotły parowe w kotłowni.

            Browar w Bskupcu (zamaczalnik).JPG  
          • Cerkiewnik, pow.olsztyński – grodzisko pruskie o charakterze nasypowym, zwane też, z uwagi na charakterystyczny kształt, Kapeluszem. Wysokość do 4 m, ze szczytu widok widok na Cerkiewnik i jezioro Limajno. Około 700 metrów na południowy-zachód od grodziska wczesnośredniowieczne ciałopalne cmentarzysko pruskie.
             
          • Chwalęcin, pow. lidzbarski – miejsce kultu i pielgrzymek do słynącego łaskami tzw. czarnego krucyfiksu; kościół pielgrzymkowy p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego, wzniesiony w latach 1715-28, wg projektu Krzysztofa Reimersa, na miejscu wcześniejszych kaplic; krużganki z narożnymi kaplicami, z lat 1820-36, fasada z 1 połowy XIX wieku. Późnobarokowe wyposażenie kościoła stanowi zwartą całość; bogaty zespół malowideł ściennych, wykonanych przez Jana Lossau z Braniewa, poświęcony historii i teologii Krzyża Świętego.

            Chwalęcin fot_ JP.JPG  
          • Dobre Miasto, pow. olsztyński – gotycka kolegiata Najświętszego Zbawiciela i Wszystkich Świętych (ok. 1357-1390), w formie trójnawowej hali bez wyodrębnionego prezbiterium, z wieżą w części zachodniej. Wyposażenie gotyckie (późnogotycki tryptyk św. Anny i rzeźbiarska grupa Tronu Łaski), barokowe (ołtarz główny z 1743-48, ambona 1693 i zagroda chrzcielna ok. 1680, ) i neogotyckie (1872-82). Po stronie południowej piętrowe zabudowania kolegiackie z arkadowymi krużgankami, przeznaczone dla członków kapituły kolegiackiej ustanowionej w 1341 roku . W krużgankach zachowane fragmenty gotyckich polichromii.

            Dobre Miasto_kolegiata.JPG
          • Drogosze, pow. kętrzyński – zespół pałacowo-parkowy, wcześniej centrum rozległych dóbr ziemskich, do 1945 roku własność znanego, pruskiego arystokratycznego rodu Dönhoff. Barokowy pałac, położony pomiędzy dziedzińcem a ogrodem, wybudowany w latach 1710-1714 (z późniejszymi przebudowami) z inicjatywy Bogusława Fryderyka Dönhoff należy do największych i najznakomitszych barokowych rezydencji pruskich. Pałac otoczony rozległym parkiem krajobrazowym, przekształconym z dawnego ogrodu regularnego, z bogatym układem wodnym, zwierzyńcem, ogrodami użytkowymi. Powiązany widokowoz otaczającym komponowanym krajobrazem majątku z siecią alei przydrożnych łączących podległe folwarki. Dawne budynki folwarczne zachowane częściowo. W bezpośrednim sąsiedztwie Wilkowo Wielkie, wieś folwarczna o zachowanym układzie przestrzennym i historycznej zabudowie; we wsi kościół z barokową kaplicą grobowa Dönhoffów.

          • Dylewo, pow. ostródzki – dawny majątek ziemski rodziny von Rose położony w atrakcyjnym przyrodniczo i widokowo obszarze Wzgórz Dylewskich, jedno z najciekawszych założeń ruralistycznych i krajobrazowych regionu. Z dawnego założenia zachowany krajobrazowy park (1879-1893), projektowany przez Johanna Larassa, z cennym starodrzewem, układem wodnym oraz bogatym wyposażeniem architektoniczno-rzeźbiarskim (grota, mosty, wiadukt:); Wyróżniający w skali regionu komponowany układ przestrzenny założenia pałacowego z wsią folwarczną i otaczającym rolno-leśnym krajobrazem majątku, z licznymi powiązaniami widokowymi, siecią folwarków, alei śródpolnych i przydrożnych.
             
          • Elbląg – fara św. Mikołaja (od 1992 funkcja katedralna). Kościół murowany wzniesiony ok. poł. w.XIII, przebudowywany w w.XIV i po pożarze w 1777 (odbudowa wieży zakończona 1905-06); w latach 50 i 60 w.XX odbudowa po zniszczeniach II wojny światowej. Trójnawowa hala, zamknięta prosto w prezbiterialnej części wschodniej. Bogate wyposażenie gotyckie, zachowane zarówno z wyposażenia fary, jak i innych świątyń elbląskich (chrzcielnica brązowa 1387; rzeźby grupy Ukrzyżowania, Składu Apostolskiego oraz Św. Mikołaja z XIV/XV, późnogotyckie retabula rzeźbiarskie, świadectwa działalności warsztatów elbląskich: Pokłonu Trzech Króli, ołtarza przewoźników wiślanych, ołtarza słodowników). Zachowana również neogotycka nastawa Ukrzyżowania, ufundowana przez cesarza Wilhelma II do kościoła w Kadynach (dziś nieistniejącego).

            Elbląg_katedra_otarz Słodownik&oacute;w.JPG  
          • Ełcka kolej wąskotorowa – pasażerska i towarowa, powstała w okresie 1910 – 1913. Po 1945r. kolei znana pod nazwą Ełckiej Kolei Dojazdowej, czynna do dzisiaj. Jedna z nielicznych tego typu działających kolejek na terenie Polski. W zabytkowej hali lokomotywowni działa muzeum, w którym prezentowany jest historyczny tabor kolejowy.
             
          • Galiny, pow. bartoszycki – zespół pałacowo-parkowy, od średniowiecza do 1945 roku siedziba arystokratycznego rodu Eulenburg. Pierwszy dwór o charakterze obronnym nie zachowany, nowożytna rezydencja wybudowana pod koniec XVI wieku ( z tego okresu zachowane jedyne w regionie sgrafitta), wielokrotnie rozbudowywana i przebudowywana, korpus główny z 1 poł. XVIII wieku, w XIX wieku wzniesione budynki zamykające dziedziniec, scalone i zbarokizowane w latach 20.-tych XX wieku. Pałac otoczony niewielkim parkiem krajobrazowym skomponowanym w XIX wieku. Wykorzystanie naturalnie ukształtowanego jaru wzdłuż zakola rzeki Pisy pozwoliło stworzyć unikatowe wnętrza parkowe z rozbudowanym układem wodnym ze stawem z wyspami, tamą i kaskadami, otoczone stromymi skarpami. Funkcje parkowe, ze względu na ograniczenia terenowe, rozszerzono na przyległy las wzdłuż meandrującej rzeki. Podwórze folwarczne zachowane w całości, większość zabudowy z XIX wieku, zachowany ryglowy spichlerz z 1745 roku. Całość pieczołowicie rewaloryzowana przez obecnych właścicieli należy do najlepiej utrzymanych i funkcjonujących założeń pałacowo-folwarcznych w regionie.

            Galiny_pałac i park.JPG  
          • Gietrzwałd, pow. olsztyński – słynne miejsce objawień maryjnych (1877). Kościół p.w. Narodzenia NMP wybudowany w XV wieku (konsekracja 1500), rozbudowany po 1877 roku, według projektu Arnolda Guldenpfenniga z Paderborn, kiedy to Gietrzwałd stał się celem pielgrzymek z całej Warmii i z terenów Królestwa Polskiego. Wewnątrz słynny obraz Matki Boskiej Gietrzwałdzkiej z połowy XVI wieku, ze srebrnymi sukienkami (1734), wykonanymi przez olsztyńskiego złotnika Jana Krzysztofa Geese. Ołtarze, polichromie ścienne i witraże tworzą zespół wyposażenia neogotyckiego.

            Gietrzwałd_domy_widok og&oacute;lny_16_08_2005.JPG  
          • Giżycko, pow. giżcyki – Twierdza Boyen, jedyny na terenie województwa warmińsko-mazurskiego wielkoobszarowy (ok. 100 ha.) zespół XIX-wiecznej twierdzy fortowej wzniesionej jako nowoczesne, ziemno - murowane założenie fortyfikacyjne. Budowa w latach 1844-75, w póżiejszych latach rozbudowywana i modernizowana, w latach 1945-57 uzytkowana przez Wojsko Polskie, później przeznaczona na siedziby licznych zakładów pracy, obecnie obiekt turystyczny. Nazwa pochodzi od nazwiska ministra wojny i inicjatora budowy umocnień gen. Hermann von Boyen.
             
          • Giżycko, pow. giżycki – most obrotowy wzniesiony w 1889 roku na Kanale Łuczańskim łączącym jeziora Niegocin i Kisajno , w celu dogodnego połączenia miasta z Twierdzą Boyen.. Most wyróżnia się oryginalnym rozwiązaniem zwodzenia w bok. Ważący ok. 100 ton most może być obracany siłą mięśni jednego człowieka.
             
          • Głotowo, pow. olsztyński, zespół pielgrzymkowy związany z kultem Eucharystii, funkcjonującym od połowy XIV wieku. Kościół wybudowany w latach 1722-26 wg projektów Krzysztofa Reimersa z Ornety, w obejściu cztery narożne kaplice.. W kościele późnobarokowe wyposażenie, m.in. ołtarz główny wykonany przez Jan Kruegera z Królewca oraz kuta zagroda chrzcielna, dzieło kowala Hermana Katenbringka z Dobrego Miasta (1736) W sąsiedztwie kościoła, w rozległym jarze, kalwaria z neogotyckimi i neoromańskimi kaplicami, jedyna na Warmii, wzniesiona w latach1878-1894 z inicjatywy miejscowego rolnika.
             
          • Gródki, pow. Działdowo, zespół kurhanów położonych w lesie, przy drodze z Działdowa do Lidzbarka Welskiego. Nekropolia, której początek powstania sięga wczesnej epoki żelaza składa się z kilkuset obiektów i jest świadectwem silnie rozwiniętego, trwałego osadnictwa na tym terenie.
             
          • Grunwald, pow. Ostróda – pole historycznej bitwy z 1410 roku, jednej z największych bitew średniowiecznej Europy.
             
          • Kadyny, pow. elbląski – wieś i majątek ziemski położone nad Zalewem Wiślanym (m.in. własność Bażyńskich, Schliebenów, Birknerów) od 1898 roku letnia rezydencja i wieś cesarska. Od tego czasu szybki rozwój i rozkwit miejscowości. Z inicjatywy cesarza Wilhelma II majątek i wieś rozbudowane i silnie przekształcone, założona wytwórnia majoliki artystycznej oraz cegielnia produkująca charakterystyczną, kadyńska cegłę. Nowa zabudowa projektowana przez berlińskich architektów, nadała miejscowości jednorodny i bardzo spójny charakter, a jednocześnie wyróżniła ją w miejscowym krajobrazie. Na grodzisku pruskim, zwanym kadyńskim wzgórzem, klasztor franciszkanów (obecnie ruina), założony w połowie XVIII wieku, skasowany przez państwo pruskie. U stóp wzgórza, kilkusetletni dąb, wg miejscowej tradycji zwany dębem Bażyńskiego.
             
          • Kanał Elbląski – najdłuższy, żeglowny kanał w Polsce, o długości ponad 120 km i różnicy poziomów do ponad 100 metrów. Zaprojektowany przez inżyniera Georga Jakoba Steinke, wybudowany w latach 1848 – 1872, łączy jeziora (m.in. Drużno, Jeziorak) i żeglowne odcinki rzek (m.in. Elbląg, Nogat, Wisłę) z Zalewem Wiślanym i Morzem Bałtyckim. Różnice poziomów pokonywane przy pomocy pięciu napędzanych wodą pochylni (m.in. w Buczyńcu), z wykorzystaniem specjalnych platform. Ze względu na rozwiązania techniczne zabytek unikalny w skali światowej.

            Kanal Elblaski-pochylnia Buczyniec (3).jpg  
          • Kanał Mazurski – budowla o długości ok. 50 km z oryginalnymi rozwiązaniami technicznymi, wkomponowana w środowisko naturalne, miała łączyć Wielkie Jeziora Mazurskie z Morzem Bałtyckim, z wykorzystaniem Łyny i Pregoły. Budowa rozpoczęta w 1911 roku, kilkakrotnie wznawiana i przerywana – ostatni etap prac 1934-42 – nie został ukończona. W granicach województwa warmińsko – mazurskiego Kanał Mazurski przebiega przez tereny powiatu węgorzewskiego i kętrzyńskiego, dalej biegnie przez obszar Obwodu Kaliningradzkiego.
             
          • Karnitki, pow. Ostróda – zespół pałacowo-parkowy, pierwotnie folwark jako założenie rezydencjonalne ukształtowany w drugiej połowie XIX wieku przez rodzinę von Albedyll. Neogotycki pałac o starannie opracowanym detalu wzniesiony w 1856 roku, w obrębie założenia zespół budynków gospodarczych z ozdobną ujeżdżalnią i kompleksem ogrodniczym. Park założony wzdłuż brzegu jeziora, w 4 ćwierci XIX wieku powiększony i znacznie przekształcony według projektów znanego planisty Eduarda Petzold, w założenie o rozległych wnętrzach parkowych i szerokich powiązaniach widokowych, ozdobione architekturą ogrodowo-gospodarczą . Na terenie parku cmentarz rodowy.

            Karnity.JPG  
          • Kętrzyn, pow. kętrzyński – kościół p.w. św. Jerzego, włączony w system obwarowań miejskich, budowany etapami od połowy XIV wieku (budowla salowa początek z czworoboczną wieżą), poprzez wiek XV (trójnawowa bazylika początek masywnych filarach), po początek wieku XVI wieku (trójprzęsłowe, odchylone od osi prezbiterium oraz kryształowe sklepienia w całym wnętrzu). Do 1945 roku we wnętrzu kościoła bardzo bogaty i wartościowy zbiór epitafiów, z których część przechowywana obecnie w Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie, część zaginęła. Zachowana manierystyczna ambona z 1594 roku, neogotycki ołtarz oraz nieliczne obrazy. Z uwagi na warowny, dobrze widoczny do dzisiaj charakter oraz niepowtarzalną bryłę należy do najcenniejszych świątyń regionu.

            Kętrzn_kości&oacute;l sw_jerzego.JPG  
          • Krosno, pow. lidzbarski – miejsce silnego kultu maryjnego, związanego z odnalezieniem cudownej figury Matki Boskiej z Dzieciątkiem; kościół p.w. Nawiedzenia NMP i św. Józefa, wybudowany w latach 1715-20 z fundacji bpa Teodora Potockiego, w miejsce wcześniejszej, drewnianej kaplicy. Barokowa, jednonawowa budowla z płytkimi kaplicami otwierającymi się do nawy i dwuwieżową fasadą (ukończoną po 1760), otoczona arkadowymi krużgankami z narożnymi kaplicami (1726-77), jest wyraźnym odwołaniem do Świętej Lipki. Jednorodne, barokowe wyposażenie wnętrza w większości pochodzi z warsztatu Krzysztofa Peuckera, snycerza z Reszla. W sąsiedztwie kościoła trójskrzydłowy dom księży emerytów (1722-po 1727).

            Krosno_ fot_ JP.JPG  
          • Kwitajny, pow. elbląski – układ ruralistyczny obejmujący zespół pałacowo-parkowy, kościół, folwark z rozbudowaną wsią folwarczną i cmentarzem, do 1945 roku własność rodziny Dönhoff. Budowa barokowego pałacu zakończona przed 1740 r., neorenesansowy kostium narzucony przez przebudowę z lat 1840-1850. W sąsiedztwie pałacu oranżeria (w stanie ruiny). Pałac otoczony rozległym parkiem krajobrazowym z cennym starodrzewem, rozbudowanym układem wodnym (pięć stawów i kanały)i włączonym do kompozycji kościołem. Całość powiązana widokowo z kształtowanym otaczającym krajobrazem majątku Folwark i wieś, funkcjonalnie i przestrzennie powiązane z częścią rezydencjonalną, z uwagi na czytelny układ przestrzenny oraz rangę architektoniczna-przestrzenna należą do najlepszych przykładów w skali regionu.
             
          • Lidzbark Warmiński, pow. lidzbarski – zamek biskupów warmińskich, obronny, z zespołem dwóch przedzamczy. W l.1350 - 1795 siedziba biskupia; zamek wznoszony od 1350 do 1401, przebudowywany po pożarach w 1442 i 1497, a także w.XVI-XVII. Gotyckie przedzamcze południowe przekształcone w czasach baroku, kiedy powstał m.in. pałac biskupa Stanisława Adama Grabowskiego (1750-66). Gotycki zamek z cegły, o czworobocznym, zwartym masywie z wieżyczkami narożnymi, z reprezentacyjnymi, arkadowymi krużgankami dziedzińca wewnętrznego. Zachowany bogaty zespół sklepień (trójdzielne w krużgankach, gwiaździste w salach reprezentacyjnych) oraz gotyckich malowideł ściennych.

            lidzbark warm__zamek.JPG  
          • Łabędnik pow. bartoszycki – zespół pałacowo-parkowy, siedziba rodowa Groebenów. Pałac wybudowany przed 1717 r., przebudowany w 1861 r. Od północy i wschodu park o charakterze krajobrazowym, ze stawem w części wschodniej. Kościół gotycki, z XIV wieku, p.w. Matki Boskiej Zwycięskiej, wcześniej ewangelicki, o wyjątkowym w skali regionu nagromadzeniu wystroju związanego z patronatem świeckim; uwagę zwraca całopostaciowy, kamienny pomnik Fryderyka von der Groeben, założyciela majątku oraz uczestnika odsieczy wiedeńskiej; do nawy kościoła dobudowana barokowa kaplica grobowa Groebenów.
             
          • Łężany , pow. kętrzyński - zespół pałacowo-parkowy z założeniem folwarcznym należący do 1945 roku do rodziny Fischerów. Neobarokowy pałac z ok. 1910 r., z zachowanym oryginalnym układem wnętrz oraz elementami wyposażenia (sala balowa, biblioteka, piece, supraporty, terakoty. Otaczający pałac park krajobrazowy położony na wyniesieniu, ściśle powiązany z Jeziorem Legińskim i otaczającym go krajobrazem. W części leśnej parku dawne mauzoleum rodowe Fischerów – obecnie kaplica rzymskokatolicka. Zachowany w całości folwark z neogotycką zabudowa.
             
          • Międzylesie, pow. olsztyński, kościół Podwyższenia Krzyża Świętego wybudowany w miejscu wcześniejszej kaplicy z 1723, konsekrowany w 1775 roku. Wzniesienie kaplicy związane z aktem ekspiacji za obrazoburstwo (znieważenie krucyfiksu w 1713 roku). Dziedziniec kościelny otoczony murem z narożnymi kaplicami (zredukowany model układu ze Świętej Lipki). Jednorodne, znakomite wyposażenie snycersko-rzeźbiarskie wnętrza, wykonane ok. 1780 przez warsztat Chrystiana Bernarda Schmidta z Reszla.
             
          • Morąg, pow. ostródzki – gotycki ratusz wzniesiony w latach 1360-80, neobarokowa wieżyczka z 1843 roku, przed ratuszem zachowane lufy armatnie z wojny francusko-pruskiej. Mimo pożarów, przebudów i licznych prac rekonstrukcyjnych (największe po zniszczeniach II wojny światowej) zachowana pierwotna bryła i gotycki charakter budowli.

            Morąg_ratusz_17_02_2007(4).JPG  
          • Morąg, pow. ostródzki – fara gotycka p.w. św. Piotra i Pawła, budowana etapami od 1 ćw. XIV wieku po początek wieku XV. Korpus trójnawowy, dwuprzęsłowe; poligonalnie zamknięte prezbiterium oraz nawy boczne przykryte sklepieniami kryształowymi, po stronie północnej wieża dostawiona do prezbiterium i kruchta. We wnętrzu zespół gotyckich polichromii figuralnych z 3 w. XV w., monumentalna rzeźba Ukrzyżowanego z końca XIV wieku w typie krucyfiksów mistycznych, zespół epitafiów oraz barokowa snycerka z końca XVII wieku. Z uwagi na walory architektoniczne, jak i stopień zachowania autentyzmu należy do najcenniejszych świątyń regionu.
             
          • Nakomiady, pow. kętrzyński – zespół pałacowo-parkowy położony na wzgórzu, w miejscu dawnej strażnicy krzyżackiej Pałac wzniesiony w duchu baroku holenderskiego w latach 1704-1706 wg projektu architekta Józefa Pioli, z wykorzystaniem piwnic dawnej strażnicy. Park krajobrazowy, przekształcony z ogrodu regularnego, z zachowanymi reliktami muru obronnego i neogotycką kaplicą rodową oraz rozległymi panorami widokowymi na otaczający krajobraz. Obecnie prowadzone są prace rewaloryzacyjne założenia. W sąsiadującej z zespołem wsi Godzikowo (wcześniej w obrębie majątku) na niewielkim wzniesieniu znajduje się cmentarz rodowy o ciekawej formie, nawiązującej do starogermańskich kręgów. W nawiązaniu do tradycji istniejącej w majątku manufaktury ceramicznej, obecnie działa Pałacowa Manufaktura wytwarzająca repliki historycznych pieców kaflowych.
             
          • Nidzica, pow. nidzicki – zamek krzyżacki wzniesiony w pierwszej połowie XIV wieku. Na wzgórzu, w bezpośrednim sąsiedztwie miasta, siedziba prokuratora Złożony z czterech skrzydeł z dziedzicem w środku; skrzydło wschodnie flankowane prze dwie wieże z bramą wjazdowa. Do zamku przylegają zabudowania przedzamcza. W refektarzu kaplicy zachowane pozostałości malowideł gotyckich. Remontowany w XIX w. i w latach 60-tych XX w.

            Nidizca_zamek.JPG  
          • Olsztyn – gotycki, ceglany zamek kapituły warmińskiej, siedziba administratora komornictwa olsztyńskiego. Budowa od poł. w.XIV do ok.1430, w l.1756-58 budowa barokowego skrzydła wschodniego. Założenie trójskrzydłowe z murem kurtynowym, dopełniającym czworobok planu, z cylindryczną wieżą w narożu. W dziedzińcu kryte krużganki przy skrzydle północnym, z zachowaną na tynku tablicą astronomiczną wykreśloną własnoręcznie przez Mikołaja Kopernika. W skrzydle południowym zachowana gotycka więźba dachowa i konstrukcja hurdycji. W salach skrzydeł północnego i południowego sklepienia kryształowe. Obecnie zamek jest siedzibą Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie.
             
          • Olsztyn – fara św. Jakuba (od 1945 funkcja katedralna). Budowa od 2 poł. w.XIV, przebudowy w w.XVIII, konserwacja i regotycyzacja w 2 poł. w.XIX. Ceglana hala trójnawowa bez wyodrębnionego prezbiterium, w fasadzie potężna wieża, we wnętrzu w nawie głównej bogate sklepienia sieciowe, w nawach bocznych – kryształowe. Zachowane wyposażenie zarówno pierwotne, jak i przeniesione z innych świątyń (m.in. gotycka nisza sacramentarium z malowidłem Chrystusa Umęczonego, rzeźbione retabulum maryjne z wyobrażeniem m.in. św. Kanuta, nastawa z 1 poł. w.XVI przeniesiona z olsztyńskiego kościoła Świętego Krzyża, z rozbudowanym programem ikonograficznym o treściach pasyjnych, typologicznych i sakramentalnych).

            Olsztyn- katedra.JPG  
          • Olsztyn – ratusz o późnogotyckich formach architektonicznych (po 1500), rozbudowywany stopniowo od w.XVII aż do 1 poł. w.XX. Gotyckie, ceglane elewacje z otworami ozdobionymi łukami w ośli grzbiet najstarszego skrzydła południowego odsłonięte w czasie prac konserwatorskich w 2002.

            Olsztyn_ratusz gotycki 2168.JPG  
          • Olsztyn – Bet Tahara (Dom Oczyszczenia), dom przedpogrzebowy przy cmentarzu żydowskim. Wzniesiony w 1913 według studenckiego projektu Ericha Mendelsohna (Mendelsohn, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli architektury modernistycznej 1 poł. w.XX, urodził się w Olsztynie w zasymilowanej rodzinie żydowskiej). Obecnie prowadzone są tutaj prace konserwatorskie; w obiekcie ma się znaleźć siedziba Centrum Dialogu Międzykulturowego.

            Olsztyn _ Bet Tahara - Odnowiona_kopula_piramidalna.jpg  
          • Olsztyn – zespół hydroelektrowni „Łyna” zespół budynków i urządzeń hydrotechnicznych z 1907 roku, wybudowanych u ujścia rzeki Wadąg do Łyny. W budynku siłowni, oprócz urządzeń (2 turbiny i 2 generatory), zachowane tez historyczne okna, posadzki, płytkami ceramiczne oraz mosiężne gniazdka elektryczne i urządzenia hydrotechniczne (komory turbin i napędy wyciągowe do zasuw na wlocie).

            Hydroelektrownia Łyna_2.jpg  
          • Orneta, pow. lidzbarski – gotycka fara pw. Św. Jana Chrzciciela i Św. Jana Ewangelisty, konsekrowana w 1379. Przykład krótkiej, prostokątnej bazyliki bezchórowej o gwiaździstym sklepieniu w nawie głównej. We wnętrzu bogaty zespół gotyckich malowideł, z których najpiękniejsze stanowi Koronacja Marii z ok. 1380.
             
          • Orneta, pow. lidzbarski – gotycki ratusz ukończony w 1376, główna bryła od początku obudowana zachowanymi do dziś domkami budniczymi. Zachowane średniowieczne podziały pomieszczeń: hala targowa w przyziemiu i piwnice podzielone na poprzeczne komory wyposażone w otwory ładunkowe. Piętro ratusza zajmowały pomieszczenia reprezentacyjne: sala rady, sala ławy i izba burmistrza.
             
          • Pasłęk, pow. pasłęcki – mury miejskie wznoszone od około 1330 r. , samo miasto lokowane na prawie chełmińskim w 1297 r. na wyżynie ograniczającej dolinę rzeki Wąskiej, na miejscu grodu staropruskiego. Przebieg murów miejskich dość nieregularny i uwarunkowany zarówno konfiguracją terenu, jak też rozplanowaniem samego miasta. Dostęp do miasta przez trzy bramy: Kamienną zwaną też Wysoką, Garncarską i Młyńską. Zachowane w do dziś niemalże w 90 % swej pierwotnej substancji.
             
          • Pasym, pow. szczycieński – kościół ewangelicki, o masywnej i bardzo malowniczej bryle, wzniesiony w ostatniej ćw. XV w., na miejscu wcześniejszej świątyni z końca wieku XIV; wieża z początku XVI w., kopulasty hełm z 1770 r. We wnętrzu świątyni zachowany historyczny wystrój od czasów średniowiecza po wiek XIX, związany z patronatem mieszczańskim oraz dziejami miasta i okolicy (gotyckie stalle z końca XV w., ołtarz z 1673 r. ambona z 1680 r., prospekt organowy 1744 r.).
             
          • Radzieje, pow. węgorzewski – kościół parafialny p.w. Chrystusa Króla, wzniesiony w 1827 roku, na centralnym planie ośmioboku (jedyny w regionie !), prawdopodobnie według projektów następcy tronu, późniejszego króla Fryderyka Wilhelma IV.
             
          • Rapa, pow. gołdapski, grobowiec z 1811 roku, w kształcie piramidy. Ostatnie zachowane in situ świadectwo działalności i mecenatu rodziny Fahrenheid, właścicieli jednej z największych kolekcji starożytności na terenie Niemiec, zgromadzonej w pobliskim pałacu w Bejnunach (obecnie na terenie obwodu kaliningradzkiego, nie istnieje) Część zbiorów znajduje się m.in. w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie.

            Rapa fot_ AP.JPG  
          • Reszel, pow. kętrzyński – miasto o znakomicie zachowanym historycznym układzie przestrzennym jednorodnej zabudowie i strukturze, o wyjątkowym nagromadzeniu zabytków architektury poczynając od czasów średniowiecza (zamek biskupi, fara, mury obronne, mosty), poprzez czasy nowożytne (zespół kolegium jezuickiego, plebania, spichlerze, kapliczki), aż po wiek XIX i początek XX (ratusz, pierzeje rynkowe, szkoły, dworzec kolejowy, zabudowa mieszkaniowa).
             
          • Ruciane – Nida, pow. piski, wyłuszczarnia nasion, największa na terenie dawnych Prus Wschodnich, wzniesiona w latach 1890 – 1892. Zachowane historyczne wyposażenie (m.in.: boksy magazynowe, wózki na szynach do przewożenia szyszek, drewniany odskrzydlacz kołkowy, bęben wyłuszczarski, podsuszarnia szyszek, piec). oraz ciąg technologiczny, za pomocą których do dzisiaj odbywa się łuszczenie szyszek modrzewia, sosny i świerku. Maksymalna moc łuszczenia 2700 kg szyszek sosny na dobę. W latach 2001-2002 remont kapitalny.
             
          • Smolajny, pow. olsztyński –letnia rezydencja biskupów warmińskich, położona na malowniczym wzniesieniu w zakolu Łyny, w otoczeniu lasów. Inicjatorem budowy barokowego pałacu był biskup Adam Stanisław Grabowski. (l.40-tych XVIII w., - ok. 1761 r.) Pierwotny ogród otaczający pałac jako jeden z pierwszych w regionie, przekształcony w czasach biskupa Ignacego Krasickiego w rozległą kompozycje krajobrazową z włączeniem doliny meandrującej rzeki Łyny i powiązaniami widokowymi z kolegiatą w Dobrym Mieście.

            Smolajny_pałac biskupi_III_2006(1).JPG  
          • Sorkwity , pow. mrągowski – dawny majątek ziemski i wieś. Założenie pałacowo-parkowe położone nad jeziorem Lampackim. Neogotycki pałac zbudowany w latach 1850-1856 z inicjatywy ówczesnych właścicieli Mirbachów należy do najciekawszych przykładów w regionie. Po spaleniu w czasie I wojny światowej odbudowany wg pierwotnego projektu w latach 20-tych XX w. Z pałacem związany rozległy park krajobrazowy położony wzdłuż brzegów jeziora z cennym starodrzewem/ m.in. miłorząb dwuklapowy/ i szerokimi powiązaniami widokowymi. Istotna część parku na półwyspie Ostrów, gdzie zlokalizowany też cmentarz rodowy. We wsi kościół ewangelicki o prostej, funkcjonalnej formie (salowy korpus z k. XVI w., wieża z początku XVIII w.) , z zachowanym wyposażeniem z XVII i XVIII wieku.

          • Stoczek Klasztorny, pow. lidzbarski – kościół p.w. Nawiedzenia NMP ufundowany jako wotum, przez biskupa warmińskiego Mikołaja Szyszkowskiego. Wczesnobarokowa rotunda wzniesiona w latach 1639-41, rozbudowana na początku XVIII wieku poprzez dostawienie trójprzęsłowego prezbiterium . W latach 1708 – 14 na wzór Świętej Lipki otoczona krużgankami z narożnymi kaplicami. W ołtarzu głównym kopia obrazu z rzymskiej bazyliki Matki Boskiej Większej (Salus Populi Romani ) ufundowana przez bpa Mikołaja Szyszkowskiego. Klasztor sąsiadujący z kościołem wybudowany w 1666 roku dla sprowadzonych tu bernardynów, rozbudowywany i przebudowywany w kolejnych latach. Po kasacie zakonu przez władze pruskie, własność diecezji, od 1957 roku należy do księży marianów. W latach 1953-54 miejdce uwięzienia prymasa Polski kardynała Stefana Wyszyńskiego. Przy klasztorze barokowy ogród przyklasztorny, rewaloryzowany w latach 90-tych XX wieku (srebrny medal Ministra Kultury za projekt rewaloryzacji).

            Stoczek fot_ Stoczek.JPG  
          • Szczytno, pow. szczycieński – cmentarz żydowski, założony w 1815 roku przez pierwszych członków gminy żydowskiej. Jeden z najlepiej zachowanych cmentarzy żydowskich w regionie, znajduje się na nim kilkadziesiąt macew, najstarsze z połowy XIX wieku.

            Szczytno cmentarz żydowski 1167.JPG  
          • Szestno, pow. mrągowski - kościół parafialny p.w. św. Stanisława Kostki, wzniesiony w 2 połowie XV wikeu, nadbudowa wieży na początku XVI wieku, odbudowa po pożarze 1 połowie XVII wieku. Wnętrze z bardzo interesującym wystrojem zachowanym z czasów świątyni ewangelickiej (ołtarz, ambona, stalle kolatorskie). Unikatowym zabytkiem są dwie chorągwie nagrobne z końca XVII i i początku XVIII wieku – jedyne w regionie zachowane in situ –wykonane z blachy, z całopostaciowymi, malowanymi wizerunkami zmarłych.
             
          • Sztynort, pow. węgorzewski- zespół pałacowo-parkowy z rozbudowaną częścią folwarczną, malowniczo położony na półwyspie między jeziorami Mamry, Kirsajty i Dargin. Główna siedziba arystokratycznego rodu Lehndorffów. Zachowana do dziś rezydencja rozbudowywana i przebudowywana (korpus 1689-1691, skrzydła i alkierzowe wieże z lat 20.—tych XIX wieku). Od północy i wschodu rezydencja otoczona rozległym parkiem krajobrazowym z wytyczonymi regularnie alejami, przekształconym z wcześniejszego ogrodu regularnego. W parku neogotycka kaplica, na osi, po przeciwnej stronie neoklacysystyczna herbaciarnia. Z zespołem kompozycyjnie i widokowo powiązana kaplica rodowa Lehndorffów, położona na cmentarzu na cyplu Jeziora Sztynorckiego, na osi widokowej pałacu. Całe założenie powiązane jest z sąsiadującymi majątkami siecią alei przydrożnych .

            Sztynort_pałac i park.JPG  
          • Szymbark, pow. iławski – zamek biskupów pomezańskich z XIV wieku, po sekularyzacji zakonu rezydencja mieszkalna. W XVIII i XIX wieku przebudowany z zachowaniem charakteru średniowiecznej warowni na siedzibę arystokratycznego rodu Finckenstein i powiększony o rozbudowany folwark oraz wieś folwarczną. Rezydencja otoczona rozległym parkiem krajobrazowym rozciągającym się wzdłuż brzegów jeziora Szymbarskiego z szerokimi powiązaniami widokowymi. Połączona siecią śródpolnych alei przydrożnych z cmentarzem rodowym i dawnym zwierzyńcem nad jez. Ząbrowo oraz podległymi folwarkami. W połowie XIX w. parkiem zajmował się znany projektant Eduard Petzold. Całość otacza komponowany krajobraz rolno-leśny. W 1946 roku zamek spalony, w stanie ruiny.
             
          • Święta Lipka, pow. Kętrzyn – sławne miejsce pielgrzymkowe, związane z kultem maryjnym potwierdzonym w drugiej połowie XV wieku, położone tuż za granicą historycznej Warmii. Sprawcami rozwoju i rozkwitu sanktuarium byli jezuici sprowadzeni w 1624 roku oraz ich dobroczyńca Stefan Sadorski, królewski sekretarz i dworzanin biskupa warmińskiego, fundator kaplicy poprzedzającej obecny kościół (1640). W kaplicy tej umieszczono Wizerunek Matki Boskiej z Dzieciątkiem, wzorowany na obrazie z rzymskiej bazyliki Matki Boskiej Większej (Salus Populi Romani). Obecny kościół wzniesiono w latach 1687-1693 (wysoka trójnawowa bazylika emporowa z fasadą dwuwieżową; pracami kierował Jerzy Ertli z Wilna), krużganki z kaplicami narożnymi w latach 1694-1708, budowę klasztoru rozpoczęto w 1695 roku. Całościowe dzieło sztuki, jakim jest wnętrze kościoła, o bogatym programie ikonograficznym licznych przedstawień, współtworzą: ołtarze, ambona, konfesjonały, prospekt organowy, dzieła złotnictwa, iluzjonistyczne polichromie wnętrza kościoła i wyposażenie krużganków (malowidła oraz zespół rzeźb Rodowodu Chrystusa).

            A_wyróżn_święta lipka (8).jpg  
          • Tłokowo, pow. olsztyński – kościół św. Rocha położony w znacznym oddaleniu od wsi, w miejscu niezwykłego odnalezienia bursy i puszki do przechowywania hostii, wzniesiony na miejscu wcześniejszej kaplicy (1665), konsekrowany w 1790 roku; Zachowana część wyposażenia z XVII i XVIII wieku .
             
          • Truso, pow. elbląski – średniowieczny port i emporium handlowe nad jeziorem Drużno; jeden z największych nad Bałtykiem. Pierwsze wzmianki pochodzą z relacji podróżującego po Bałtyku żeglarza Wulfstana z około 800 r. Odkrycia reliktów Truso dokonano w 1982 roku. Przeprowadzone badania archeologiczne ujawniły obecność śladów osady portowej z VIII – XI w.
             
          • Wieliczki, pow. olecki – kościół drewniany z 4 ćw. XVII w., wieża z końca stulecia; konstrukcja zrębowa, nakryty płskim stropem, ołtarz i mabona z pocz. XVIII wieku.